Liên thông dữ liệu ngăn chặn hành vi lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp

Nguy cơ dữ liệu bị lộ lọt, đánh cắp hoặc sử dụng trái phép đặt ra thách thức lớn hơn đối với công tác quản lý đăng ký kinh doanh

Lợi dụng chính sách để mạo danh

Gần đây, trao đổi với báo chí, anh T.H.T (xã An Khánh, TP. Hà Nội) cho biết, cách đây 2 tháng, anh phát hiện mình là đại diện pháp luật cho Công ty TNHH Đầu tư thương mại và dịch vụ L.H. Tuy nhiên, theo anh T, anh chưa từng thành lập, góp vốn, điều hành hoặc có bất cứ liên quan nào đến doanh nghiệp này. Anh chỉ phát hiện sự việc trên khi Thuế cơ sở 15 TP Hà Nội có công văn gửi về cơ quan nơi tôi đang công tác đề nghị đôn đốc tôi phải khôi phục mã số thuế/hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với doanh nghiệp trên, do không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Nếu không thực hiện sẽ bị tạm hoãn xuất cảnh. Chưa dừng lại ở đó, tiếp tục tra soát thông tin trên hệ thống, anh T phát hiện mình còn là đại diện pháp luật của 2 doanh nghiệp khác đều có trụ sở ở Hà Nội. Dù anh không có bất cứ sự liên quan nào tới các doanh nghiệp này.

Không chỉ riêng trường hợp này, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể cho biết, Cục đã tiếp nhận thông tin về khoảng 4.000 trường hợp có dấu hiệu bị mạo danh thông tin cá nhân để đăng ký doanh nghiệp. Các trường hợp được phát hiện trong quá trình ngành Thuế triển khai chiến dịch “Làm sạch mã số thuế”, thông qua ứng dụng eTax Mobile và đường dây nóng.

Phân tích về những trường hợp này, một luật sư cho biết, trước đây, thủ tục thành lập doanh nghiệp chỉ cần có bản sao giấy tờ tùy thân (chứng minh thư nhân dân, CCCD) và giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp. Người dân nộp trực tiếp hồ sơ xin lập doanh nghiệp tại Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính), và sau này có thêm kênh nộp trực tuyến qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Quy định trước đây cũng không bắt buộc xác thực chủ sở hữu thực sự của doanh nghiệp. Đây có thể là kẽ hở để kẻ gian lợi dụng thông tin cá nhân của người khác lập hồ sơ mở doanh nghiệp nhằm thực hiện các hành vi như trốn thuế, buôn lậu, mua bán hóa đơn, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, vay tín dụng bất hợp pháp. Khắc phục tình trạng này Nghị định 296/2026 có hiệu lực từ ngày 23/7 đã siết chặt quy trình đăng ký doanh nghiệp, nhằm hạn chế tình trạng mạo danh.

Cùng chung nhận định này, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể cho biết, trước đây cơ chế đăng ký doanh nghiệp hiện được thực hiện theo hướng tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, trên nguyên tắc tự khai và tự chịu trách nhiệm về thông tin. Cơ chế này góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường. Tuy nhiên, đây cũng là kẽ hở có thể bị lợi dụng để mạo danh thông tin cá nhân. Bên cạnh đó, trong quá trình chuyển đổi số, thông tin cá nhân được sử dụng ngày càng phổ biến trong các giao dịch và thủ tục hành chính. Nguy cơ dữ liệu bị lộ lọt, đánh cắp hoặc sử dụng trái phép vì thế cũng đặt ra thách thức lớn hơn đối với công tác quản lý đăng ký kinh doanh.

Hiện Trung tâm Thông tin doanh nghiệp thuộc Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể đang phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh tại các tỉnh, thành phố để rà soát những trường hợp được phản ánh. Các cơ quan chức năng sẽ xác minh từng trường hợp nhằm làm rõ có thực sự xảy ra hành vi mạo danh hay không. Sau khi có kết luận xác minh và đáp ứng đầy đủ các điều kiện, thông tin sẽ được chuyển cho cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh để xử lý. Nếu xác định có hành vi mạo danh, giấy đăng ký doanh nghiệp sẽ được thu hồi theo quy định. Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu các giải pháp công nghệ và phương án sửa đổi Luật Doanh nghiệp nhằm hạn chế tình trạng lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp.

