“Chìa khóa” nâng tầm nông sản Việt

Tập trung chế biến sâu là hướng đi của các doanh nghiệp Việt Nam

Theo ông Võ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn sinh học và kiểm soát dư lượng. Điều này buộc các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, phải thay đổi cách tiếp cận. Đáp ứng SPS không chỉ là yêu cầu bắt buộc để hàng hóa được thông quan, mà còn là yếu tố quyết định khả năng duy trì thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp Việt Nam vẫn giữ tư duy là chạy theo tiêu chuẩn và chỉ điều chỉnh khi thị trường đưa ra cảnh báo hoặc thay đổi quy định. Hệ quả là không ít lô hàng bị trả về, bị cảnh báo hoặc mất thị phần do không đáp ứng kịp thời các yêu cầu mới.

Nhận diện rõ thách thức này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định nâng cao năng lực thực thi SPS là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm chuyển từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang “chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch”. Đây được xem là bước chuyển mang tính chiến lược, không chỉ giúp giảm rủi ro thương mại mà còn tạo nền tảng để nông sản Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Các chuyên gia cho rằng, sự thay đổi này không chỉ nằm ở việc hoàn thiện thể chế, mà còn đòi hỏi đầu tư đồng bộ vào hệ thống kiểm nghiệm, kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và năng lực giám sát. Quan trọng hơn, cần hình thành tư duy coi tiêu chuẩn là lợi thế cạnh tranh, thay vì rào cản kỹ thuật.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc thường xuyên cập nhật các quy định SPS đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Các thị trường như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản liên tục điều chỉnh tiêu chuẩn liên quan đến dư lượng hóa chất, kiểm dịch thực vật, bao bì, nhãn mác… Chỉ một thay đổi nhỏ cũng có thể khiến cả lô hàng bị ách lại.

Điểm yếu lớn nhất của doanh nghiệp Việt hiện nay không phải là công nghệ sản xuất, mà là khả năng tiếp cận và xử lý thông tin về tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều doanh nghiệp chỉ biết quy định khi đã có cảnh báo. Khi đó, chi phí khắc phục rất lớn, thậm chí mất luôn thị trường, ông Hoàng Trọng Thủy, chuyên gia Nông nghiệp cho biết.

Do đó, các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống cập nhật thông tin SPS một cách chủ động, thông qua việc liên kết với cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng hoặc đối tác nhập khẩu. Đồng thời, cần đầu tư vào hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ, đảm bảo tuân thủ ngay từ vùng nguyên liệu, thay vì xử lý bị động ở khâu cuối.

Không chỉ là “tấm vé thông hành”, việc thực thi hiệu quả SPS còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản Việt Nam. Khi các tiêu chuẩn được tuân thủ nghiêm ngặt, sản phẩm không chỉ đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà còn tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Theo ông Hoàng Trọng Thủy, trước tình hình cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế về giá rẻ đang dần mất đi. Thay vào đó, thị trường ưu tiên những sản phẩm có chất lượng ổn định, minh bạch nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững. Nếu làm tốt SPS, chúng ta không chỉ bán được hàng mà còn bán với giá cao hơn.

Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống cập nhật thông tin SPS một cách chủ động

Thực tế đã chứng minh, nhiều doanh nghiệp tiên phong trong việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế đã thành công trong việc mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy, đầu tư vào SPS không phải là chi phí, mà là khoản đầu tư cho tương lai.

Tuy nhiên, để nâng cao năng lực thực thi SPS một cách hiệu quả, không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, từ cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu đến hiệp hội ngành hàng.

Các chuyên gia kiến nghị, cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về SPS, giúp doanh nghiệp kịp thời nắm bắt và điều chỉnh sản xuất. Đồng thời, tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp và nông dân về tầm quan trọng của tiêu chuẩn và chất lượng.

Bên cạnh đó, việc đầu tư vào hạ tầng kiểm nghiệm, kiểm dịch cũng cần được đẩy mạnh, nhằm đảm bảo năng lực kiểm soát chất lượng ngay trong nước. Đây là yếu tố then chốt để giảm phụ thuộc vào kiểm tra của thị trường nhập khẩu và nâng cao uy tín quốc gia.

Có thể thấy, SPS không còn là “hàng rào” mà là “luật chơi”. Việc chủ động nâng cao năng lực thực thi SPS sẽ giúp Việt Nam chuyển từ vị thế bị động sang chủ động, từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh, đây chính là con đường để nông sản Việt Nam không chỉ giữ vững thị trường, mà còn từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu. Và để làm được điều đó, không còn lựa chọn nào khác ngoài việc coi tiêu chuẩn, chất lượng và minh bạch là nền tảng cốt lõi cho phát triển bền vững.