Định hình khu công nghiệp thế hệ mới

Bối cảnh phát triển đã thay đổi

“Trong đó, công nghiệp tiếp tục phải là động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế”, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh.

Thực tế, sau hơn 30 năm phát triển, hệ thống khu công nghiệp (KCN) của Việt Nam đã và đang trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế, đóng góp lớn vào xuất khẩu và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Hiện cả nước có gần 500 KCN với tổng diện tích quy hoạch gần 150.000 ha, trong đó hơn 300 KCN đã đi vào hoạt động. Đây là tiền đề hỗ trợ đưa tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất từ trước đến nay. Giai đoạn tới, Việt Nam dự kiến phát triển thêm hơn 200 KCN mới với quy mô trên 70.000 ha, kéo theo nhu cầu đầu tư hạ tầng lên tới hàng chục tỷ USD.

Là một trong số những địa phương có hệ thống KCN, khu kinh tế phát triển năng động nhất cả nước và là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Bắc, ông Trần Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng cho biết: KCN, khu kinh tế từ lâu đã trở thành trụ cột quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa và thu hút FDI vào lĩnh vực sản xuất. Tính đến ngày 25/6/2026, Hải Phòng thu hút khoảng 3,1 tỷ USD vốn FDI, tăng 1,75 lần so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, 2,859 tỷ USD (chiếm 92,4% tổng vốn thu hút) tập trung vào các KCN và khu kinh tế, chủ yếu thuộc lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển đã thay đổi. Những lợi thế trước đây như quỹ đất, lao động giá rẻ hay ưu đãi đầu tư không còn là yếu tố quyết định. Theo TS. Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), nhiều KCN hiện vẫn phát triển theo mô hình truyền thống; hạ tầng logistics thiếu đồng bộ; liên kết với đô thị còn hạn chế; nhà ở công nhân và chuyên gia chưa đáp ứng nhu cầu; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh diễn ra chậm, trong khi chất lượng dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư chưa đồng đều. Bên cạnh đó, quỹ đất sạch, công tác giải phóng mặt bằng, giá thuê đất và thủ tục đầu tư vẫn là những điểm nghẽn ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Quy hoạch, xây dựng và vận hành hạ tầng kỹ thuật KCN theo tiêu chí xanh, tuần hoàn và bền vững để thu hút FDI chất lượng cao

Xây dựng hệ sinh thái tạo liên kết theo chuỗi

Trước thực tế này, ông Nguyễn Đức Hiển khẳng định, KCN Việt Nam phải trở thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại; là không gian hội tụ đổi mới sáng tạo, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; là nền tảng hình thành các cụm liên kết ngành, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Hiện đơn vị đang phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.

Định hướng này có ý nghĩa quan trọng trước nhiều mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn của Việt Nam. Bà Sibylle Bachmann, đại diện Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam nhận định, cuộc cạnh tranh thu hút FDI trong thời gian tới sẽ chuyển mạnh sang cạnh tranh giữa các địa phương và từng KCN. Những nơi có hạ tầng hiện đại, nguồn năng lượng sạch, nguồn nhân lực chất lượng cao, môi trường đầu tư minh bạch và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ có lợi thế trong việc thu hút các dự án công nghệ cao.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi sang KCN sinh thái đang được đẩy mạnh với nhiều mô hình bước đầu đạt kết quả tích cực như KCN Nam Cầu Kiền, KCN DEEP C, KCN Đình Vũ (Hải Phòng), KCN Hòa Khánh (Đà Nẵng), Amata Biên Hòa (Đồng Nai) hay KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 (Bà Rịa - Vũng Tàu). “Những mô hình này là minh chứng cho thấy Việt Nam hoàn toàn có thể định hình các hệ sinh thái công nghiệp đạt chuẩn quốc tế, sẵn sàng đón đầu các dòng vốn chất lượng cao”, bà Sibylle Bachmann khẳng định.

Để chạm đến mục tiêu xây dựng thương hiệu KCN ngang tầm quốc tế, ông Khôi cho rằng, cần quy hoạch, xây dựng và vận hành hạ tầng kỹ thuật KCN theo tiêu chí xanh, tuần hoàn và bền vững. Theo đó, cần chuyển từ tư duy phát triển đơn lẻ sang tư duy phát triển theo vùng, theo hành lang kinh tế và chuỗi giá trị. Quy hoạch KCN phải gắn với quy hoạch đô thị, quy hoạch logistics, quy hoạch năng lượng và quy hoạch phát triển nguồn nhân lực. Ưu tiên phát triển KCN sinh thái, sử dụng năng lượng sạch, tái sử dụng nước, giảm phát thải, xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải trở thành nền tảng phát triển. KCN cần được quản trị bằng dữ liệu số, ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng điều hành thông minh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí và gia tăng sức cạnh tranh. Không chỉ thông minh về công nghệ, KCN còn phải thông minh trong quản trị, phục vụ nhà đầu tư và kết nối với chính quyền địa phương. Đồng thời, cần đa dạng hóa nguồn vốn thông qua hợp tác công - tư (PPP), tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư hạ tầng, quỹ đầu tư bất động sản và các nguồn vốn quốc tế; nâng cao hiệu quả công tác xúc tiến đầu tư, hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đầu tư gián tiếp nước ngoài… ông Nguyễn Văn Khôi đề xuất.