Điện mặt trời mái nhà: Nhu cầu lớn, chính sách còn vướng

Dư địa phát triển rất lớn

Ông Nguyễn Khải Văn, Phó Trưởng phòng Quản lý Năng lượng (Sở Công Thương Hà Nội) cho biết, nhu cầu sử dụng năng lượng tái tạo trong các khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất tăng mạnh vì chi phí đầu tư hệ thống năng lượng tái tạo đã giảm sâu, trở nên cạnh tranh hơn so với giá điện bình quân hiện nay. Điều này mang lại lợi thế kinh tế rõ ràng cho doanh nghiệp, cũng là đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế về chứng chỉ năng lượng tái tạo (I-REC). Điều này đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Hà Nội là trung tâm tiêu thụ điện nhưng lại thiếu nguồn phát tại chỗ. Hiện thành phố chỉ có hai nhà máy điện rác gồm: Nhà máy Sóc Sơn công suất 90 MW và Nhà máy Seraphin (Sơn Tây) công suất 37 MW. Tổng công suất chỉ tương đương chưa tới 2% nhu cầu tiêu thụ đỉnh. Do đó, việc bổ sung nguồn phân tán qua điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp cấp thiết.

Ông Văn đánh giá, với 9 KCN đang hoạt động cùng 3 KCN mới đang xây dựng hạ tầng, Hà Nội sở hữu diện tích mái xưởng rất lớn, là nền tảng lý tưởng để phát triển ĐMTMN. Tuy nhiên, tiến độ vẫn chậm vì nhiều rào cản chính sách, mô hình đầu tư và quy định kỹ thuật.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Giám đốc Ban Quản lý các Khu công nghệ cao và KCN Hà Nội cho biết, ĐMTMN là “lời giải tối ưu” để giảm chi phí năng lượng, ổn định nguồn cung và giảm áp lực cho lưới điện thành phố. “Điện mặt trời áp mái không chỉ tiết giảm chi phí sản xuất, mà còn nâng tầm hình ảnh doanh nghiệp, thúc đẩy hình thành các KCN xanh, thân thiện môi trường và bền vững”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Thực tế, tại nhiều KCN Hà Nội, nhu cầu lắp đặt ĐMTMN tăng mạnh, doanh nghiệp mong muốn tiết kiệm chi phí, tăng tự chủ năng lượng và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường.

TS. Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội phân tích thêm, tốc độ tăng trưởng phụ tải điện tại Hà Nội đang rất nhanh, đặc biệt tại các KCN. Cùng với xu hướng điện hóa giao thông, áp lực lên hệ thống điện Thủ đô ngày càng lớn. ĐMTMN là “giải pháp hợp lý nhất” để giảm tải lưới điện, hỗ trợ doanh nghiệp và cắt giảm phát thải.

Hà Nội trước đòi hỏi phát triển 900 MW điện mặt trời mái nhà

Rào cản chính sách cần sớm tháo gỡ

Dù có tiềm năng rất lớn, ĐMTMN tại Hà Nội vẫn đối mặt nhiều rào cản. Ông Nguyễn Khải Văn cho biết, ĐMTMN là nguồn điện rải rác, có ưu điểm giảm tổn thất truyền tải, nhưng lại gây khó khăn trong điều độ hệ thống điện do tính biến động phụ thuộc thời tiết.

Hiện đang có là mô hình nhà đầu tư thứ 3 (ESCo) lắp đặt hệ thống ĐMTMN trên mái doanh nghiệp, sau đó bán điện lại. Tuy nhiên, Bộ Công Thương cảnh báo nguy cơ “phát sinh hoạt động mua bán điện trái phép”, dẫn tới rủi ro về pháp lý và tài chính. Vì vậy mô hình này chưa được phép triển khai rộng rãi theo Nghị định 135.

Khó khăn tiếp theo đến từ cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), yêu cầu khách hàng sử dụng điện phải tiêu thụ tối thiểu 200.000 kWh/tháng và dự án năng lượng tái tạo phải có công suất từ 10 MW trở lên. “Qua rà soát, Hà Nội chỉ có khoảng 113 doanh nghiệp đáp ứng điều kiện, và không có dự án ĐMTMN nào đạt 10 MW để tham gia DPPA”, ông Văn cho biết.

Chính điều kiện quá cao đã hạn chế mạnh mẽ khả năng tham gia của doanh nghiệp vừa và nhỏ – nhóm chiếm phần lớn tại các KCN Hà Nội.

Ngoài ra, thủ tục để đầu tư một dự án ĐMTMN vẫn còn chồng chéo, kéo dài. Nhà đầu tư phải thực hiện song song các thủ tục quy hoạch điện lực, đầu tư xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường và giấy phép hoạt động điện lực. Những điểm nghẽn này gây khó khăn cho doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý.

Ông Trần Anh Tuấn bổ sung, doanh nghiệp lắp đặt ĐMTMN hiện chỉ được sử dụng cho hoạt động nội bộ, chưa được đấu nối và bán điện dư thừa. Quy định này khiến các doanh nghiệp có mức tiêu thụ thấp không đủ động lực đầu tư. Hạ tầng lưới điện tại một số khu vực cũng chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc đấu nối.

Ban Quản lý các KCN cho biết, luôn khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng ĐMTMN theo đúng quy định và cam kết hỗ trợ tối đa về thủ tục. Đồng thời, cơ quan này đang phối hợp với các sở, ngành để kiến nghị thành phố và Trung ương hoàn thiện chính sách, tạo môi trường đầu tư thuận lợi.

PGS.TS Tô Duy Phương, Chủ tịch Hội Đúc – Luyện kim Hà Nội nhấn mạnh, ĐMTMN hoàn toàn có thể đáp ứng tới 16% nhu cầu điện của các KCN nếu triển khai đúng quy mô và kỹ thuật. Trong bối cảnh giá điện liên tục tăng hằng năm, hiệu quả kinh tế từ các dự án năng lượng tái tạo sẽ càng trở nên rõ nét.

Theo ông Phương, để tối ưu hóa vận hành, doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống giám sát thông minh, đẩy mạnh tự động hóa, kết hợp lưu trữ năng lượng nhằm đảm bảo sản lượng và ổn định nguồn điện.

Liên quan cơ chế DPPA, ông Nguyễn Khải Văn cho biết, Hà Nội đã đề xuất giảm yêu cầu sản lượng tiêu thụ của khách hàng từ 200.000 xuống 100.000 kWh/tháng để mở rộng đối tượng tham gia, đồng thời đề nghị nới lỏng quy định lắp đặt hệ thống lưu trữ và cho phép bán điện dư thừa theo cơ chế linh hoạt hơn.

Ông cũng nhấn mạnh, nếu các điểm nghẽn về chính sách không được tháo gỡ, Hà Nội khó có thể đạt mục tiêu phát triển ĐMTMN trong giai đoạn tới.