Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm trong kỷ nguyên số

Bảo đảm cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, giáo dục đại học chỉ thực sự mở khi mọi người có cơ hội tiếp cận tri thức, phát triển năng lực và đóng góp cho xã hội, không bị giới hạn bởi điều kiện kinh tế, giới tính hay nơi sinh sống.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của tri thức và công nghệ mở ra nhiều cơ hội cho giáo dục, nhưng đồng thời đặt ra thách thức về bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức và khoảng cách số. Vì vậy, theo PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, “tương lai mở” không chỉ là xu hướng học thuật mà còn là cam kết hướng tới một nền giáo dục không rào cản, trong đó công nghệ cần góp phần thu hẹp chênh lệch cơ hội, thay vì làm gia tăng những khác biệt sẵn có.

PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu khai mạc Hội thảo

Đối với Việt Nam, giáo dục và đào tạo cùng khoa học và công nghệ luôn được Đảng, Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu. Phát triển giáo dục mở cần lấy con người làm trung tâm, chú trọng bảo đảm sinh viên ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số được tiếp cận nguồn học liệu chất lượng, đồng thời hạn chế chi phí trở thành rào cản đối với cơ hội học tập.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Huỳnh Thành Đạt nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, doanh nghiệp và đối tác quốc tế nhằm tháo gỡ các rào cản về thể chế, tài chính và công nghệ. Đây cũng là cơ sở để phát triển các mô hình giáo dục mở, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và bảo đảm các nhóm người học, nhất là nhóm yếu thế, có thêm cơ hội học tập và phát triển.

Toàn cảnh Hội thảo (Ảnh: Duy Quân/Tạp chí Một Thế Giới)

Từ học liệu mở đến ứng dụng AI có trách nhiệm

Cụ thể hóa những yêu cầu đặt ra đối với giáo dục đại học, các diễn giả đã tập trung trao đổivào sáu nhóm chủ đề: Tài nguyên giáo dục mở và phát triển học liệu; sư phạm mở, giảng dạy, học tập và đánh giá; công bằng, hòa nhập và khả năng tiếp cận giáo dục; chính sách, lãnh đạo và đổi mới tổ chức; đổi mới kỹ thuật số và AI có trách nhiệm; học thuật mở và hợp tác quốc tế.

Các chủ đề bao quát cả phương diện học thuật, quản trị và ứng dụng công nghệ trong giáo dục. Trong đó, phát triển, chia sẻ học liệu mở và đổi mới phương pháp giảng dạy gắn với yêu cầu nâng cao khả năng tiếp cận của người học. Cùng với đó, việc tăng cường năng lực số cho giảng viên, sinh viên, bảo vệ bản quyền, bảo đảm chất lượng học liệu và sử dụng AI có trách nhiệm là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình đổi mới giáo dục đại học.

Theo GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, giáo dục đại học cần vượt ra ngoài mục tiêu số hóa, hướng tới môi trường học tập công bằng, bao trùm và lấy con người làm trung tâm. GS.TS Tuấn khẳng định, công nghệ có thể giúp vượt qua nhiều rào cản, nhưng không tự động bảo đảm công bằng nếu người học chưa có đủ điều kiện để khai thác hiệu quả các nguồn học liệu.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN chia sẻ tại Hội thảo (Ảnh: Hà Tuấn/Tạp chí Một Thế Giới)

Tăng cường hợp tác, mở rộng hệ sinh thái tri thức

Bên cạnh đổi mới phương thức giảng dạy và ứng dụng công nghệ, phát triển giáo dục mở còn đòi hỏi sự liên kết giữa các cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu và các đối tác trong, ngoài nước. Đây là điều kiện quan trọng để mở rộng chia sẻ tri thức, phát huy nguồn lực và nâng cao khả năng tiếp cận các thành tựu khoa học.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, xây dựng hệ sinh thái tri thức mở cần sự liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức thông tin - thư viện, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Bên cạnh tiếp nhận thành tựu khoa học thế giới, Việt Nam cần tăng cường đóng góp các kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và sáng kiến vào mạng lưới tri thức khu vực và toàn cầu.

Từ góc độ này, việc phát triển hệ sinh thái tri thức mở không chỉ dừng ở chia sẻ học liệu hay ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, mà còn hướng tới tăng cường trao đổi học thuật, kết nối nguồn lực nghiên cứu và thúc đẩy sự tham gia của các cơ sở giáo dục Việt Nam vào mạng lưới tri thức quốc tế. Qua đó, giáo dục mở có thể trở thành động lực hỗ trợ đổi mới giáo dục đại học, đồng thời góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức chất lượng cho người học trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.