Khơi thông nguồn lực vàng: Giải pháp căn cơ vẫn là ổn định kinh tế vĩ mô

Trong một báo cáo mới đây, Maybank cho rằng lượng vàng đang được nắm giữ trong dân cư có thể lên tới khoảng 500 tấn, tương đương khoảng 70 tỷ USD và phần lớn đang nằm ngoài hệ thống ngân hàng. Theo Maybank, việc tìm cách kết nối nguồn lực vàng với hệ thống tài chính có thể giúp bổ sung thanh khoản và đa dạng hóa nguồn vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, bài toán không chỉ đơn thuần là thiết kế thêm một cơ chế kỹ thuật để huy động vàng. Các chuyên gia cho rằng, điều cốt lõi hơn là làm sao để người dân giảm nhu cầu nắm giữ vàng như một tài sản trú ẩn.

Thời gian qua, thị trường vàng liên tục biến động mạnh dưới tác động của những bất ổn địa chính trị trên thế giới, đặc biệt là căng thẳng tại khu vực Trung Đông. Trong nước, giá vàng từng thiết lập mức đỉnh lịch sử 190,9 triệu đồng/lượng vào ngày 2/3/2026 trước khi giảm mạnh về khoảng 145-148 triệu đồng/lượng ở chiều mua vào - bán ra hiện nay. Như vậy, những người mua vàng ở vùng đỉnh đã chịu khoản lỗ lên tới hơn 40 triệu đồng mỗi lượng.

Chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo, nhà đầu tư không nên để tâm lý “hội chứng sợ bỏ lỡ cơ hội” (FOMO) chi phối quyết định đầu tư. Theo ông, việc vay mượn, bán tháo các tài sản khác hoặc rút toàn bộ tiền gửi ngân hàng để mua vàng là lựa chọn tiềm ẩn rất nhiều rủi ro, nhất là khi thị trường vàng luôn có những đợt điều chỉnh rất mạnh.

Khơi thông nguồn lực vàng trong dân hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế

Điều đáng chú ý là mặc dù giá vàng đã điều chỉnh khá sâu so với mức đỉnh, nhu cầu mua vàng của người dân vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Các chuyên gia nhận định, quyết định nắm giữ vàng không hoàn toàn xuất phát từ kỳ vọng lướt sóng kiếm lời, mà còn bắt nguồn từ nhu cầu bảo toàn tài sản trước những bất định của thị trường. Chính vì vậy, điều quan trọng nhất không phải là tìm mọi cách “huy động” số vàng này, mà là tạo dựng môi trường kinh tế đủ ổn định để người dân chủ động chuyển dịch tài sản sang các hoạt động đầu tư và sản xuất.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi nhận định, trong ngắn hạn, Nhà nước cần tiếp tục ổn định kỳ vọng thị trường thông qua việc điều hành chính sách nhất quán, minh bạch và có khả năng dự báo cao nhằm củng cố niềm tin vào đồng Việt Nam. Bên cạnh đó, cần tiếp tục thu hẹp chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới thông qua cơ chế cung ứng linh hoạt, qua đó giảm động cơ đầu cơ và tích trữ.

Đối với các giải pháp kỹ thuật, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, Nhà nước có thể nghiên cứu các công cụ tài chính như chứng chỉ vàng, sản phẩm hoán đổi vàng - tiền nhằm chuyển hóa vàng vật chất thành nguồn lực tài chính. Tuy nhiên, các công cụ này chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm cơ chế quản trị rủi ro chặt chẽ, bảo đảm không làm gia tăng tâm lý đầu cơ hoặc tái vàng hóa nền kinh tế. Khi niềm tin của người dân được củng cố, vàng sẽ dần trở về đúng vai trò là một tài sản phòng ngừa rủi ro, thay vì trở thành kênh tích trữ chủ đạo.

Thực tế gần đây cũng đã xuất hiện những mô hình thử nghiệm nhằm kết nối nguồn lực vàng với nền kinh tế. Chương trình hỗ trợ khách hàng chuyển đổi vàng để mua nhà của Vinhomes là một ví dụ. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, khách hàng sở hữu vàng có thể bán vàng cho doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc đá quý để nhận tiền, sau đó sử dụng khoản tiền này để mua bất động sản. Sau một thời gian nhất định, khách hàng có thể tiếp tục sở hữu căn nhà hoặc thực hiện cơ chế bán lại theo chính sách để nhận khoản tiền được xác định trên cơ sở số vàng đã quy đổi ban đầu cùng một tỷ lệ lợi ích theo điều kiện công bố. Toàn bộ việc mua bán vàng đều do doanh nghiệp kinh doanh vàng thực hiện, doanh nghiệp bất động sản không trực tiếp nhận vàng.

Ngay sau đó, NHNN đã có thông tin yêu cầu doanh nghiệp triển khai chương trình phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về TCTD, quản lý ngoại hối, quản lý hoạt động kinh doanh vàng, kinh doanh bất động sản và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, cơ quan quản lý tiếp tục khẳng định chủ trương khuyến khích chuyển hóa nguồn lực vàng trong dân phục vụ phát triển kinh tế nhưng phải bảo đảm nguyên tắc chống vàng hóa, chống đầu cơ và không sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán trực tiếp hoặc gián tiếp.

Thông điệp này cho thấy định hướng điều hành của cơ quan quản lý vẫn rất nhất quán. Mục tiêu từng bước chuyển hóa nguồn lực đang nằm dưới dạng vàng thành nguồn vốn phục vụ nền kinh tế trên cơ sở bảo đảm ổn định tiền tệ và an toàn hệ thống tài chính.

Thời gian qua, khuôn khổ pháp lý về thị trường vàng cũng đang được hoàn thiện theo hướng minh bạch và hiện đại hơn. Nghị định 232/2025/NĐ-CP đã chấm dứt cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng SJC, cho phép các doanh nghiệp và ngân hàng đáp ứng điều kiện tham gia sản xuất vàng miếng. Đồng thời, hoạt động mua bán vàng được quản lý chặt chẽ hơn thông qua yêu cầu xuất hóa đơn điện tử và lưu trữ đầy đủ thông tin khách hàng. Bên cạnh đó, Thông tư 82/2025/TT-NHNN cũng đặt ra các giới hạn đối với hoạt động nắm giữ vàng của các tổ chức tín dụng nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản và ngăn ngừa nguy cơ tái vàng hóa hệ thống ngân hàng.

Những thay đổi này cho thấy chính sách quản lý thị trường vàng của Việt Nam đang chuyển từ tư duy kiểm soát hành chính sang xây dựng một thị trường minh bạch, cạnh tranh và vận hành theo cơ chế thị trường, đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.