Hoàn thiện thể chế, tăng cường kỷ cương, tạo nền tảng cho phát triển năm 2026

Nghị quyết lần này không chỉ tổng kết toàn diện kết quả của kỳ họp thứ 10 mà còn tạo khuôn khổ pháp lý và định hướng chính sách giúp Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương triển khai nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong năm tới một cách đồng bộ, hiệu quả và có trọng tâm, trọng điểm.

Rà soát toàn diện, làm rõ từng nhóm vấn đề

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết tại phiên biểu quyết chiều 11/12 là kết quả của một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng. Trước đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã gửi 416 phiếu lấy ý kiến đại biểu Quốc hội, trong đó 365 phiếu thống nhất hoàn toàn, còn lại là các góp ý nhằm hoàn thiện thêm dự thảo nghị quyết. Trên cơ sở đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành rà soát toàn diện, tiếp thu tối đa ý kiến phù hợp để bảo đảm Nghị quyết đạt được yêu cầu kép: ngắn gọn nhưng đầy đủ, rõ ràng nhưng không trùng lặp, đúng thẩm quyền của Quốc hội nhưng vẫn bao hàm được yêu cầu triển khai nhiệm vụ của Chính phủ và hệ thống chính trị.

Làm rõ đề xuất của đại biểu liên quan cơ chế thu nhập tăng thêm ở TP. Hồ Chí Minh, một số đại biểu Quốc hội đề nghị đưa vào Nghị quyết nội dung sửa đổi quy định về chi thu nhập tăng thêm cho TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẳng định nội dung này không có trong hồ sơ Chính phủ trình và hiện đang được các cơ quan Trung ương nghiên cứu trong tổng thể cải cách tiền lương theo lộ trình. Đồng thời, Ban Bí thư đã giao nhiệm vụ cho các cơ quan liên quan sơ kết Nghị quyết 27 và 28. Vì vậy, việc bổ sung nội dung này vào Nghị quyết kỳ họp là không phù hợp thẩm quyền và không đúng quy trình lập pháp. Lập luận này vừa đảm bảo tính chính danh, vừa giữ cho nghị quyết đúng phạm vi.

Tiếp thu các đề xuất liên quan kéo dài thời hạn ba Chương trình mục tiêu quốc gia, nhiều ý kiến đề nghị làm rõ nguồn vốn cũng như sự ảnh hưởng của việc kéo dài thời hạn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết việc kéo dài đến 31/12/2026 được thực hiện theo đề xuất của Chính phủ, nhằm tạo thêm thời gian để hoàn thiện các mục tiêu còn lại mà không làm ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển giai đoạn 2026-2030. Hơn nữa, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công sửa đổi đã phân cấp mạnh mẽ cho UBND cấp tỉnh, cho phép các địa phương tự chủ điều chỉnh dự toán, tạo sự linh hoạt và phù hợp với tình hình thực tiễn.

Giải trình về cơ chế thực hiện dự án đường sắt và bồi thường, tái định cư, một số đại biểu đề nghị tách dự án tuyến đường sắt thành các dự án độc lập và bổ sung cơ chế ủy quyền giữa các kỳ họp Quốc hội. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết cơ chế đặc thù cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã được quy định tại nghị quyết riêng, còn phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư bằng vốn nhà nước được tách thành dự án độc lập theo đúng quy định của Luật Đường sắt 2025. Cách xử lý này bảo đảm dự án lớn có tính chất liên vùng vẫn được quản lý thống nhất, đồng thời những nội dung cần phân cấp cho địa phương được tách bạch rõ ràng, tránh chồng chéo.

Lược bỏ nội dung bãi bỏ Nghị quyết 61/2022/QH15, sau khi rà soát, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định lược bỏ nội dung bãi bỏ Nghị quyết 61 vì nội dung này đã được nghiên cứu và xử lý trong một nghị quyết khác. Việc lược bỏ này bảo đảm tính nhất quán và tránh làm phát sinh các mâu thuẫn pháp lý.

