Áp lực kê khai thuế: Cơ hội "nâng cấp" cho hàng triệu hộ kinh doanh

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam phát biểu tại tọa đàm

Từ “vùng an toàn” khoán thuế sang “vùng trách nhiệm” kê khai

Ngày 10/12, Tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi thuế khoán sang kê khai” do Hội các nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD) và Tạp chí TheLEADER tổ chức đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng hộ kinh doanh. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh khoảng 2,5 triệu hộ kinh doanh đang đứng trước bước ngoặt lịch sử: chuyển đổi từ cơ chế quản lý thuế khoán truyền thống sang phương thức kê khai thuế hiện đại.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch VACD, nhấn mạnh: “Hộ kinh doanh là xương sống của nền kinh tế, đóng góp lớn cho tăng trưởng và tạo việc làm. Tuy nhiên, mô hình thuế khoán nhiều năm qua đã bộc lộ hạn chế về tính minh bạch, công bằng. Việc chuyển sang kê khai là bước đi tất yếu để tiệm cận chuẩn mực quản lý hiện đại, hội nhập quốc tế”.

Tuy nhiên, ông Thuận cũng chỉ ra thách thức không nhỏ: “Đổi mới luôn đi kèm lo lắng. Đa phần hộ kinh doanh quy mô nhỏ, trình độ quản trị tài chính hạn chế. Họ băn khoăn về chi phí kế toán, hóa đơn điện tử, phần mềm, rủi ro sai sót và nguy cơ truy thu thuế”.

Dù vậy, ông Thuận xác định đây là cơ hội “nâng cấp” mô hình kinh doanh, thúc đẩy quản trị chuyên nghiệp cho hàng triệu cơ sở.

Những lo ngại này được bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam phân tích, điểm khác biệt căn bản gây tâm lý e ngại nằm ở trách nhiệm đối với doanh thu thực tế.

“Hộ khoán trước đây sống trong "vùng an toàn". Họ không phải sử dụng hóa đơn, sổ sách kế toán chi tiết. Doanh thu ước tính đầu năm chỉ điều chỉnh nếu thuế phải nộp thay đổi trên 50%. Còn khi chuyển sang kê khai, họ phải chịu trách nhiệm về từng đồng doanh thu phát sinh và phải kê khai, điều chỉnh kịp thời. Điều này đòi hỏi sự theo dõi thường xuyên, liên tục – một thói quen hoàn toàn mới”, bà Hải lý giải.

Trường hợp thực tế từ bà Nguyễn Thị Thành, chủ Nhà thuốc Thu Thảo – Tâm An minh họa cho nỗi lo này. Bà Thành chia sẻ: “Chúng tôi đã quen bán lẻ, không xuất hóa đơn khi doanh thu thấp. Nhưng nếu doanh thu vượt ngưỡng 500 triệu/năm thì việc không xuất hóa đơn sẽ bị xử phạt ra sao? Làm thế nào để tuân thủ mà không quá phức tạp?”

Giải đáp thắc mắc, bà Hải khẳng định: “Ngưỡng doanh thu dưới 100 triệu đồng/năm (từ 2025) là mức miễn thuế. Tuy nhiên, tâm lý ‘dưới ngưỡng là an toàn’ là không chính xác. Các hộ nên chuẩn bị sớm, làm quen với công nghệ ngay cả khi chưa bắt buộc".

Chìa khóa cho sự chuyển đổi thành công

Trước những băn khoăn về nghiệp vụ, các chuyên gia tại tọa đàm đã chỉ ra lộ trình và giải pháp cụ thể, với trọng tâm là công nghệ số và tư duy pháp lý mới.

Các hộ kinh doanh bước vào kỷ nguyên kê khai với trách nhiệm minh bạch

Bà Lê Thị Duyên Hải nhấn mạnh giải pháp tối ưu: “Hộ kinh doanh nên sớm sử dụng phần mềm bán hàng, tiến tới sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Đây là quy trình khép kín, tự động hóa từ bán hàng, tính tiền đến xuất hóa đơn. Việc tập dượt sớm sẽ tránh được ‘cú sốc’ chính sách và giúp quản lý minh bạch, dễ dàng hơn".

Ủng hộ quan điểm này, ông Nguyễn Quốc Toàn, Chủ tịch Công ty CP Phần mềm Effect, khẳng định rào cản lớn nhất không phải kỹ thuật mà là nhận thức. “Phần mềm hiện nay rất đơn giản, có thể dùng ngay trên điện thoại. Chỉ cần 1 phút đăng ký, 9 phút làm quen. Chúng tôi hỗ trợ trực tuyến 24/7 qua Zalo, video. Khi hộ kinh doanh thấy được lợi ích thực sự của việc kê khai minh bạch - như quản lý kho, dòng tiền, khách hàng tốt hơn - họ sẽ tự nguyện áp dụng".

Ông Toàn nhấn mạnh: “Giá trị cốt lõi là giúp họ thấy công nghệ như một công cụ đắc lực, không phải gánh nặng tuân thủ".

Bên cạnh giải pháp công nghệ, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật Anvi đã đưa ra góc nhìn sâu sắc về mô hình pháp lý. Ông Đức phân tích rủi ro của mô hình hộ kinh doanh với trách nhiệm vô hạn.

“Khi hoạt động dưới hình thức hộ kinh doanh hay doanh nghiệp tư nhân, nếu thua lỗ hay phát sinh rủi ro pháp lý, chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân, kể cả gia sản. Đây là rủi ro khổng lồ”, Luật sư Đức cảnh báo.

Theo ông Đức: “Ngược lại, với mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn, trách nhiệm của chủ sở hữu chỉ giới hạn trong số vốn góp. Nếu công ty phá sản, trách nhiệm với chủ nợ cũng chấm dứt ở đó, cho phép chủ doanh nghiệp có cơ hội làm lại".

Trước đây, ông Đức từng phản đối việc ép buộc chuyển đổi sang doanh nghiệp vì chưa có động lực thực sự. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính sách thuế mới, ông Đức thừa nhận: “Quan điểm của cơ quan thuế là đúng đắn. Khi quy mô hộ kinh doanh đạt đến một mức độ nhất định (như doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên), việc chuyển đổi thành công ty không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là giải pháp quản trị rủi ro tài chính và pháp lý tối ưu cho chính chủ hộ".