Xác thực điện tử - xác lập niềm tin trên không gian số

Toàn cảnh phiên thảo luận - Ảnh: quochoi.vn

'Chìa khóa' xác lập niềm tin

Sáng 4/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Các đại biểu đánh giá cao việc Ban soạn thảo tiếp thu ý kiến tại phiên thảo luận tổ, thể hiện qua Báo cáo số 2289 của Bộ Công an. Dự thảo Luật đã được hoàn thiện một bước, tạo nền tảng pháp lý cho chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm an toàn, đưa định danh và xác thực điện tử trở thành “chìa khóa” xác lập niềm tin trên không gian số.

Tuy nhiên, góp ý về đối tượng áp dụng tại Điều 2 dự thảo Luật, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ nhóm các đối tượng có liên quan, bảo đảm quy định cụ thể, minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện. Hiện Dự thảo Luật xác định các nhóm đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cá nhân Việt Nam và tổ chức, cá nhân nước ngoài trực tiếp tham gia vào các hoạt động định danh và xác thực điện tử tại Việt Nam. Song dự thảo còn đề cập đến nhóm các đối tượng có liên quan nhưng chưa giải thích cụ thể những đối tượng này là ai, thuộc nhóm nào. Do đó, cần nghiên cứu, quy định rõ các đối tượng có liên quan ngay trong điều khoản về đối tượng áp dụng.

Phân tích thêm về sự cần thiết đưa tổ chức, cá nhân nước ngoài vào phạm vi điều chỉnh của Luật, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng, quy định này cần thiết trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều hoạt động có tính chất xuyên biên giới diễn ra ngày càng phổ biến. Bởi có những đối tượng hoạt động từ nước ngoài nhưng có liên hệ, tương tác với các cá nhân, tổ chức trong nước và tham gia vào các hoạt động liên quan đến định danh điện tử. Những hoạt động này có thể phát sinh các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh và bảo vệ lợi ích quốc gia. Vì vậy, việc quy định rõ phạm vi áp dụng đối với các đối tượng nước ngoài sẽ tạo cơ sở pháp lý để quản lý chặt chẽ, chủ động kiểm soát các hoạt động có liên quan, qua đó hạn chế thấp nhất nguy cơ xâm phạm lợi ích quốc gia của Việt Nam.

Bên cạnh đó, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) nhận thấy, khoản 1 Điều 7 đã quy định bao quát các đối tượng gồm cá nhân, tổ chức, tài sản, dữ liệu, sự kiện, giao dịch, hành vi, địa điểm và không gian. Điều 8 cũng phân định phạm vi thực hiện giao dịch, giao Chính phủ quy định danh mục và lộ trình. Đồng tình với cách tiếp cận này nhưng theo đại biểu, cần làm rõ hơn ranh giới giữa trường hợp bắt buộc định danh và trường hợp thực hiện theo yêu cầu, nhất là khi các đối tượng có tính chất pháp lý khác nhau. Theo đó, chỉ nên yêu cầu định danh bắt buộc khi thật sự cần thiết cho quản lý nhà nước, có căn cứ pháp luật rõ ràng và tương xứng với mục đích; đồng thời kế thừa mã định danh, kết quả đăng ký chuyên ngành đã có, tránh phát sinh thủ tục, chi phí hoặc làm lộ bí mật kinh doanh.

Liên quan đến truy vết danh tính điện tử tại Điều 31, đại biểu Phạm Thế Anh (Thanh Hóa) cho rằng, dù các khoản 11 và 12 Điều 3 đã quy định chủ thể có quyền yêu cầu xác thực danh tính điện tử và cơ quan có quyền thực hiện định danh, xác thực điện tử nhưng Điều 31 chưa làm rõ chủ thể có quyền yêu cầu truy vết, cơ quan phê duyệt và cơ quan tổ chức thực hiện hoạt động này. Do vậy, cần quy định cụ thể ngay trong dự thảo Luật về chủ thể có thẩm quyền thực hiện truy vết điện tử, bảo đảm đồng bộ với quy định về xác thực điện tử và chặt chẽ hơn về nguyên tắc. Quyền truy vết và quyền xác thực điện tử không mặc nhiên tương đương nhau, bởi phạm vi dữ liệu phục vụ truy vết có thể rộng hơn, bao gồm lịch sử nguồn gốc định danh, biến động và quan hệ liên kết của đối tượng.

