Khi “luật chơi” toàn cầu định hình lại vai trò của hệ thống ngân hàng

Hệ thống ngân hàng phát triển mạnh mẽ, đồng hành cùng các tập đoàn kinh tế vươn tầm Ngày 13/4, tại Hội thảo “40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế” do tạp chí Nhà đầu tư ...

Cần “chia lửa” cho hệ thống ngân hàng Khát vọng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số đang đặt ra những yêu ...

Vai trò của hệ thống ngân hàng trong hành trình vươn ra thế giới Là Ngân hàng hoạt động toàn cầu và có nhiều thập kỷ đồng hành cùng nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp, HSBC cho ...

IFC: Phép thử năng lực của hệ thống ngân hàng Việt

Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) từ lâu đã được xem là “trái tim” của hệ thống tài chính toàn cầu - nơi các dòng vốn xuyên biên giới hội tụ, phân bổ và tái cấu trúc theo những chuẩn mực cao nhất của thị trường. Trong cấu trúc đó, hệ thống ngân hàng không chỉ đóng vai trò trung gian tài chính truyền thống mà còn là huyết mạch cung ứng thanh khoản, đồng thời là kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ và định giá tài sản. Việc Việt Nam thúc đẩy xây dựng IFC tại TP. Hồ Chí Minh vì thế không chỉ đơn thuần là một dự án phát triển hạ tầng tài chính, mà còn là bước đi mang tính chiến lược nhằm tái định vị vai trò của hệ thống ngân hàng trong nền kinh tế.

Điều đáng nói là IFC không phải là “phiên bản mở rộng” của thị trường tài chính nội địa. Đây là một không gian hoạt động hoàn toàn khác, nơi các định chế tài chính phải tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về quản trị, minh bạch, kiểm soát rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn rất nhiều đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam. PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành IFC Việt Nam tại TP.Hồ Chí Minh nhấn mạnh, nguyên tắc cốt lõi trong thiết kế của IFC là đối xử công bằng với tất cả các thành viên. Không có sự phân biệt giữa ngân hàng trong nước và nước ngoài, hay giữa các ngân hàng lớn và nhỏ. Năng lực cung cấp sản phẩm và dịch vụ mới là yếu tố quyết định. Mặt khác, trong một môi trường cạnh tranh dựa trên năng lực và hiệu quả, các ngân hàng quy mô nhỏ và vừa, với bộ máy gọn nhẹ và khả năng ra quyết định nhanh có thể có lợi thế nhất định.

Các ngân hàng nhỏ và vừa, nếu có chiến lược rõ ràng và năng lực chuyên biệt, hoàn toàn có thể tham gia sâu vào IFC và cạnh tranh sòng phẳng với các định chế lớn.

Quan điểm này phản ánh một sự thay đổi căn bản trong cách thức cạnh tranh. Nếu trước đây, lợi thế của ngân hàng thường gắn với quy mô tài sản, mạng lưới hay thị phần, thì trong IFC, những yếu tố đó không còn mang tính quyết định. Thay vào đó, chất lượng dịch vụ, khả năng đổi mới và năng lực quản trị rủi ro mới là “thước đo” chính. Không chỉ là cơ hội mở rộng hoạt động, IFC còn buộc các ngân hàng phải tự nâng cấp để đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

Thực tế cho thấy, làn sóng tham gia IFC của các NHTM Việt Nam đang diễn ra rõ nét. Ở khối ngân hàng quốc doanh, Vietcombank đã trình kế hoạch thành lập ngân hàng con 100% vốn tại VIFC, với quy mô vốn điều lệ dự kiến khoảng 3.000 tỷ đồng. Mô hình này hướng đến cung cấp các dịch vụ tài chính quốc tế như thanh toán xuyên biên giới, tài trợ thương mại, ngoại hối và bảo lãnh. VietinBank cũng đang nghiên cứu phương án thành lập pháp nhân phù hợp để tham gia IFC; trong khi các NHTM cổ phần như Nam A Bank, TPBank hay SHB đã nhanh chóng “nhập cuộc” với các kế hoạch tương tự. Điểm chung trong chiến lược của các ngân hàng này là tận dụng cơ chế đặc thù của IFC để triển khai các nghiệp vụ tài chính hiện đại, đồng thời mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi phân tích: khi tham gia IFC, ngân hàng sẽ phải chuyển đổi vai trò từ một trung gian tín dụng đơn thuần sang một nhà cung cấp dịch vụ tài chính toàn diện. Không chỉ dừng lại ở việc cho vay và huy động vốn, ngân hàng sẽ trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái tài chính, cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng như: Tư vấn đầu tư và cấu trúc tài chính; thẩm định dự án và quản trị rủi ro; quản lý dòng tiền và tài sản; thanh toán quốc tế và lưu ký; các công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính.

