Bảo đảm an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu quốc gia là yêu cầu bắt buộc

Các chuyên gia thảo luận trong khuôn khổ Vietnam Security Summit 2026

Nguy cơ phá vỡ các chuẩn mã hóa truyền thống

Những năm gần đây, chuyển đổi số, AI và điện toán đám mây đang tái định hình nền kinh tế số toàn cầu. Trong đó, AI tạo ra tác động hai chiều đối với lĩnh vực an toàn thông tin. Một mặt, công nghệ này hỗ trợ các tổ chức tăng tốc phát hiện mối đe dọa, tự động hóa vận hành và tối ưu phân tích dữ liệu. Mặt khác, các đối tượng xấu cũng lợi dụng AI để thực hiện các chiến dịch lừa đảo (phishing), tấn công mã độc tống tiền (ransomware) và giả mạo danh tính với mức độ tinh vi ngày càng cao.

Bên cạnh những rủi ro từ AI, sự phát triển của điện toán lượng tử cũng làm gia tăng nguy cơ phá vỡ các chuẩn mã hóa truyền thống, buộc các quốc gia và doanh nghiệp phải sớm xây dựng chiến lược phòng thủ mới và chuẩn bị cho kỷ nguyên mật mã hậu lượng tử (Post-Quantum Cryptography).

Phát biểu tại sự kiện này, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an nhấn mạnh, thực tiễn hiện nay cho thấy các hoạt động tấn công mạng đang có xu hướng gia tăng cả về quy mô, mức độ tinh vi và tính chất xuyên biên giới.

Đáng chú ý, các đối tượng tội phạm mạng đã bắt đầu tận dụng AI để thực hiện các hành vi lừa đảo, giả mạo, phát tán mã độc và tổ chức các cuộc tấn công có chủ đích vào cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Nhiều hình thức tấn công mới như Deepfake, giả mạo giọng nói, đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài khoản hay lừa đảo tài chính trên không gian mạng đang gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản, hoạt động sản xuất kinh doanh và niềm tin của xã hội đối với môi trường số.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ lượng tử trong tương lai gần cũng đang đặt ra những thách thức mới đối với các hệ thống bảo mật truyền thống. Nhiều phương thức mã hóa hiện nay có nguy cơ không còn bảo đảm an toàn trước năng lực xử lý của điện toán lượng tử. Nhiều phương thức mã hóa hiện nay có nguy cơ không còn bảo đảm an toàn trước năng lực xử lý của điện toán lượng tử. Điều đó cho thấy yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là ứng phó với các nguy cơ trước mắt, mà còn phải chủ động chuẩn bị năng lực bảo vệ an ninh mạng cho giai đoạn tiếp theo, ông Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh.

Cùng chung nhận định này, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng, nhiều đơn vị hiện nay còn thiếu chuyên gia đủ chiều sâu trong lĩnh vực bảo mật, thiếu lực lượng giám sát mạng chuyên trách, thiếu quy trình ứng phó sự cố và thiếu cả năng lực tự đánh giá rủi ro. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chịu thiệt thòi lớn nhất do hạn chế về nguồn lực tài chính đầu tư vào con người.

Bên cạnh đó, bối cảnh số khiến bài toán thiếu chuyên gia an toàn thông tin ngày càng cấp bách chính là tốc độ tự động hóa của các cuộc tấn công mạng. Đúng vào thời điểm, thiếu tá Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia kiêm Giám đốc Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT) đang đứng phát biểu tại Hội nghị Vietnam Security Summit 2026, đơn vị đang trực tiếp xử lý sự cố tại hai hệ thống của hai cơ quan cấp bộ liên quan đến mất dữ liệu. Những cơ quan này có hệ thống giám sát, nhưng tại sao giám sát lại không phát hiện được, cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà nằm ở con người vận hành công nghệ đó.

Phòng ngừa, xử lý các nguy cơ từ sớm, từ xa thay vì chờ

Ở góc độ quản lý nhà nước, Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đề nghị các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp chủ động đầu tư đồng bộ cho ba trụ cột gồm công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực quản trị rủi ro, đồng thời tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng để phòng ngừa, phát hiện và xử lý các nguy cơ từ sớm, từ xa thay vì chờ đến khi sự cố bùng phát mới bắt đầu tìm giải pháp.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn việc xây dựng hệ sinh thái an ninh mạng quốc gia theo hướng chủ động, đồng bộ và bền vững; trong đó tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng chuyên gia an ninh mạng, ông Nguyễn Hồng Quân nói.

Triển lãm công nghệ an ninh mạng quy tụ hơn 40 nhà cung cấp giải pháp an toàn, an ninh mạng hàng đầu trong nước và quốc tế.

Trong an ninh mạng, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng phòng ngừa luôn hiệu quả hơn khắc phục hậu quả. Doanh nghiệp cần coi an ninh mạng là một phần trong quy trình ngay từ khâu thiết kế, chứ không phải bổ sung sau khi xảy ra sự cố. Do đó, cần thiết của việc xây dựng hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thúc đẩy chia sẻ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin nguy cơ, phối hợp ứng cứu sự cố và tổ chức diễn tập tác chiến thường xuyên.

Việc xây dựng hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thúc đẩy chia sẻ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin nguy cơ, phối hợp ứng cứu sự cố và tổ chức diễn tập tác chiến thường xuyên.

Đặc biệt, một quốc gia không thể bảo đảm chủ quyền số nếu phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài. Do đó, cần từng bước phát triển các nền tảng trong nước, thúc đẩy sản phẩm an ninh mạng Make in Vietnam, xây dựng trung tâm dữ liệu trong nước và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ. Công nghệ dù hiện đại đến đâu thì con người vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều cuộc tấn công mạng thành công xuất phát từ việc lộ lọt thông tin cá nhân hoặc thiếu quy trình kiểm soát nội bộ.

“Không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của chủ quyền quốc gia. Vì vậy, bảo đảm an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu quốc gia không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ ổn định chính trị, phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh quốc gia trong thời đại số”, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng khẳng định.