Hệ thống quản lý thuế đã được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử

Liên thông dữ liệu, bảo vệ quyền lợi của người dân

Liên quan đến những trường hợp cá nhân bị mạo danh, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đề xuất, việc chậm xử lý các trường hợp bị mạo danh lập doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến quyền lợi khác của người bị mạo danh. Nếu người bị mạo danh đã gửi thông tin đến cơ quan chức năng nhưng quá 6 tháng chưa được xử lý, có thể gửi thông tin để Bộ Tài chính vào cuộc. Đây là trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc tiếp nhận, xác minh và xử lý trường hợp bị mạo danh.

Để hạn chế việc lợi dụng thông tin cá nhân, Bộ Tài chính cho biết đang tăng cường liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và các cơ quan liên quan. Đại diện Cục Thuế cho biết, hệ thống quản lý thuế đã được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử. Đây là cơ sở để nâng cao khả năng xác thực thông tin, đồng thời hỗ trợ phát hiện những trường hợp bất thường trong quá trình quản lý. Việc liên thông dữ liệu cũng hướng tới ngăn chặn hành vi lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp, kê khai khống thu nhập hoặc thực hiện các nghĩa vụ tài chính mà người bị mạo danh không hề biết.

Để người dân chủ động bảo vệ thông tin cá nhân và xử lý khi phát hiện dấu hiệu bị sử dụng trái phép, bà Ngô Thị Lụa, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Kế toán và Đại lý thuế Luka cho rằng, mỗi cá nhân không nên cho bất kỳ ai mượn căn cước công dân (CCCD) để sử dụng vào bất kỳ mục đích gì, kể cả người thân trong gia đình. Bên cạnh đó, người dân không nên chụp ảnh CCCD và đăng tải lên mạng xã hội. Việc để lộ các thông tin trên giấy tờ tùy thân có thể làm gia tăng nguy cơ thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép.Trong trường hợp phát hiện thông tin cá nhân đã bị sử dụng trái phép, người dân nên chủ động thu thập bằng chứng và thực hiện các bước xử lý phù hợp.

Trước hết, người dân cần truy cập vào Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp hoặc ứng dụng eTax Mobile để kiểm tra, chụp lại thông tin về doanh nghiệp đang đứng tên mình, trong đó có mã số thuế, tên doanh nghiệp, địa chỉ trụ sở và vai trò của cá nhân trong doanh nghiệp. Đồng thời, cá nhân cần chuẩn bị bản sao CCCD chính chủ, các bằng chứng cho thấy bản thân không tham gia ký kết hồ sơ thành lập doanh nghiệp hoặc góp vốn tại doanh nghiệp đó. Đơn cử là chứng minh chữ ký bị giả mạo. cá nhân cần thông báo vụ việc đến cơ quan thuế quản lý trực tiếp doanh nghiệp có thông tin bị mạo danh. Mục đích là để cơ quan thuế nắm được phản ánh và tạm thời khóa mã số thuế và dừng cấp hóa đơn, tránh phát sinh thêm nợ thuế hoặc mua bán hóa đơn bất hợp pháp. Người dân có thể gửi phản ánh trực tuyến thông qua chức năng Thư ngỏ trên cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế.

Sau đó, người bị mạo danh có thể gửi đơn kiến nghị hoặc thông báo đến Phòng Đăng ký kinh doanh (thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư) nơi cấp phép cho doanh nghiệp. Bước cuối cùng, người bị mạo danh cần nộp đơn tố giác tội phạm đến Cơ quan Công an (nơi cư trú hoặc nơi doanh nghiệp đặt trụ sở) về hành vi chiếm đoạt, sử dụng trái phép thông tin cá nhân và giả mạo tài liệu. Cơ quan Công an sẽ tiến hành xác minh, giám định chữ ký để làm căn cứ xử lý hình sự hoặc hành chính đối với đối tượng giả mạo, đồng thời cấp cho người dân văn bản xác nhận sự việc để làm việc với các bên liên quan.