Bên cạnh đó, bổ sung bốn nội dung quan trọng nhằm hoàn thiện khả năng điều hành của Chính phủ: UBTVQH tiếp thu ý kiến đại biểu và bổ sung 04 nhóm nội dung quan trọng: Một là bố trí dự phòng ngân sách trung ương năm 2025 trên 17.640 tỷ đồng, bảo đảm nguồn lực ứng phó thiên tai, xử lý các nhiệm vụ quốc phòng - an ninh và các yêu cầu cấp bách. Hai là điều chỉnh dự toán ngân sách, trong đó giảm 1.182,414 tỷ đồng chi đầu tư phát triển và tăng chi thường xuyên cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời điều chuyển 196,596 tỷ đồng cho Phú Thọ triển khai dự án kết nối cầu Phong Châu. Ba là điều chỉnh thời hạn hoàn thành đường Hồ Chí Minh đến năm 2026, đồng thời yêu cầu Chính phủ chịu trách nhiệm về tiến độ và kết quả triển khai. Bốn là kéo dài thời gian bố trí vốn dự án hồ chứa nước Ka Pét đến năm 2028, thể hiện sự linh hoạt trong điều hành đầu tư công nhưng vẫn tuân thủ chặt chẽ các nghị quyết của Quốc hội.

Ngoài ra, Ủy ban Thường vụ Quốc hội làm rõ quy định theo Luật Đường sắt 2025: Địa phương được giữ lại 100% nguồn thu từ đường sắt địa phương, tạo thêm nguồn lực để phát triển hạ tầng.

Đổi mới tư duy quản trị và củng cố nền tảng pháp lý

Nghị quyết được Quốc hội thông qua chiều 11/12 khẳng định kết quả nổi bật của kỳ họp, trong đó Quốc hội đã thông qua 51 luật và 39 nghị quyết, góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất - kinh doanh và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Định hướng điều hành trọng tâm năm 2026 là củng cố nền tảng vĩ mô, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nghị quyết yêu cầu Chính phủ triển khai đồng bộ các giải pháp để thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026. Một trong những nhiệm vụ lớn là thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, trong đó bao gồm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị công, nâng cấp hạ tầng dữ liệu, hoàn thiện chính phủ số và dịch vụ công trực tuyến. Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ lãnh đạo, quản lý theo vị trí việc làm được xác định là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị quốc gia.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh giảm nghèo đa chiều, hoàn thiện chính sách an sinh và cải cách tiền lương. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp giảm nghèo đa chiều, chú trọng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa. Đồng thời, xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng bảo hiểm y tế, sớm hoàn thiện Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và bảo vệ nhóm yếu thế.

Trong lĩnh vực an sinh xã hội, Quốc hội yêu cầu điều chỉnh tiền lương, lương hưu và trợ cấp theo Kết luận 206-KL/TW, bảo đảm đời sống người lao động và tạo động lực nâng cao năng suất, hiệu quả khu vực công.

Chủ động ứng phó thiên tai, tăng cường năng lực phòng vệ và phục hồi hạ tầng thiết yếu: Biến đổi khí hậu và thiên tai diễn biến phức tạp, vì vậy Nghị quyết yêu cầu Chính phủ tăng cường dự trữ chiến lược quốc gia, kịp thời hỗ trợ các địa phương khắc phục hậu quả thiên tai, khôi phục sản xuất và sửa chữa hạ tầng thiết yếu. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ đời sống nhân dân và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

Đổi mới tư duy lập pháp, hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao chất lượng tư pháp: Một điểm nhấn quan trọng là Quốc hội yêu cầu các cơ quan xây dựng pháp luật đổi mới tư duy lập pháp, nâng cao chất lượng xây dựng dự án luật, bảo đảm đánh giá tác động đầy đủ, tránh chồng chéo và tạo tính ổn định cho môi trường pháp lý. Đồng thời, Quốc hội yêu cầu sớm hoàn thiện Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, coi đây là bước chuẩn bị quan trọng cho giai đoạn phát triển mới.

Song song, yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng tư pháp, nâng cao năng lực xét xử và kiểm sát cũng được nhấn mạnh nhằm đáp ứng yêu cầu công lý trong thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế…