Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Đầu tư công tăng 2,6 lần, hiệu quả sử dụng vốn phải tăng gấp đôi

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn (Ảnh quochoi.vn)

Nguồn lực đầu tư công tăng mạnh, hiệu quả sử dụng vốn phải được đặt lên hàng đầu

Phát biểu giải trình, làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận chiều 5/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo đã tập trung thể hiện bốn nguyên tắc cơ bản trong quá trình xây dựng dự án luật. Trước hết là thể chế hóa kịp thời những chủ trương, quy định mới của Đảng trong quản lý ngân sách và đầu tư, đặc biệt là Kết luận 18 của Trung ương 2, Kết luận 79 và Nghị quyết 79 của Trung ương 3, Kết luận 106 của Trung ương 4. Cùng với đó, dự thảo luật phải bảo đảm yêu cầu quản lý, sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước hiệu quả, phù hợp với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.

Trong bốn nguyên tắc, Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng tiền ngân sách nhà nước đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Đây là nội dung được xác định xuyên suốt trong dự thảo luật, xuất phát từ yêu cầu huy động và sử dụng nguồn lực đầu tư ngày càng lớn. Theo Bộ trưởng, tổng vốn đầu tư trong thời gian tới dự kiến tăng khoảng 2,21 lần; riêng đầu tư công phải huy động nguồn lực gấp 2,6 lần so với giai đoạn trước. Trong năm năm tới, nhu cầu huy động vốn đầu tư công từ ngân sách trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và từ ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng.

Với quy mô nguồn lực như vậy, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, cùng với việc tăng huy động vốn đầu tư công lên gấp 2,6 lần, hiệu quả sử dụng vốn phải được nâng lên gấp hai lần. Theo Bộ trưởng, đây là yêu cầu quan trọng để đáp ứng nhiệm vụ phát triển trong giai đoạn mới. Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội không chỉ được đặt ra đối với các dự án đầu tư mà còn phải áp dụng đối với mọi khoản chi, chương trình sử dụng ngân sách nhà nước. Đồng thời, quá trình huy động vốn cho đầu tư phát triển vẫn phải bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ củng cố quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội.

Bên cạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, Bộ trưởng cho biết, nguyên tắc thứ ba trong xây dựng dự thảo luật là bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh tài chính quốc gia. Theo đó, việc huy động và sử dụng nguồn lực ngân sách phải gắn với yêu cầu kiểm soát vay và bội chi ngân sách nhà nước trong phạm vi hạn mức được Quốc hội giao. Đây là một trong những nguyên tắc được cơ quan soạn thảo quán triệt khi hoàn thiện các quy định về quản lý ngân sách và đầu tư công.

Nguyên tắc thứ tư là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu vừa bảo đảm vai trò dẫn dắt của ngân sách trung ương, vừa phát huy tính chủ động của ngân sách địa phương. Việc phân quyền được thực hiện theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Theo định hướng này, cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện các quy định nhằm tăng quyền chủ động cho địa phương trong quản lý, điều hành ngân sách và đầu tư công, đồng thời xác định trách nhiệm tương ứng với thẩm quyền được giao.

Chấn chỉnh công tác lập dự toán, phân bổ và chuyển nguồn ngân sách

Đi sâu giải trình những nội dung được đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trước hết đề cập đến chất lượng xây dựng dự toán ngân sách nhà nước. Theo Bộ trưởng, đây là vấn đề thường xuyên được đặt ra trong các phiên thảo luận về quyết toán ngân sách hằng năm. Tại phiên họp lần này, đại biểu Hoàng Quang Hàm cũng nêu yêu cầu phải xây dựng dự toán sát với thực tiễn, bảo đảm tính chính xác và khả năng thực hiện.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn (Ảnh quochoi.vn)

Thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong công tác lập dự toán, Bộ trưởng cho rằng, nguyên nhân chủ quan là chính, đặc biệt là năng lực phân tích, dự báo chưa theo kịp diễn biến của tình hình kinh tế trong nước và thế giới. Để làm rõ vấn đề, Bộ trưởng dẫn trường hợp năm 2025, khi đầu năm dự báo tăng trưởng kinh tế ở mức 6%, nhưng kết thúc năm đạt 8,02%. Bên cạnh đó, việc tháo gỡ khó khăn liên quan đến đất đai từ năm 2024 và sự xuất hiện của một số khoản thu bất thường cũng ảnh hưởng đến công tác dự báo, xây dựng dự toán ngân sách.

Đối với dự toán năm 2027, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết số dự toán trình Quốc hội chỉ tăng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026, trong khi yêu cầu tăng trưởng kinh tế trên 10% và lạm phát 4,5%. Những số liệu này được Bộ trưởng đưa ra khi giải trình về yêu cầu nâng cao chất lượng phân tích, dự báo, bảo đảm dự toán ngân sách phản ánh sát hơn diễn biến và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Để khắc phục những hạn chế trên, Bộ Tài chính đã đổi mới công tác giao nhiệm vụ và xác định trách nhiệm trong xây dựng dự toán thu ngân sách. Theo đó, cơ quan thuế và hải quan tại địa phương phải chịu trách nhiệm về nhiệm vụ được giao. Đảng ủy Bộ Tài chính đã giao nhiệm vụ rõ ràng, yêu cầu không được giảm thu, phản ánh không phù hợp hoặc che giấu nguồn thu. Bộ trưởng khẳng định sẽ kiên quyết xử lý những trường hợp cố tình vi phạm yêu cầu này, qua đó nâng cao trách nhiệm của các cơ quan trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách.

Cùng với chất lượng lập dự toán, việc phân bổ chi tiết các khoản ngân sách ngay từ đầu năm cũng là nội dung được Bộ trưởng giải trình. Theo Bộ trưởng, thực tiễn cho thấy có nhiều nhiệm vụ, chương trình, dự án đã nằm trong dự toán ngân sách và cần triển khai chi từ đầu năm, nhưng tại thời điểm đó chưa đáp ứng đủ điều kiện phân bổ chi tiết. Đây là vấn đề cần được xử lý trong quá trình hoàn thiện các quy định về phân bổ và sử dụng ngân sách.

Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến đóng góp, cơ quan soạn thảo đã bổ sung quy định về thời hạn phân bổ chi tiết trong dự thảo luật. Theo nội dung Bộ trưởng trình bày, việc phân bổ chi tiết phải chấm dứt vào ngày 31/12. Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng khoản dự toán chưa phân bổ, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ủy ban nhân dân phải báo cáo Hội đồng nhân dân. Tuy nhiên, dự thảo có quy định ngoại lệ đối với một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dự án trọng điểm quốc gia.

Đối với chi chuyển nguồn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, những năm vừa qua, quy mô chi chuyển nguồn rất lớn, trong đó một nguyên nhân là số tăng thu ngân sách lớn vào thời điểm cuối năm. Để khắc phục tình trạng này, dự thảo luật đã quy định cụ thể hơn các điều kiện được chuyển nguồn, xác định rõ những nguồn kinh phí được phép chuyển sang năm sau và giới hạn thời gian chuyển nguồn tối đa đến ngày 31/12 của năm tiếp theo.

Theo Bộ trưởng, việc quy định rõ điều kiện, phạm vi và thời hạn sử dụng các khoản chuyển nguồn nhằm bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách. Đây cũng là nội dung được cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện trong quá trình xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), cùng với những quy định về chất lượng dự toán và thời hạn phân bổ chi tiết.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án luật, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn phát triển của đất nước trong thời gian tới.