Chỉ đứng tên tài sản bảo đảm, có phải trả nợ thay người vay?

Thời báo Ngân hàng xin cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi. Sau đây là phần tư vấn:

Việc dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm khoản vay cho người khác không đồng nghĩa với việc chủ tài sản đương nhiên phải trả toàn bộ khoản nợ thay người vay. Tuy nhiên, nếu người vay không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ, tài sản đã thế chấp có thể bị xử lý để thu hồi nợ theo quy định pháp luật và thỏa thuận trong hợp đồng.

Theo Điều 317 Bộ luật Dân sự năm 2015, thế chấp tài sản là việc một bên sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ mà không giao tài sản cho bên nhận thế chấp. Pháp luật cho phép chủ sở hữu dùng tài sản của mình để bảo đảm nghĩa vụ của người khác.

Trong trường hợp này, cần phân biệt rõ giữa người có nghĩa vụ trả nợ và người dùng tài sản để bảo đảm khoản vay. Người đứng tên hợp đồng tín dụng là bên có nghĩa vụ trả nợ theo thỏa thuận với ngân hàng. Trong khi đó, người chỉ ký hợp đồng thế chấp tài sản để bảo đảm khoản vay của người khác không vì thế mà tự động trở thành người cùng vay hoặc có nghĩa vụ trả nợ bằng toàn bộ tài sản của mình.

Tuy nhiên, theo Điều 299 Bộ luật Dân sự năm 2015, khi nghĩa vụ được bảo đảm đến hạn mà người vay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, ngân hàng có quyền xử lý tài sản bảo đảm nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật và hợp đồng. Điều này có nghĩa là dù không trực tiếp vay tiền, chủ tài sản vẫn có nguy cơ mất tài sản đã thế chấp.

Trường hợp số tiền thu được từ xử lý tài sản không đủ thanh toán khoản nợ, nghĩa vụ đối với phần còn thiếu về nguyên tắc vẫn thuộc về người vay. Người chỉ thế chấp tài sản không đương nhiên phải dùng tài sản khác để thanh toán phần thiếu hụt, trừ khi có cam kết hoặc căn cứ pháp lý làm phát sinh nghĩa vụ đó.

Đáng lưu ý, nếu chủ tài sản đồng thời ký hợp đồng bảo lãnh, cam kết trả nợ thay hoặc tham gia với tư cách bên có nghĩa vụ trả nợ thì trách nhiệm pháp lý có thể khác. Theo Điều 335 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên bảo lãnh có thể phải thực hiện nghĩa vụ thay người vay khi phát sinh điều kiện bảo lãnh theo thỏa thuận.

Vì vậy, trước khi đồng ý dùng tài sản bảo đảm khoản vay cho người khác, người dân cần đọc kỹ hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp và các văn bản cam kết liên quan. Đặc biệt, cần xác định rõ phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm, trách nhiệm của chủ tài sản và điều kiện xử lý tài sản để tránh phát sinh rủi ro ngoài dự kiến.