Ngoài ra, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (TP. Cần Thơ) cũng nêu thực tế, các vụ việc tấn công chiếm quyền điều khiển tài khoản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc phát tán mã độc qua danh tính điện tử diễn ra với tốc độ tính bằng giây. Nếu thực hiện theo trình tự hành chính thông thường sẽ khó ngăn chặn kịp thời hậu quả. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về “tạm dừng hiệu lực khẩn cấp” tại Điều 17, cho phép hệ thống tự động hoặc lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng, cơ quan điều tra ra lệnh phong tỏa, tạm dừng tức thời trên môi trường điện tử trong thời hạn 24-48 giờ để xác minh khi phát hiện danh tính điện tử bị chiếm quyền điều khiển hoặc bị sử dụng để thực hiện hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng.

Thêm an tâm khi thực hiện các giao dịch số

Cho ý kiến về giá trị xác thực điện tử và việc sử dụng kết quả xác thực điện tử quy định tại Điều 29 dự thảo Luật, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) khẳng định, đây là quy định quan trọng nhằm bảo đảm tính chặt chẽ về pháp lý, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo quan tâm làm rõ thêm mối quan hệ giữa việc xác thực danh tính với việc thể hiện ý chí của người tham gia giao dịch. Trong một số trường hợp, việc xác thực được danh tính của một người chưa hẳn đã phản ánh đầy đủ ý chí tự nguyện của người đó đối với nội dung giao dịch.

Trên cơ sở đó, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị nghiên cứu bổ sung vào khoản 4 Điều 29 nội dung: Kết quả xác thực điện tử là căn cứ xác nhận danh tính của chủ thể trong phạm vi giao dịch được xác thực; việc xác định ý chí tự nguyện, năng lực hành vi dân sự, thẩm quyền đại diện và hiệu lực pháp lý của giao dịch được thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan. Trong quá trình tổ chức thực hiện, đối với các giao dịch có giá trị lớn hoặc có thể làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng, cần có phương thức thông báo, xác nhận nội dung giao dịch rõ ràng, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm người sử dụng. Theo đại biểu, điều này sẽ giúp người dân, nhất là người cao tuổi, có thêm sự an tâm khi thực hiện các giao dịch trên môi trường điện tử.

Bên cạnh yêu cầu tăng cường khả năng truy vết và bảo vệ người dùng trên môi trường số, các đại biểu cũng quan tâm đến việc giảm thủ tục hành chính, bảo vệ quyền lợi của người dân. Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Lào Cai) phân tích dự thảo Luật đã cho phép kế thừa quy trình chuyên ngành đáp ứng yêu cầu; đồng thời, khoản 1 Điều 45 quy định bảo lưu danh tính điện tử được tạo lập hợp pháp. Tuy nhiên, việc kế thừa thông tin và kế thừa mã định danh cần được xử lý đồng bộ. Nếu đã có dữ liệu nhưng người dân vẫn phải khai lại, hoặc cấp thêm mã mà không liên kết với mã cũ, lợi ích giảm thủ tục sẽ khó đạt được.

Đặc biệt, đại biểu Sí Thị Mai Anh cho rằng cần quy định rõ đầu mối và thời hạn xử lý khi dữ liệu giữa các hệ thống không khớp. Theo đó, cơ quan tiếp nhận yêu cầu có trách nhiệm phối hợp xác minh; cơ quan quản lý dữ liệu nguồn sửa thông tin thuộc thẩm quyền; các hệ thống liên quan cập nhật kết quả. Đồng thời, phải lưu vết việc chỉnh sửa và thông báo cho chủ thể dữ liệu.

Đại biểu đề nghị Luật xác định rõ nguyên tắc, trách nhiệm; Chính phủ quy định quy trình, thời hạn cụ thể. Qua đó, bảo đảm người dân không phải tự đi nhiều cơ quan để giải quyết sai lệch trong những hệ thống do cơ quan, tổ chức quản lý.