Cách cha mẹ nói về tiền có thể ảnh hưởng tương lai tài chính của con

Khi áp lực tài chính gia tăng, nhiều bậc cha mẹ chọn cách cởi mở hơn với con về chuyện tiền bạc.

Brad Klontz, nhà tâm lý học tài chính, tác giả và phó giáo sư kinh tế tại Đại học Creighton, cho rằng những cuộc trò chuyện thẳng thắn như giải thích vì sao cha mẹ phải nói “không” trước một yêu cầu mua sắm của con có thể giúp trẻ sớm xây dựng hiểu biết tài chính. Đây là kỹ năng có ích cho các em trong suốt cuộc đời.

Khảo sát với 2.000 phụ huynh tại Mỹ, do công ty phần mềm tài chính Intuit công bố ngày 31/3, cho thấy 64% phụ huynh có con dưới 18 tuổi nói khó khăn tài chính gần đây khiến họ phải minh bạch hơn với con về cách gia đình quản lý tiền bạc. Có 66% cho biết họ từ chối các yêu cầu mua sắm của con thường xuyên hơn, đồng thời giải thích rõ lý do.

Trong khi đó, trẻ em không phải lúc nào cũng được học đầy đủ về tiền ở trường. Tính đến tháng 3/2026, có 39 bang ở Mỹ yêu cầu học sinh hoàn thành môn tài chính cá nhân để đủ điều kiện tốt nghiệp trung học, tăng từ 12 bang vào năm 2022, theo Hội đồng Giáo dục Kinh tế.

Nghiên cứu cho thấy trẻ có thể bắt đầu hình thành thói quen liên quan đến tiền bạc từ rất sớm, thậm chí từ khoảng 5 tuổi. Một nghiên cứu năm 2022 của các nhà nghiên cứu tại Đại học Brigham Young cho thấy trẻ được học về tài chính từ nhỏ có nhiều khả năng xây dựng mối quan hệ lành mạnh với tiền bạc, từ đó cải thiện tình hình tài chính và sức khỏe tổng thể khi trưởng thành.

Cha mẹ có thể bắt đầu từ những tình huống quen thuộc hằng ngày. Chẳng hạn, giải thích với con nhỏ rằng một máy chơi game đắt tiền không phù hợp với ngân sách gia đình, hoặc chia sẻ với con lớn hơn về việc gia đình đã dành dụm ra sao cho kế hoạch học tập sau này. Theo Klontz, những đứa trẻ được cha mẹ chủ động nói chuyện về tiền bạc sẽ có nền tảng tài chính tốt hơn về sau, thay vì phải tự rút ra bài học bằng những va vấp khi trưởng thành.

Đừng biến tiền thành chủ đề cấm kỵ

Nhiều phụ huynh vẫn xem tiền bạc là chủ đề khó nói, nhất là khi liên quan đến tình hình tài chính hoặc thói quen chi tiêu của gia đình. Một số người thiếu tự tin vì hiểu biết tài chính còn hạn chế. Số khác né tránh vì áp lực thiếu tiền.

Tuy nhiên, theo Klontz, né tránh là một “sai lầm lớn”. Ông cho rằng cha mẹ không nên gạt đi những câu hỏi của con về tiền, kể cả khi trẻ đòi mua món đồ vượt ngoài khả năng chi trả hiện tại của gia đình.

Thay vì từ chối cho xong, cha mẹ nên coi đó là cơ hội để giải thích rõ ràng vì sao gia đình chưa thể chi cho món đồ đó ở thời điểm hiện tại.

“Nếu cha mẹ truyền đi thông điệp rằng đây là chủ đề căng thẳng, cấm kỵ và không nên nói đến, trẻ có thể lớn lên mà không biết cách nghĩ hay nói về các quyết định chi tiêu của chính mình”, ông nói.

Klontz khuyên phụ huynh nên cho con hiểu gia đình đang chi tiền vào đâu, vì sao phải ưu tiên những khoản đó, đồng thời giải thích số tiền chưa chi sẽ được dùng ra sao, chẳng hạn để tiết kiệm hoặc dành cho các mục tiêu quan trọng trong tương lai.

Cha mẹ cũng có thể chia sẻ với con về những mục tiêu cụ thể của gia đình, như mua một món đồ có giá trị hay tích lũy cho một kế hoạch lớn hơn, cùng cách thực hiện. Theo ông, nếu người lớn chỉ âm thầm tiết kiệm mà không cho con thấy quá trình đó, trẻ sẽ không có cơ hội học cách đặt mục tiêu và tích lũy cho điều mình mong muốn.

Bài học thực tế giúp trẻ hiểu giá trị của tiền

Hơn một nửa số phụ huynh trong khảo sát của Intuit cho biết họ đưa con đi mua sắm để trẻ trực tiếp nhìn thấy các chi phí sinh hoạt thường ngày. Có 38% nói rằng họ trao đổi với con về các khoản chi định kỳ như tiền thuê nhà, tiền trả góp mua nhà hay hóa đơn điện nước.

Các chuyên gia tài chính cá nhân cho rằng những trải nghiệm thực tế như vậy giúp trẻ hiểu hơn về giá cả, biết cân nhắc khi mua sắm và nhận thức rõ hơn giá trị của việc tiết kiệm.

Alexa von Tobel, nhà sáng lập và đối tác quản lý quỹ đầu tư mạo hiểm Inspired Capital, từng chia sẻ rằng khi đi mua sắm cùng con, cha mẹ có thể chỉ cho trẻ thấy giá của món đồ mà trẻ muốn mua. Nếu chưa thể mua ngay, phụ huynh có thể gợi ý con để dành số tiền đó cho một dịp khác, chẳng hạn sinh nhật.

Tuy nhiên, Klontz lưu ý sự minh bạch cần đi kèm chừng mực. Các cuộc trò chuyện về tiền nên phù hợp với độ tuổi của trẻ và không nên tạo thêm áp lực tâm lý.

Theo các chuyên gia về quản lý tài sản gia đình, trẻ ở độ tuổi tiểu học đã có thể hiểu các khái niệm cơ bản như giá trị của tiền và cách tính chi phí khi mua sắm. Trong khi đó, học sinh trung học cơ sở có thể sẵn sàng hơn với những chủ đề phức tạp hơn như lập ngân sách và tiết kiệm dài hạn.

Điều quan trọng, theo Klontz, là cha mẹ không nên để con rơi vào trạng thái lo sợ quá mức vì chuyện tiền bạc. Nếu tài chính gia đình đang eo hẹp hơn bình thường, phụ huynh có thể giải thích một cách thực tế rằng gia đình cần cắt giảm một số khoản chi trong giai đoạn này, nhưng đồng thời cũng cần giúp con yên tâm rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn.

Ông cảnh báo nếu cha mẹ vô tình truyền nỗi lo âu của mình sang con, trẻ có thể hình thành mối quan hệ thiếu lành mạnh với tiền bạc về sau. Ngược lại, nói dối cũng không phải lựa chọn tốt, bởi trẻ thường rất nhạy cảm với sự thiếu trung thực.

Theo ông, cha mẹ hoàn toàn có thể nói với con rằng đây là giai đoạn căng thẳng, người lớn cũng chưa chắc mọi việc sẽ diễn ra thế nào, nhưng cả gia đình sẽ cùng nhau vượt qua. Sự thẳng thắn đi cùng cảm giác an toàn mới là điều giúp trẻ học cách nhìn nhận tiền bạc một cách lành mạnh.