Gen Z và yêu cầu mới trong xây dựng văn hóa doanh nghiệp

Môi trường làm việc, chính sách và cơ hội phát triển là những yếu tố quan trọng trong việc giữ chân nhân sự trẻ

Tham gia sâu và định hình văn hóa mới

Sự bùng nổ của các lĩnh vực như công nghệ tài chính (fintech), trí tuệ nhân tạo (AI) và blockchain đang thu hút một lực lượng lao động Gen Z đông đảo. Các công ty công nghệ, đặc biệt là thuộc lĩnh vực AI và blockchain, đang tìm kiếm những tài năng trẻ có khả năng phát triển các giải pháp sáng tạo. Bởi thế hệ này không chỉ thành thạo công nghệ mà còn có khả năng linh hoạt trong việc tiếp cận và áp dụng các công cụ, mô hình kinh doanh số hóa. Việc này giúp họ không chỉ tham gia vào thị trường lao động mà còn đóng vai trò chủ chốt trong việc thúc đẩy sự chuyển đổi số trong nhiều ngành nghề.

Bên cạnh vai trò là lực lượng lao động chủ chốt, Gen Z còn nổi lên như những nhà khởi nghiệp năng động và sáng tạo. Theo báo cáo từ Topica Founder Institute, tỷ lệ khởi nghiệp công nghệ tại Việt Nam do Gen Z sáng lập đã có sự gia tăng đáng kể trong vòng 5 năm qua. Các lĩnh vực như thương mại điện tử, logistics thông minh và dịch vụ trực tuyến đang chứng kiến sự bùng nổ của các doanh nghiệp trẻ, thể hiện khả năng khai thác hiệu quả các cơ hội từ sự chuyển đổi số. Các doanh nghiệp này không chỉ sử dụng các công nghệ hiện đại để tối ưu hóa quy trình kinh doanh mà còn có thể tận dụng mạng xã hội và các nền tảng số để tiếp cận và xây dựng khách hàng, đặc biệt là thế hệ người tiêu dùng số - Gen Z. Điều này không chỉ phản ánh sự nhạy bén và khả năng thích ứng nhanh chóng của Gen Z với các xu hướng công nghệ mới, mà còn chỉ ra tiềm năng lớn của thế hệ này trong việc định hình lại cấu trúc kinh tế.

Hơn nữa, Gen Z có vai trò mật thiết trong việc thúc đẩy văn hóa “xanh” và bền vững, phản ánh sự thay đổi sâu rộng trong thói quen tiêu dùng và nhận thức xã hội. Thế hệ này không chỉ quan tâm đến hiệu quả kinh tế mà còn đặc biệt ưu tiên các sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, đảm bảo tính minh bạch về nguồn gốc và tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức. Vì vậy, các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh và quy trình sản xuất để đáp ứng các yêu cầu này, nhằm duy trì tính cạnh tranh và phù hợp với các giá trị mà nhóm tiêu dùng này coi trọng.

Tuy nhiên, thế hệ Gen Z khi tham gia vào thị trường lao động cũng theo rất nhiều định kiến. Một nhà sáng lập, giám đốc một công ty hoạt động trong ngành marketing chia sẻ về cú sốc nhân sự với Gen Z trong thời gian qua. Trong một tuần, ông nhận ba thư điện tử xin nghỉ của nhân sự Gen Z ở các vị trí khác nhau. Đầu đuôi câu chuyện bắt nguồn từ một nhân sự đảm nhận vị trí “Account” (vị trí đảm nhiệm việc quản trị dự án, giao tiếp giữa khách hàng với đội ngũ nhân sự nội bộ) quyết định nghỉ việc ngay sau khi viết email thông báo với quản lý trực tiếp vì bất đồng trong cách làm việc. Hai cô bạn đồng nghiệp chơi thân làm khác bộ phận cũng lần lượt nghỉ với các lý do khác nhau. Sau đó, trên mạng xã hội lần lượt xuất hiện các bài viết tiêu cực về doanh nghiệp. Ở thời điểm thế hệ 8x như ông đi làm, nghỉ việc đột ngột, công khai đưa các thông tin tiêu cực về doanh nghiệp lên mạng xã hội là những điều không tưởng nhưng khi ông trở thành người quản lý, điều hành doanh nghiệp, việc phải thích nghi với những sự việc như trên trở thành quen hơn.

Nâng chuẩn văn hóa doanh nghiệp

Đây chỉ là một lát cắt nhỏ cho những thay đổi diễn ra khi thế hệ Z tham gia nhiều hơn vào thị trường lao động. Gen Z đang từng bước định hình lại “luật chơi” của thị trường nhân sự, doanh nghiệp không còn là bên duy nhất quyết định các chuẩn mực. Gen Z lớn lên và được tiếp xúc từ sớm với thông tin, Internet nên sớm có cá tính riêng, dám nói, dám hành động và có những kỳ vọng rõ rệt với công việc hơn là mong chờ một khoản lương cứng mỗi tháng. Xu hướng này thể hiện khá rõ qua khảo sát hơn 1.000 ứng viên trong báo cáo gần đây của Việc Làm 24h phối hợp cùng Cốc Cốc Research. 60,8% Gen Z chấp nhận giảm 1-10% lương để đổi lấy môi trường làm việc lành mạnh, và họ cũng quan tâm đến việc giữ vững, phát triển kỹ năng hơn các thế hệ khác. Về mức độ “nhảy việc”, Gen Z cũng là nhóm năng động nhất: 32,8% đang tìm việc và sẵn sàng chuyển ngay, còn 50,7% thì đang cân nhắc cơ hội mới. Nói cách khác, có tới 83,5% Gen Z luôn trong trạng thái mở, vừa quan sát, vừa cân nhắc, và sẵn sàng hành động khi thấy lựa chọn phù hợp.

