Truy xuất nguồn gốc không tạo “luồng xanh”, nhưng mở rộng cơ hội xuất khẩu

Truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia sẽ vận hành từ ngày 1/7/2026

Từng bước xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc đồng bộ

Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), công tác chuẩn bị cho việc vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản quốc gia đang được khẩn trương hoàn thiện để chính thức đưa vào hoạt động từ ngày 1/7/2026.

Ông Long cho biết, truy xuất nguồn gốc không phải là yêu cầu mới. Nội dung này đã được quy định trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và nhiều luật chuyên ngành. Từ năm 2019, sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án 100 về triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc, các bộ, ngành và địa phương đã từng bước tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, hoạt động truy xuất nguồn gốc thời gian qua vẫn còn phân tán, chủ yếu tập trung ở một số doanh nghiệp, ngành hàng hoặc địa phương, chưa hình thành được hệ thống dữ liệu đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. Việc kết nối thông tin giữa các khâu sản xuất, chế biến, lưu thông và tiêu thụ còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế.

Trước yêu cầu nâng cao tính minh bạch của thị trường nông sản, năm 2025, lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Tổng Bí thư Tô Lâm, đã chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản trên phạm vi cả nước.

Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều kế hoạch và văn bản quan trọng, trong đó có Quyết định số 72 về thí điểm truy xuất nguồn gốc đối với sầu riêng và Quyết định số 25 về triển khai truy xuất nguồn gốc nông sản. Đồng thời, Bộ phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan rà soát, hoàn thiện hành lang pháp lý phục vụ quá trình triển khai.

Hiện nay, Bộ Công an đang chủ trì xây dựng nghị định về xác thực dữ liệu, trong đó có nội dung liên quan đến truy xuất nguồn gốc. Song song với đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang rà soát, hoàn thiện các quy định chuyên ngành để bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý mới.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là xây dựng hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc quốc gia theo hướng tích hợp toàn bộ dữ liệu của chuỗi sản xuất và liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành của ngành nông nghiệp.

“Đây là hệ thống có quy mô rất lớn, liên quan tới hàng chục cơ sở dữ liệu của ngành nông nghiệp. Bộ đang tập trung hoàn thiện việc kết nối và đồng bộ dữ liệu để bảo đảm vận hành hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu”, ông Long cho biết.

Đến nay, hệ thống đã thực hiện truy xuất nguồn gốc cho gần 20.000 sản phẩm thuộc khoảng 150 dòng sản phẩm khác nhau. Kết quả này đạt được trong bối cảnh chương trình vẫn đang ở giai đoạn thí điểm, tập trung chủ yếu vào mặt hàng sầu riêng và một số nhóm nông sản trọng điểm.

Theo thống kê, riêng nhóm thực phẩm hiện có 19 ngành hàng với khoảng 1.778 mã HS khác nhau. Nếu tính toàn bộ các sản phẩm nông, lâm, thủy sản thì số lượng mặt hàng cần quản lý lên tới hàng chục nghìn sản phẩm.

Trong giai đoạn đầu, Bộ sẽ ưu tiên triển khai đối với nhóm nông sản thực phẩm và các mặt hàng thuộc diện bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc theo quy định pháp luật, sau đó từng bước mở rộng phạm vi áp dụng trên toàn ngành.

Truy xuất nguồn gốc không tạo “luồng xanh” cho xuất khẩu

Bên cạnh việc chuẩn bị vận hành hệ thống, ông Nguyễn Văn Long cũng làm rõ một số thông tin chưa chính xác liên quan đến truy xuất nguồn gốc trong thời gian gần đây, chẳng hạn như xuất hiện quan điểm cho rằng việc tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ tạo ra “luồng xanh” cho hàng hóa xuất khẩu. Tuy nhiên, lãnh đạo Vụ Khoa học và Công nghệ khẳng định đây là cách hiểu không đúng.

Ông Long cho biết, hoạt động xuất khẩu nông sản hiện được thực hiện theo các nghị định thư đã ký với nước nhập khẩu, các quy định quốc tế và pháp luật Việt Nam. Trong toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành cũng như các nghị định thư xuất khẩu không tồn tại khái niệm “luồng xanh” đối với hàng hóa xuất khẩu.

“Tất cả các sản phẩm đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật, yêu cầu kiểm dịch, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn của nước nhập khẩu đều được phép xuất khẩu. Truy xuất nguồn gốc chỉ là công cụ chứng minh sản phẩm được sản xuất đúng quy trình, có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm soát chất lượng”, ông Long nhấn mạnh.

Theo ông, bản chất của truy xuất nguồn gốc là nâng cao tính minh bạch, xây dựng thương hiệu và củng cố niềm tin của người tiêu dùng cũng như đối tác quốc tế đối với nông sản Việt Nam.

Để hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp triển khai hiệu quả, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho cán bộ quản lý, doanh nghiệp và người sản xuất. Riêng lĩnh vực truy xuất nguồn gốc, Bộ đã tổ chức nhiều khóa đào tạo với gần 1.000 học viên tham gia.

Cùng với đó, các đơn vị chuyên môn đã phối hợp với doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ trực tiếp xuống địa phương hướng dẫn theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, giúp các đơn vị nhanh chóng làm chủ hệ thống và quy trình vận hành.

Song song với công tác trong nước, Bộ cũng tích cực đàm phán với các thị trường nhập khẩu nhằm cập nhật các yêu cầu kỹ thuật mới, tháo gỡ rào cản thương mại và kịp thời phổ biến tới doanh nghiệp để chủ động đáp ứng.

Đối với công tác kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu, lãnh đạo Bộ đã yêu cầu các phòng thí nghiệm thuộc ngành tăng công suất hoạt động, bố trí làm việc ngoài giờ, kể cả thứ Bảy và Chủ nhật. Tuy nhiên, các đơn vị không được phép thu thêm bất kỳ khoản chi phí nào ngoài quy định.

Bộ cũng đang rà soát toàn bộ hệ thống phòng kiểm nghiệm nhằm đánh giá nhu cầu đầu tư, nâng cấp trang thiết bị, từ đó nâng cao năng lực xét nghiệm phục vụ xuất khẩu nông sản.

Liên quan đến xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc, ông Long cho biết theo nghị định thư ký kết năm 2022, nếu trong hai năm đầu các lô hàng không vi phạm quy định về dư lượng hoặc các chất thuộc diện kiểm soát thì tỷ lệ kiểm tra có thể giảm từ 2% xuống còn 1%. Tuy nhiên, do vẫn còn xuất hiện một số lô hàng vi phạm nên cơ quan quản lý đang tiếp tục tăng cường kiểm soát chất lượng.

Theo ông Nguyễn Văn Long, mục tiêu cao nhất của hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia không chỉ là đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn góp phần nâng cao uy tín nông sản Việt Nam, bảo đảm an toàn thực phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp trong giai đoạn mới.