Không lập công ty, bỗng thành giám đốc: Lỗ hổng nằm ở đâu?

Người dân gánh hậu quả từ doanh nghiệp xa lạ

Đăng ký doanh nghiệp càng thuận tiện nhờ đơn giản hóa thủ tục và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, khi giấy tờ cá nhân bị sử dụng trái phép, chính sự thuận tiện ấy có thể bị đối tượng xấu lợi dụng để lập doanh nghiệp mà người mang tên không hề hay biết.

Theo thông tin tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Tài chính, cơ quan chức năng đã tiếp nhận phản ánh liên quan khoảng 4.000 cá nhân bị mạo danh để thành lập doanh nghiệp.

Ảnh minh họa

Tại Hà Nội, anh L.Đ.T cho biết chỉ biết mình đứng tên đại diện theo pháp luật của một công ty khi cơ quan thuế gửi công văn tới nơi làm việc. Doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, trong khi anh khẳng định chưa từng thành lập hay cho phép ai sử dụng thông tin của mình.

Một trường hợp khác được Báo Thanh Niên phản ánh là bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Khi chuẩn bị sang Australia dự lễ tốt nghiệp của con gái, bà bất ngờ bị tạm hoãn xuất cảnh. Bà sau đó phát hiện danh tính của mình được sử dụng để đăng ký bốn doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp nợ thuế. Để giải quyết, bà phải nhiều lần đi lại giữa TP.HCM và miền Trung.

Điểm chung của các trường hợp này là người bị mạo danh thường phát hiện sự việc quá muộn, khi hồ sơ doanh nghiệp đã tồn tại và nghĩa vụ liên quan đã phát sinh. Việc chứng minh không tham gia thành lập hay điều hành công ty đòi hỏi thời gian, chi phí, ảnh hưởng đến công việc, uy tín và đời sống.

Từ giấy tờ bị lộ đến khoảng trống xác thực

Theo thông tin Thuế TP Hà Nội, eTax Mobile đã tiếp nhận hàng nghìn lượt phản ánh về doanh nghiệp kê khai khống thu nhập cá nhân và hàng trăm lượt phản ánh về sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp.

Cơ quan thuế cho biết đối tượng có thể lợi dụng căn cước bị thất lạc, thu mua thông tin cá nhân hoặc đánh cắp dữ liệu. Một mục đích được cơ quan này chỉ ra là lập doanh nghiệp để mua bán hóa đơn, hợp thức hóa chi phí, trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền thuế.

Tuy nhiên, lộ dữ liệu mới là điều kiện ban đầu. Lỗ hổng đáng quan tâm hơn nằm ở khâu xác định người đề nghị đăng ký doanh nghiệp. Giấy tờ mang thông tin chính xác không tự chứng minh chủ thể đã biết, đồng ý hoặc trực tiếp thực hiện giao dịch.

Luật sư Quách Thành Lực, Giám đốc Công ty Luật TNHH Pháp trị, phân tích cơ quan đăng ký kinh doanh xem xét tính hợp lệ của hồ sơ, không có chức năng điều tra hay giám định chữ ký. Khi xuất hiện nghi vấn giả mạo, việc điều chỉnh thông tin có thể phải chờ xác minh từ cơ quan có thẩm quyền.

Hệ quả là dữ liệu đã ghi nhận có thể tiếp tục gây rắc rối cho người bị mạo danh trong thời gian chờ xử lý.

Đối với hệ thống ngân hàng, câu chuyện còn gợi mở yêu cầu quản trị rủi ro khi tiếp nhận khách hàng doanh nghiệp. Việc đối chiếu thông tin đăng ký với danh tính người đại diện, chủ sở hữu thực sự và hồ sơ giao dịch cần được thực hiện phù hợp quy định, thay vì chỉ dựa vào một loại giấy tờ.

Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân nên bảo mật căn cước, tài khoản định danh, mã xác thực... Ảnh minh họa

Ngăn từ đầu, tháo gỡ nhanh khi xảy ra mạo danh

Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, nhìn nhận cơ chế tự khai, tự chịu trách nhiệm giúp đơn giản hóa thủ tục nhưng đặt ra yêu cầu tăng cường xác thực danh tính. Cơ quan quản lý đang nghiên cứu giải pháp và nội dung sửa đổi pháp luật nhằm hạn chế lợi dụng thông tin cá nhân.

Kết nối dữ liệu đăng ký kinh doanh với hệ thống định danh điện tử và dữ liệu dân cư là hướng phòng ngừa thiết thực. Song xác thực giấy tờ đúng vẫn chưa đủ; quy trình cần bảo đảm người thực hiện đăng ký chính là người có quyền sử dụng danh tính ấy. Cảnh báo khi thông tin cá nhân được dùng để lập doanh nghiệp cũng là giải pháp đáng nghiên cứu.

Ở khâu xử lý, luật sư Nguyễn Quốc Toản, Giám đốc hãng luật IAM, lưu ý phải xác định hồ sơ được lập ra sao, chữ ký và giấy tờ có giả mạo hay không, cá nhân có tham gia hoạt động doanh nghiệp không. Việc gỡ tên vì thế không thể chỉ dựa vào lời khẳng định của người phản ánh.

Luật sư Trương Quang Tuấn, Công ty Luật TNHH Tâm Hải, đề xuất một đầu mối tiếp nhận, phối hợp giữa đăng ký kinh doanh, thuế và công an, tránh để người dân tự đi nhiều nơi. Ông cũng kiến nghị nghiên cứu biện pháp bảo vệ tạm thời trong quá trình xác minh và đồng bộ dữ liệu sau khi có kết luận.

Theo Thuế TP Hà Nội, khi có kết quả xác minh việc sử dụng trái phép thông tin, cơ quan thuế sẽ điều chỉnh nghĩa vụ thuế, gỡ bỏ biện pháp cưỡng chế hoặc tạm hoãn xuất cảnh theo quy định. Đây là khâu cần thực hiện kịp thời để tránh kéo dài thiệt hại cho người vô can.

Người dân nên bảo mật căn cước, tài khoản định danh, mã xác thực; chủ động kiểm tra thông tin thuế trên eTax Mobile và phản ánh ngay khi phát hiện bất thường. Tuy nhiên, phòng ngừa không thể chỉ trông chờ sự cảnh giác cá nhân. Cải cách thủ tục phải đi cùng trách nhiệm xác thực, cơ chế giải quyết ngày càng minh bạch và khả năng sửa sai nhanh chóng, để không ai phải tự gánh hậu quả từ doanh nghiệp mình chưa từng thành lập. Điều quan trọng là cơ quan có thẩm quyền phải chủ động xác minh, khắc phục sai sót và bảo vệ nạn nhân.