Gỡ điểm nghẽn cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và được cộng đồng quốc tế ghi nhận

Chỉ thị đánh giá, thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước cùng sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gắn với thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Tuy nhiên, nhiều nhiệm vụ vẫn chậm tiến độ, quá hạn hoặc chưa bảo đảm chất lượng đầu ra. Đặc biệt, tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách nhà nước năm 2026 dành cho lĩnh vực này còn thấp, nhất là vốn cho chuyển đổi số. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do cơ chế, chính sách chưa đồng bộ, việc tổ chức thực hiện ở một số bộ, ngành, địa phương còn thiếu chủ động, năng lực triển khai ở cấp cơ sở còn hạn chế, trong khi một số người đứng đầu vẫn còn tâm lý e ngại, thiếu quyết liệt.

Để tạo chuyển biến mạnh mẽ trong những tháng cuối năm, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung khắc phục các tồn tại, hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ và giải ngân hết kế hoạch vốn, kinh phí được giao trong năm 2026.

Trong đó, việc triển khai nhiệm vụ và giải ngân vốn trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách của năm 2026. Đồng thời, việc đẩy nhanh giải ngân phải gắn với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm công khai, minh bạch, phòng chống thất thoát, lãng phí và tiêu cực.

Trên cơ sở đó, Thủ tướng yêu cầu người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ về tiến độ, chất lượng triển khai nhiệm vụ cũng như kết quả giải ngân vốn ngân sách nhà nước được giao.

Về hoàn thiện thể chế, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành các cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hoàn thành trong quý IV/2026.

Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến ngân sách, đầu tư công và cơ chế tài chính cho lĩnh vực này, nhất là quy định về phân bổ, thanh toán, quyết toán kinh phí; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, bảo đảm vừa tạo thuận lợi cho triển khai nhiệm vụ, vừa kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng ngân sách. Nhiệm vụ này cũng phải hoàn thành trong quý IV/2026.

Để đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ năm 2026, Thủ tướng yêu cầu các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, dự án được giao; phân loại thành các nhóm đủ điều kiện triển khai, còn vướng mắc cần tháo gỡ và không còn khả năng thực hiện hoặc không bảo đảm tiến độ.

Việc rà soát tập trung vào các dự án xây dựng cơ sở dữ liệu, nền tảng số dùng chung cũng như các nhiệm vụ được bố trí vốn từ nguồn tăng thu ngân sách năm 2024 chuyển sang thực hiện trong năm 2026, bảo đảm hoàn thành đồng bộ theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo của Chính phủ.

Đối với địa phương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải trực tiếp chỉ đạo khắc phục ngay những hạn chế trong tổ chức thực hiện, hướng dẫn triển khai và giải ngân kinh phí khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại cấp xã, phường; chịu trách nhiệm về việc sử dụng kinh phí đúng mục tiêu, tránh trùng lặp, lãng phí. Nhiệm vụ này phải hoàn thành ngay trong tháng 7/2026.

Các địa phương cũng phải rà soát năng lực tổ chức đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ công nghệ số tại tuyến cơ sở để thực hiện phân cấp phù hợp. Đối với các nhiệm vụ chuyển đổi số phức tạp, có tính chất dùng chung, cấp tỉnh chủ động tổ chức mua sắm, thuê dịch vụ nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ, thông suốt từ trung ương đến địa phương và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng cũng như kết quả giải ngân.

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính khẩn trương rà soát nhu cầu vốn cho giai đoạn 2025-2026 để phân bổ nguồn lực đúng trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, hoàn thành trong tháng 7/2026.

Chỉ thị nhấn mạnh, việc phân bổ vốn phải ưu tiên cho các nhiệm vụ, dự án có tính chiến lược, tạo hiệu ứng lan tỏa lớn, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và hiệu quả quản trị nhà nước.

Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo Danh mục ban hành kèm Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg; các nhiệm vụ tạo ra sản phẩm có tiềm năng, lợi thế của địa phương và có khả năng tạo giá trị ngay; đồng thời đầu tư nâng cấp các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia phục vụ phát triển công nghệ chiến lược.

Đối với chuyển đổi số, Chỉ thị yêu cầu tập trung đầu tư xây dựng và hoàn thiện hạ tầng dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, các nền tảng số dùng chung cùng các dự án chuyển đổi số phục vụ hoạt động của chính quyền địa phương theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.