Gần 11,1 nghìn doanh nghiệp quay trở lại, nhưng sức ép chưa vơi

Doanh nghiệp quay trở lại tăng, tín hiệu phục hồi chưa đồng đều

Theo số liệu Cục Thống kê vừa công bố, trong tháng 10, cả nước có gần 12,6 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 8,7% so với tháng trước. Tổng vốn đăng ký đạt gần 254,8 nghìn tỷ đồng, tăng 45%, trong khi số lao động đăng ký gần 66,3 nghìn người, giảm 12,1%.

Đáng chú ý, gần 11,1 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động trong tháng, tăng 27,4% so với tháng 9. Như vậy, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 23,7 nghìn, phản ánh sự cải thiện nhất định về hoạt động gia nhập và tái gia nhập thị trường.

Tuy nhiên, khi so sánh với cùng kỳ năm trước, bức tranh lại kém tích cực hơn. Số doanh nghiệp thành lập mới giảm 29,9%, số lao động đăng ký giảm 29,2%, còn số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động giảm 4,2%. Riêng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới tăng 47,7%.

Diễn biến này cho thấy sự cải thiện trong tháng 10 chủ yếu thể hiện qua so sánh với tháng liền trước, trong khi mức độ phục hồi so với cùng kỳ vẫn còn hạn chế. Việc vốn đăng ký tăng mạnh trong khi số doanh nghiệp và lao động đăng ký đều giảm cho thấy quy mô vốn đăng ký và số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường đang có những diễn biến khác biệt.

Vốn đăng ký bình quân của một doanh nghiệp thành lập mới trong tháng đạt 20,2 tỷ đồng, tăng 33,3% so với tháng trước và tăng tới 110,6% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là tín hiệu tích cực đáng chú ý về quy mô vốn đăng ký, dù chưa đủ để khẳng định năng lực đầu tư thực tế của doanh nghiệp đã cải thiện tương ứng.

Ở chiều ngược lại, áp lực rút lui khỏi thị trường vẫn hiện hữu. Trong tháng 10, có 4.726 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 28,7% so với tháng trước; 8.032 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 14,3%; và 7.513 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, giảm 5,1%.

Đáng quan ngại hơn, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng tới 65,6% so với cùng kỳ năm trước. Số doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ giải thể cũng tăng 18,6%, dù số doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn giảm 22,1%.

Như vậy, bên cạnh những doanh nghiệp đang tìm cơ hội trở lại thị trường, vẫn có một bộ phận phải chấm dứt hoạt động. Điều này đặt ra yêu cầu đánh giá sức khỏe doanh nghiệp trên cả hai phương diện: khả năng gia nhập thị trường và năng lực duy trì hoạt động lâu dài.

Doanh nghiệp thành lập mới và giải thể 10 tháng năm 2026 phân theo một số lĩnh vực hoạt động (Nguồn: Cục Thống kê).

Bài toán nâng sức chống chịu doanh nghiệp

10 tháng năm 2026, cả nước có gần 162,3 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, giảm 0,4% so với cùng kỳ. Tổng vốn đăng ký đạt 2.138,8 nghìn tỷ đồng, tăng 34,3%, trong khi số lao động đăng ký giảm 17,4%, còn 799,4 nghìn người.

Cùng thời gian, gần 81,4 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, giảm 12,5%. Tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt hơn 243,6 nghìn, giảm 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân mỗi tháng có 24,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường.

Áp lực lớn nhất vẫn nằm ở số doanh nghiệp rút lui. Trong 10 tháng, gần 92 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, hơn 33,7 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ giải thể và gần 56,3 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể. Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng tới 109,8% so với cùng kỳ, dù hai nhóm còn lại đều giảm. Bình quân mỗi tháng có 18,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới” tổ chức tháng 10 vừa qua, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP.HCM, cho rằng vấn đề đặt ra hiện nay không đơn thuần là có thêm doanh nghiệp “ra đời”, mà là làm sao để doanh nghiệp đã ra đời trụ qua được chu kỳ và vượt qua được ngưỡng quy mô để đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030.

Ông Liêm nhận định những khó khăn của doanh nghiệp hiện tập trung vào hai vấn đề lớn là đầu ra thị trường và nguồn lực tài chính. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh cấu trúc vốn, nâng cao năng lực quản trị, tăng cường liên kết và thích ứng với các tiêu chuẩn thị trường mới. Đặc biệt, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn vốn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận các kênh huy động vốn khác. Bên cạnh đó, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, chuyển đổi số và phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc độ tín dụng, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2, cho biết đến cuối tháng 9/2026, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn TP.HCM đạt khoảng 1.276 nghìn tỷ đồng, chiếm 22% tổng dư nợ và tăng khoảng 10% so với cuối năm 2025. Bên cạnh tín dụng ngân hàng, hoạt động cho thuê tài chính cũng góp phần hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ khi nguồn lực tài chính còn hạn chế. Đến cuối tháng 9/2026, dư nợ cho thuê tài chính trên địa bàn đạt 37.688 tỷ đồng, tăng 11,35% so với cuối năm trước.

Theo ông Nguyễn Đức Lệnh, cùng với môi trường đầu tư kinh doanh cải thiện và các cơ chế chính sách đã và đang tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất kinh doanh, bản thân doanh nghiệp cần đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, chuẩn hóa kế toán, kiểm toán và đẩy mạnh chuyển đổi số. Đây là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, củng cố uy tín và cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn vốn, trong đó có vốn tín dụng ngân hàng.

Nhìn từ số liệu tháng 10 và 10 tháng, khu vực doanh nghiệp đang cho thấy những tín hiệu cải thiện nhưng chưa thật sự vững chắc. Số doanh nghiệp quay trở lại hoạt động tăng so với tháng trước là điểm sáng, song số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng mạnh so với cùng kỳ cho thấy quá trình sàng lọc vẫn diễn ra mạnh.

Trong bối cảnh đó, cùng với những giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh và tháo gỡ khó khăn về vốn, việc nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường và củng cố sức chống chịu của doanh nghiệp cần được đặt ở vị trí trung tâm. Bởi sự phục hồi bền vững của khu vực doanh nghiệp cuối cùng phải được thể hiện ở khả năng duy trì hoạt động, tạo việc làm và phát triển trong dài hạn.