Nghị quyết số 79-NQ/TW: Chiến lược để NHTM nhà nước tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột dẫn vốn cho nền kinh tế

Kinh tế nhà nước - trụ cột ổn định và công cụ điều tiết vĩ mô

Nghị quyết số 79 không chỉ tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mà còn đặt nền tảng chiến lược để khu vực này thực sự trở thành lực lượng ổn định vĩ mô, dẫn dắt tăng trưởng, khơi thông nguồn lực và thu hút các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Cụ thể, Nghị quyết số 79 nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo không chỉ với tư cách là một khu vực sản xuất - kinh doanh, mà còn là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, bảo đảm ổn định kinh tế, giữ vững các cân đối lớn, chủ động ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội.

Khác với cách tiếp cận thiên về quy mô trước đây, Nghị quyết số 79 đặt trọng tâm vào chất lượng, hiệu quả và năng lực dẫn dắt của kinh tế nhà nước. Việc tối ưu hóa nguồn lực, tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, cơ chế, xây dựng các doanh nghiệp “sếu đầu đàn”, thúc đẩy nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường được coi là những trụ cột then chốt.

Nghị quyết cũng khẳng định kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; tiếp cận công bằng, công khai, minh bạch các nguồn lực, thị trường và cơ hội phát triển. Đồng thời, kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong lĩnh vực ngân hàng, Nghị quyết số 79 đặt ra mục tiêu cụ thể: Phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực châu Á về tổng tài sản. Đồng thời xác định 4 NHTM nhà nước là lực lượng chủ lực, đi đầu về công nghệ, năng lực quản trị, giữ vai trò chủ đạo về quy mô, thị phần và khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống.

Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt ra mục tiêu cụ thể: phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực châu Á về tổng tài sản

Theo ông Phan Đức Tú, Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), các NHTM nhà nước nhận thức sâu sắc trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước trước yêu cầu phát triển của đất nước, đặc biệt trong việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, bảo đảm các cân đối lớn, kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thực tế cho thấy, vốn tín dụng của các NHTM nhà nước luôn tập trung theo chỉ đạo của Chính phủ, ưu tiên cho các động lực tăng trưởng như công nghiệp chế biến, chế tạo, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp, cũng như các dự án nền tảng quốc gia về hạ tầng giao thông, logistics, viễn thông, năng lượng, kinh tế xanh. Các ngân hàng này cũng đóng vai trò nòng cốt trong việc bình ổn thị trường ngoại hối, tỷ giá, thị trường vàng; chủ động kéo giảm và duy trì mặt bằng lãi suất thấp, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Cùng với đó, các NHTM nhà nước không ngừng cải tiến quy trình, tăng cường ứng dụng công nghệ, phát triển ngân hàng số, triển khai cho vay qua phương tiện điện tử, tiệm cận các thông lệ quản trị quốc tế. Theo lãnh đạo BIDV, trình độ công nghệ của các NHTM nhà nước hiện nay không thua kém các ngân hàng nước ngoài, được các đối tác và tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc tế đánh giá tích cực.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê – Ổn định tiền tệ và Tài chính (NHNN), đánh giá các NHTM nhà nước hiện vẫn là “huyết mạch của nền kinh tế”, không chỉ đảm nhiệm vai trò cung ứng vốn và trung gian thanh toán, mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng, góp phần triển khai các chính sách an sinh xã hội và dẫn dắt thị trường.

Số liệu cho thấy quy mô tài chính của nhóm Big 4 vẫn vượt trội, với tổng tài sản đạt 9,36 triệu tỷ đồng, cung cấp hơn 43% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống. Hiệu quả kinh doanh cũng là điểm sáng khi lợi nhuận trước thuế năm 2024 đạt 134.000 tỷ đồng, ROE 17,44%, đóng góp ngân sách khoảng 48.000 tỷ đồng, trong đó Agribank dẫn đầu.

Cần cơ chế đặc thù để NHTM nhà nước bứt phá

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tất Thái, vai trò của nhóm này đang suy giảm tương đối so với khối NHTM cổ phần, do sự chênh lệch giữa quy mô tài sản và vốn điều lệ. Các NHTM nhà nước nắm giữ khoảng 42% tổng tài sản, nhưng vốn điều lệ chỉ chiếm 20% toàn hệ thống, trong khi khối ngân hàng cổ phần nắm 45% tài sản nhưng sở hữu tới 65% vốn điều lệ.

Hệ quả là thị phần của khối Big 4 thu hẹp dần theo thời gian. Nếu năm 2004, nhóm này chiếm hơn 70% thị phần huy động và tín dụng, thì đến năm 2024 chỉ còn quanh mức 46%. “Vốn điều lệ mỏng như một ‘chiếc áo quá chật’ đang tạo áp lực lên hệ số an toàn vốn (CAR), hạn chế dư địa tín dụng và khả năng tài trợ cho các dự án trọng điểm quốc gia”, ông Nguyễn Tất Thái phân tích.

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) cho rằng, để nâng cao hiệu quả hoạt động, các doanh nghiệp nhà nước nói chung và các NHTM nhà nước nói riêng cần sớm áp dụng chuẩn mực quản trị tiên tiến theo thông lệ quốc tế, tinh giản bộ máy, nâng cao chất lượng kiểm soát nội bộ, gắn trách nhiệm của người đứng đầu và người lao động với kết quả sản xuất – kinh doanh.

Vietcombank kiến nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp để tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhà nước phát triển bền vững; có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp trong nước có hàm lượng sản xuất nội địa cao, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, nâng cao giá trị gia tăng. Đồng thời, cần có cơ chế thử nghiệm và chính sách hỗ trợ mô hình kinh doanh mới, đặc biệt với các sáng kiến ứng dụng công nghệ cao, tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường.

Một vấn đề then chốt khác là nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, cần có cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nhân tài trong các lĩnh vực chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, khi mức thu nhập trong doanh nghiệp nhà nước hiện vẫn còn chênh lệch đáng kể so với khu vực tư nhân và doanh nghiệp nước ngoài.

Ở tầm chính sách, các NHTM nhà nước cũng đề xuất cho phép giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ, sửa đổi một số quy định về giới hạn cấp tín dụng đối với các dự án lớn, đồng thời sớm hoàn thiện khung pháp lý xử lý nợ xấu, đẩy nhanh cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yếu kém, lành mạnh hóa hệ thống.

Nghị quyết 79-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2045, kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và năng lực cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế, cùng các khu vực kinh tế khác hiện thực hóa khát vọng Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo các chuyên gia, trong hành trình đó, các ngân hàng thương mại nhà nước không chỉ góp phần ổn định vĩ mô, mà còn là đầu tàu dẫn dắt dòng vốn, mở đường cho các dự án lớn, các lĩnh vực ưu tiên, góp phần kiến tạo mô hình tăng trưởng mới.