Doanh nghiệp lo nhất là thiếu khách hàng

Có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm đầu ra cho sản phẩm, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây và tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024.

Áp lực thị trường lớn hơn áp lực vốn

Tại sự kiện công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI 2025 mới đây, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho biết, đây là “một trong những cuộc điều tra khu vực kinh tế tư nhân toàn diện nhất Việt Nam trong nhiều năm qua”.

Khảo sát được thực hiện với 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Theo báo cáo, khu vực kinh tế tư nhân hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động cùng khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương hơn 50% tổng việc làm của nền kinh tế.

Năm 2025 cũng ghi nhận số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Khoảng 85,7% doanh nghiệp duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, cho thấy niềm tin kinh doanh đang dần cải thiện sau giai đoạn khó khăn kéo dài.

Tuy nhiên, phía sau tín hiệu tích cực ấy là hàng loạt áp lực mang tính cấu trúc. Theo kết quả khảo sát của VCCI, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn là tiếp cận vốn mà là tìm kiếm khách hàng.

"Có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm đầu ra cho sản phẩm, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây và tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024", báo cáo chỉ rõ.

Điều này phản ánh áp lực suy giảm nhu cầu thị trường đang tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất kinh doanh. Không chỉ thị trường xuất khẩu gặp khó, sức mua nội địa cũng chưa phục hồi như kỳ vọng, khiến nhiều doanh nghiệp không dám mở rộng đầu tư dù lãi suất đã giảm và các chính sách hỗ trợ được triển khai.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, biến động thị trường hiện nay không chỉ đến từ xuất khẩu mà còn lan sang cả thị trường trong nước. Theo ông Tuấn, sức mua suy giảm và cạnh tranh gia tăng đã khiến áp lực tìm kiếm khách hàng trở thành vấn đề nổi bật nhất của cộng đồng doanh nghiệp năm 2025.

Theo khảo sát PCI 2025, hơn 80% doanh nghiệp hiện có dưới 50 lao động và hơn 70% có vốn dưới 10 tỷ đồng. Quy mô nhỏ khiến khả năng chống chịu trước biến động thị trường của doanh nghiệp tư nhân còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn phải duy trì trạng thái cầm chừng để bảo toàn dòng tiền và duy trì việc làm.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy phần lớn doanh nghiệp đang lựa chọn tâm lý phòng thủ. Khoảng 54,8% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động trong hai năm tới, trong khi chỉ 30,9% kỳ vọng mở rộng sản xuất kinh doanh. Ở chiều ngược lại, khoảng 14% doanh nghiệp dự kiến thu hẹp hoạt động hoặc đóng cửa.

“Những con số này không phải để bi quan. Đây chính là dữ liệu quý báu để các cơ quan hoạch định chính sách ở Trung ương và địa phương nhận diện đúng ưu tiên, triển khai đúng giải pháp và đo lường được kết quả thực chất của cải cách”, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Khảo sát PCI 2025 của VCCI

Khoảng cách lớn giữa chính sách và thực thi

Dù khó khăn về thị trường được xem là áp lực lớn nhất hiện nay, bài toán tiếp cận vốn vẫn là rào cản lớn với nhiều doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Khảo sát của VCCI cho thấy 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu tài sản thế chấp tại Việt Nam hiện lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Không chỉ áp lực về thị trường và vốn, môi trường chính sách cũng đang tạo ra những trở ngại đáng kể với doanh nghiệp. Chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự đoán được thay đổi chính sách. Đáng chú ý, hơn một nửa doanh nghiệp phải dựa vào mạng xã hội để tiếp cận thông tin về dự thảo văn bản pháp luật.

Theo đánh giá của VCCI, cải cách thể chế đã đi đúng hướng nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi tại địa phương vẫn còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp cho rằng điều họ cần hiện nay không phải thêm chính sách mới mà là khả năng triển khai hiệu quả và minh bạch trên thực tế.

“Vấn đề lúc này là thực thi chính sách như thế nào để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi”, Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 được công bố sau đúng một năm Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo Chủ tịch VCCI, để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đây được xem là điều kiện quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Dù đóng vai trò là “lưới đệm” quan trọng của nền kinh tế, động lực chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp vẫn rất thấp. Chỉ khoảng 15,6% hộ kinh doanh có ý định chính thức hóa mô hình hoạt động do lo ngại nghĩa vụ thuế, thủ tục kế toán và các đợt thanh tra kiểm tra.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, để kinh tế tư nhân có thể bứt phá trong giai đoạn tới, cần đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, thúc đẩy xúc tiến thương mại và tăng liên kết chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Cùng với đó là cải thiện tiếp cận vốn theo hướng giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp, mở rộng bảo lãnh tín dụng và nâng cao tính minh bạch của môi trường chính sách.