Tuy nhiên, một trong những vấn đề cốt lõi khi phát triển IFC là yêu cầu đổi mới phương thức vận hành của hệ thống tài chính. Trong nhiều năm qua, nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng, trong khi nhu cầu vốn cho các lĩnh vực như hạ tầng, năng lượng, logistics hay công nghệ cao ngày càng lớn và đòi hỏi nguồn vốn dài hạn, cấu trúc tài chính phức tạp. IFC được kỳ vọng sẽ trở thành “cửa ngõ” kết nối với thị trường vốn quốc tế, giúp các ngân hàng và doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tài chính toàn cầu.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) trong IFC cho phép các định chế tài chính triển khai các mô hình kinh doanh và công nghệ mới trong một không gian pháp lý linh hoạt, nhưng vẫn đảm bảo an toàn hệ thống.

Đây là điều kiện quan trọng để thúc đẩy đổi mới trong lĩnh vực tài chính, đặc biệt là fintech, tài chính số và các sản phẩm tài chính sáng tạo. Trong bối cảnh công nghệ đang làm thay đổi nhanh chóng ngành tài chính toàn cầu, việc tận dụng sandbox sẽ giúp các ngân hàng Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các định chế quốc tế.

Khu vực Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh

Cần những quyết sách cụ thể hơn

Để hiện thực hóa vai trò của ngân hàng trong IFC, các ngân hàng cho rằng cần có những quyết sách đồng bộ hơn về hạ tầng tài chính, khung pháp lý, nguồn nhân lực và năng lực quản trị. Theo đó, IFC không chỉ là câu chuyện của riêng ngành Ngân hàng mà đòi hỏi chiến lược tổng thể cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo đại diện một ngân hàng đang có kế hoạch tham gia IFC, để các ngân hàng phát huy đầy đủ vai trò tại IFC, cần có sự đồng hành và thiết kế chính sách chủ động từ phía Nhà nước. Theo đó, cần xây dựng cơ chế ưu đãi có chọn lọc nhằm thu hút các tập đoàn tài chính quốc tế có cam kết dài hạn, không chỉ về thuế mà còn ở khả năng tiếp cận thị trường, phát triển sản phẩm, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ tài chính. Việc lựa chọn đối tác chiến lược cũng cần đặt trong tổng thể chiến lược nâng cấp hệ sinh thái tài chính quốc gia; Đồng thời, cần xây dựng và chuẩn hóa hệ sinh thái sản phẩm tài chính đạt chuẩn quốc tế ngay trong VIFC bao gồm các sản phẩm đầu tư, quản lý tài sản, quỹ, phái sinh và các cấu trúc tài chính phức tạp. Khi ngân hàng có thể cung cấp đầy đủ chuỗi dịch vụ từ tư vấn, cấu trúc giao dịch, quản trị rủi ro đến thanh toán và lưu ký, VIFC sẽ không chỉ là điểm đến của dòng vốn ngắn hạn mà còn trở thành nền tảng tiếp nhận và phân bổ vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank cho rằng, để các ngân hàng phát huy vai trò tại IFC cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý với những quy định rõ ràng và cụ thể hơn. Hiện Chính phủ đã ban hành một số cơ chế liên quan đến hoạt động của NHTM trong IFC, song mọi thứ vẫn đang ở giai đoạn đầu nên mới hình thành những khung pháp lý cơ bản.

“Nếu IFC có cơ chế riêng thì ngân hàng sẽ thực hiện theo quy định của trung tâm tài chính; trường hợp chưa có quy định riêng, hoạt động vẫn áp dụng theo quy định hiện hành đối với các TCTD tại Việt Nam”, ông Hưng chia sẻ thêm.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cũng đề nghị, các TCTD phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong xây dựng IFC tại TP. Hồ Chí Minh. Phó Thống đốc cũng nhấn mạnh yêu cầu chủ động nghiên cứu các nghị định triển khai, trong đó có các quy định về ngoại hối giữa các thành viên IFC với nhau theo hướng cởi mở, thậm chí vượt trội so với chính sách hiện hành, nhằm tạo nguồn lực phát triển kinh tế.