Gỡ thủ tục, mở đường thương mại hóa tài sản trí tuệ

UBTVQH cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ

Bỏ thủ tục đăng ký, khơi thông giao dịch quyền sở hữu công nghiệp

Sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Trong những nội dung Chính phủ trình, tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh nằm ở nhóm chính sách cắt giảm thủ tục, điều kiện đầu tư kinh doanh và điều chỉnh cơ chế chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp.

Theo tính toán trong Tờ trình, dự thảo có thể bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh, giảm gần 1,075 tỷ đồng chi phí tuân thủ và 237 ngày làm việc. Những con số này gắn với việc luật hóa các phương án cải cách đang được thực hiện theo hai nghị quyết của Chính phủ, trước khi các nghị quyết hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Thay đổi đáng chú ý đối với doanh nghiệp là bãi bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp. Dự thảo xác định việc chuyển nhượng phải được lập thành hợp đồng bằng văn bản; hợp đồng có hiệu lực theo thỏa thuận giữa các bên và quy định của pháp luật dân sự.

Đối với những quyền sở hữu công nghiệp được xác lập trên cơ sở đăng ký, việc chuyển nhượng có hiệu lực kể từ thời điểm cơ quan quản lý ghi nhận thay đổi thông tin trên văn bằng bảo hộ. Bên chuyển nhượng hoặc bên nhận chuyển nhượng có thể yêu cầu thay đổi thông tin về chủ văn bằng, hoặc thay đổi danh mục hàng hóa, dịch vụ trong trường hợp chuyển nhượng một phần danh mục ghi trong giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu.

Một thay đổi khác liên quan đến thị trường dịch vụ là bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ đối với tổ chức và cá nhân. Thay cho cơ chế quản lý bằng điều kiện, dự thảo áp dụng nghĩa vụ thông báo thông tin và trách nhiệm trước pháp luật.

Theo dự thảo, tổ chức, cá nhân thực hiện giám định phải thông báo bằng văn bản các thông tin về tên, địa chỉ, định danh và lĩnh vực giám định cho cơ quan có thẩm quyền trong 10 ngày làm việc kể từ ngày bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ. Cơ quan quản lý công bố thông tin, trừ thông tin định danh cá nhân, trên cổng thông tin điện tử; tổ chức, cá nhân giám định tự chịu trách nhiệm về thông tin và hoạt động của mình.

Kết luận giám định tiếp tục là một trong các nguồn chứng cứ để cơ quan có thẩm quyền xử lý, giải quyết vụ việc, nhưng không phải là kết luận về hành vi xâm phạm quyền hoặc về vụ tranh chấp. Cách thiết kế này đặt yêu cầu rõ hơn đối với tính trung thực, chính xác, khách quan và trách nhiệm của chủ thể cung cấp dịch vụ sau khi các điều kiện kinh doanh được bãi bỏ.

Nhóm cải cách còn mở rộng sang bảo hộ giống cây trồng. Dự thảo lược bỏ nhiều quy định chi tiết về thành phần hồ sơ, trình tự thẩm định, khảo nghiệm kỹ thuật và phục hồi hiệu lực bằng bảo hộ, chỉ giữ khung nguyên tắc trong Luật và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Thời hạn công bố đơn đăng ký bảo hộ hợp lệ và các quyết định liên quan đến bằng bảo hộ được rút xuống 30 ngày, thay cho các mốc 60 ngày và 90 ngày hiện hành. Thông tin được công bố thống nhất trên Công báo về giống cây trồng. Dự thảo đồng thời làm rõ khảo nghiệm DUS, tác giả giống cây trồng và điều kiện xác định giống có nguồn gốc chủ yếu.

Để giảm phân tán đầu mối, Chính phủ đề xuất chuyển trách nhiệm quản lý quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Việc tập trung quản lý được kỳ vọng giúp sử dụng chung hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và nhân lực của hệ thống sở hữu trí tuệ, đồng thời giảm đầu mối mà người dân, doanh nghiệp phải liên hệ.

Theo Tờ trình, quá trình chuyển giao không làm phát sinh tổ chức hành chính mới, không làm tăng biên chế hưởng lương từ ngân sách. Hồ sơ, dữ liệu, kết quả xử lý và nhân lực chuyên môn sẽ được bàn giao; tổ chức, cá nhân không phải thực hiện lại thủ tục chỉ vì thay đổi cơ quan quản lý.

Không để điều kiện đã bỏ quay lại dưới hình thức khác

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi. Tuy nhiên, với những chính sách tác động trực tiếp đến chi phí và môi trường kinh doanh, cơ quan thẩm tra yêu cầu việc cắt giảm phải thực chất, gắn với đơn giản hóa trình tự, thủ tục và tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp.

Điều được lưu ý là không chỉ bỏ quy định trong Luật nhưng vẫn duy trì hoặc thiết lập lại yêu cầu tương tự tại văn bản dưới luật. Mỗi thủ tục, điều kiện được loại bỏ phải thực sự giúp giảm thời gian và chi phí tuân thủ, đồng thời có cơ chế hậu kiểm phù hợp để duy trì hiệu lực quản lý nhà nước.

Yêu cầu này thể hiện rõ đối với hoạt động giám định sở hữu trí tuệ. Khi điều kiện kinh doanh được bãi bỏ, dự thảo phải làm rõ cơ chế quản lý, hậu kiểm và xử lý vi phạm nhằm duy trì chất lượng giám định. Phạm vi giao Chính phủ quy định chi tiết cũng phải được cân nhắc để không đặt ra thêm điều kiện, hồ sơ hoặc thủ tục mới đối với tổ chức, cá nhân giám định.

Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị đánh giá lại thời hạn 15 ngày để thẩm định hình thức đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng. Trong bối cảnh thành phần hồ sơ được chuẩn hóa, số hóa, có thể nộp trực tuyến và việc kiểm tra chủ yếu tập trung vào tính đầy đủ, hợp lệ, thời hạn này được nhận định là chưa thực sự hợp lý.

Việc rút ngắn thời hạn và chuyển sang công bố trên Công báo về giống cây trồng cũng cần được đánh giá đầy đủ về tác động và tính khả thi. Nếu hệ thống mới chưa sẵn sàng, dự thảo cần có quy định chuyển tiếp, tiếp tục sử dụng hình thức công bố hiện hành cho đến khi Công báo được hoàn thiện và vận hành ổn định.

Một vấn đề khác là thẩm quyền quy định chi tiết. Những nội dung tương đồng về đơn đăng ký và thẩm định hình thức đơn bảo hộ giống cây trồng đang được dự kiến giao cho cả Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ. Cơ quan thẩm tra đề nghị xác định thống nhất cấp có thẩm quyền, tránh chồng chéo khi thi hành.

Từ góc độ kinh doanh, giá trị của lần sửa luật này không chỉ được thể hiện bằng số thủ tục hay điều kiện được bãi bỏ. Kết quả quan trọng hơn là chi phí thực tế doanh nghiệp tiết kiệm được, thời gian xử lý được rút ngắn và khả năng chuyển nhượng, khai thác quyền sở hữu trí tuệ trở nên thuận lợi hơn.

Điều đó đòi hỏi thủ tục được bỏ phải thực sự biến mất, quy trình số phải vận hành ổn định và hậu kiểm phải đủ khả năng bảo đảm chất lượng thị trường. Khi các điều kiện này được đáp ứng, cải cách pháp luật sở hữu trí tuệ mới có thể hỗ trợ giao dịch, chuyển giao và thương mại hóa tài sản trí tuệ trong hoạt động kinh doanh.