Cơ hội để doanh nghiệp Việt đón làn sóng FDI thế hệ mới

Đáng chú ý, những kết quả tích cực trong thu hút và giải ngân FDI thời gian qua không chỉ phản ánh sức hút ổn định của môi trường đầu tư, mà còn cho thấy Việt Nam đang đứng trước cơ hội đón làn sóng FDI thế hệ mới là dòng vốn gắn với công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Dòng vốn FDI thế hệ mới gắn với công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững

Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), lũy kế đến ngày 31/1/2026, Việt Nam có 153 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư với 45.716 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký đạt gần 532 tỷ USD. Trong đó, Hàn Quốc tiếp tục là nhà đầu tư lớn nhất, tiếp theo là Singapore, Nhật Bản và Đài Loan. Kết quả giải ngân FDI giai đoạn 2019 - 2025 cho thấy Việt Nam vẫn giữ được sức hấp dẫn ổn định trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Năm 2025 đánh dấu một bước tiến quan trọng khi tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt khoảng 38 tỷ USD, mức cao nhất trong 5 năm qua. Đặc biệt, vốn FDI thực hiện đạt hơn 27,6 tỷ USD, lập kỷ lục mới. Con số này không chỉ phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường đầu tư Việt Nam, mà còn cho thấy sự chuyển biến tích cực trong khả năng hấp thụ và triển khai dự án.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều bất định, đà giải ngân ổn định cùng với những cải cách thể chế và nỗ lực nâng cấp hạ tầng đang tạo nền tảng quan trọng để dòng vốn FDI tiếp tục bứt phá. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả là chất lượng của dòng vốn FDI đang có sự thay đổi rõ nét.

Thực tế cho thấy, cơ cấu FDI vào Việt Nam đang ngày càng dịch chuyển theo hướng nâng cao chất lượng. Tỷ trọng đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo và kinh tế số không ngừng gia tăng. Nhiều dự án mới không chỉ tập trung vào sản xuất, mà còn mở rộng sang trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo, sản xuất linh kiện công nghệ lõi và bán dẫn.

Đây là những đặc trưng cốt lõi của dòng vốn FDI thế hệ mới không chỉ mang theo nguồn lực tài chính, mà còn gắn với công nghệ, tri thức, quản trị hiện đại và khả năng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước. Xu hướng này phù hợp với định hướng thu hút FDI có chọn lọc mà Việt Nam theo đuổi trong những năm gần đây, thay vì thu hút bằng mọi giá như giai đoạn trước.

PGS, TS Nguyễn Yến Ngọc, chuyên gia tài chính từ Đại học Saint Francis Xavier, Canada chia sẻ, để thu hút FDI chất lượng, Việt Nam cần cải cách đồng bộ. Về pháp luật đầu tư, Luật Đầu tư 2020 cần cập nhật để rút ngắn thủ tục cấp phép xuống dưới 30 ngày, tăng minh bạch qua nền tảng số. Sở hữu trí tuệ phải mạnh tay hơn, tuân thủ CPTPP với cơ chế bảo vệ bằng sáng chế nhanh chóng để thu hút R&D từ các công ty công nghệ hàng đầu.

Chính sách về thuế nên theo chủ trương “ưu đãi thông minh”, thay vì rộng tay giảm thuế suất đồng bộ như trước đây, Việt Nam nên áp dụng các ưu đãi theo kết quả như tỷ lệ nội địa hóa, mức độ R&D tại chỗ, chi tiêu cho đào tạo, chuyển giao công nghệ. Cách tiếp cận này giúp tránh thu hút các dự án chỉ nhằm tận dụng ưu đãi mà không tạo giá trị lâu dài cho nền kinh tế.

TS Lê Duy Bình, chuyên gia kinh tế cho rằng, đầu tư hạ tầng vẫn đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Chúng ta đã đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng bằng cả nguồn vốn đầu tư công và vốn tư nhân, nhưng cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa để hình thành một hệ thống hạ tầng hiện đại, đồng bộ. Việc giảm chi phí logistics và chi phí kinh doanh sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời gia tăng sức hút đối với các dự án FDI chất lượng cao.

Thực tế cho thấy, những địa phương có hạ tầng giao thông, khu công nghiệp và logistics phát triển thường là điểm đến ưu tiên của các dự án FDI lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất xanh và công nghiệp hỗ trợ.

Dòng vốn FDI chất lượng cao góp phần thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt

Để đón đầu xu hướng dịch chuyển dòng vốn toàn cầu, Bộ Tài chính hiện đang xây dựng Đề án thu hút FDI thế hệ mới, với những định hướng, giải pháp và chiến lược cạnh tranh riêng. Trọng tâm của đề án là chuyển dịch thu hút đầu tư sang các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ lõi, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), R&D và đổi mới sáng tạo.

Đề án được kỳ vọng sẽ trở thành “kim chỉ nam” cho quá trình hợp tác đầu tư nước ngoài trong giai đoạn tới, khi Việt Nam bước vào chu kỳ phát triển mới, đòi hỏi nguồn vốn lớn đi kèm với chất lượng, hiệu quả và tính bền vững.

Với những kết quả tích cực đã đạt được cùng định hướng rõ ràng trong thu hút FDI thế hệ mới, nếu tiếp tục duy trì tiến độ cải cách thể chế, nâng cấp hạ tầng và triển khai hiệu quả các dự án quy mô lớn, Việt Nam hoàn toàn có khả năng thiết lập mức giải ngân FDI cao mới trong năm 2026. Quan trọng hơn, đó sẽ là dòng vốn FDI chất lượng cao, góp phần thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững trong dài hạn.