Ở phía doanh nghiệp, bà Lê Ngọc Quỳnh, Trưởng phòng Tư vấn Tài chính Cấp cao tại FIDT, chứng kiến sự thay đổi ngay từ phòng phỏng vấn. Các bạn không hỏi về lương hay phúc lợi theo cách truyền thống, mà hỏi kỹ về kỹ năng sẽ tăng bao nhiêu phần trăm sau hai năm làm việc ở đây. Họ đòi hỏi một cam kết về tăng trưởng năng lực, không chỉ là bảng mô tả công việc. Điều này buộc nhà tuyển dụng phải chuyển tư duy từ bán một vị trí sang đề xuất một lộ trình phát triển.

Bên cạnh đó, khi lựa chọn nghề nghiệp của Gen Z thường xoay quanh bốn yếu tố, mức độ minh bạch thông tin, trải nghiệm thực tế trong công việc, văn hóa - môi trường làm việc và cơ hội phát triển. Khi một trong những yếu tố này không còn đáp ứng kỳ vọng, việc rời đi không còn là quyết định bất thường, mà trở thành một phần tự nhiên trong cách thế hệ này vận hành sự nghiệp. Điều này cho thấy thương hiệu nhà tuyển dụng không còn được định hình đơn thuần qua truyền thông mà là kết quả của tổng hòa các yếu tố trong văn hóa hóa doanh nghiệp như cách doanh nghiệp vận hành, quản lý và tương tác với nhân viên…, một chuyên gia nhấn mạnh.

Là một doanh nhân thuộc thế hệ Gen Z kinh doanh trên sàn thương mại điện tử với hơn 200 nhân sự và tham gia giảng dạy, đào tạo hơn 5000 học viên về phân tích dữ liệu, ông Phạm Tuấn Dương, Fouunder &CEO Công ty Truyền thông Nam An cho biết, Gen Z không đòi hỏi doanh nghiệp trở thành một nơi quá cởi mở, dễ dãi mà đòi hỏi doanh nghiệp có kỷ cương và nhất quán. Nhất quán giữa giá trị được nói và hành vi được làm; giữa yêu cầu cao và sự hỗ trợ tương xứng; giữa lời hứa khi tuyển dụng và trải nghiệm thật; giữa quy định dành cho nhân viên và quy định dành cho người lãnh đạo.

"Những đòi hỏi ấy, nếu nhìn kỹ, không phải đòi hỏi riêng cho thế hệ Gen Z mà là những chuẩn mực của một donah nghiệp tốt ở bất kỳ thời kỳ nào. Gen Z chỉ nói ra chúng thành lời, nói sớm hơn và nhiều lựa chọn hơn nếu không được lắng nghe. Vì vậy đầu tư vào trải nghiệm và giá trị của người lao động trẻ không phải là ‘nuông chiều’ một thế hệ mà là nâng chuẩn cho một doanh nghiệp", ông Phạm Tuấn Dương khẳng định.

Cùng chung nhận định này, bà Mai Cẩm Linh, Giám đốc Kinh doanh tại YouNet Media điều chỉnh cách quản lý để làm việc tốt hơn với Gen Z không nên được xem như giải pháp tạm thời. Văn hóa doanh nghiệp không nằm ở việc có nên thay đổi vì Gen Z hay không, mà là liệu hệ thống quản lý hiện tại đã đủ hiệu quả để giữ chân và phát triển những nhân sự phù hợp. Điều này quay về những nguyên lý nền tảng, đó là cách thiết kế công việc, cơ chế trao đổi và phản hồi, hệ thống đánh giá, lộ trình phát triển. Khi các yếu tố này được xây dựng rõ ràng, nhất quán và minh bạch, hệ thống quản trị sẽ không chỉ phù hợp với Gen Z, mà còn với bất kỳ cá nhân nào có năng lực và mong muốn phát triển lâu dài.

Đồng thời, doanh nghiệp cần lắng nghe nhiều hơn, minh bạch hơn và đầu tư nhiều hơn cho con người; đi từ quản trị nhân sự đến quản trị trải nghiệm giá trị con người, trong đó người lao động từ người được quản lý thành người cùng kết tạo, từ nguồn lực đầu vào thành chủ thể của văn hóa. Người quản lý từ người ra lệnh thành người thiết kế môi trường để mỗi người có thể làm việc tốt nhất và trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình. Nhưng sự thay đổi trên chỉ trọn vẹn khi đến từ hai phía. Thế hệ Gen Z cần kiên nhẫn hơn, có trách nhiệm hơn và biết trân trọng những giá trị mà thế hệ trước đã dày công xây dựng. Bên cạnh đó, nếu các thế hệ doanh nhân cùng ngồi lại với nhau, người có kinh nghiệm mang đến sự vững vàng, người trẻ mang đến tốc độ và góc nhìn mới, chúng ta sẽ tìm được những câu trả lời phù hợp cho phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, ông Phạm Tuấn Dương chia sẻ.