Nợ nước ngoài của các nền kinh tế đang phát triển lập kỷ lục

Nợ tăng nhanh, chi phí vay vốn leo thang

Theo Báo cáo Nợ quốc tế năm 2026 (International Debt Report 2026) do Ngân hàng Thế giới (WB) công bố ngày 5/11, tổng nợ nước ngoài của các nền kinh tế đang phát triển đã tăng 5,5% trong năm 2025, lên 9.400 tỷ USD. Đây là mức tăng nhanh nhất kể từ năm 2021 và cao gấp khoảng 4 lần tốc độ tăng bình quân giai đoạn 2022-2024.

Sự gia tăng này chủ yếu đến từ hoạt động huy động vốn tư nhân. Khi thị trường trái phiếu quốc tế mở cửa trở lại đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển, lượng trái phiếu do các chủ thể thuộc khu vực công phát hành tăng gần 35%, lên 251 tỷ USD, mức cao nhất trong vòng 5 năm.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn được cải thiện không đồng nghĩa với việc các quốc gia có thể vay vốn với chi phí thấp hơn. Theo WB, các quốc gia đủ điều kiện tiếp nhận nguồn vốn ưu đãi từ Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA) phải chịu mức lãi suất bình quân 8,2% đối với các khoản vay mới từ chủ nợ tư nhân trong năm 2025, cao nhất kể từ năm 1989. Lãi suất bình quân đối với trái phiếu phát hành mới của nhóm này lên tới 9,4%.

Trước thực trạng này, ông Haishan Fu, Chuyên gia thống kê trưởng kiêm Giám đốc Dữ liệu Phát triển của Nhóm Ngân hàng Thế giới nhận định: “Việc các chủ nợ tư nhân quay trở lại cho vay các quốc gia thu nhập thấp và trung bình là tín hiệu đáng hoan nghênh. Tuy nhiên, các quốc gia này đang vay nhiều hơn, phải trả chi phí cao hơn và trong nhiều trường hợp còn lại ít nguồn lực hơn cho phát triển dài hạn. Quản lý nợ có trách nhiệm đồng nghĩa với việc tạo cơ hội để tất cả mọi người, bao gồm cả các thế hệ tương lai, có thể phát triển thịnh vượng”.

Đối với các quốc gia đủ điều kiện vay vốn IDA, khoảng cách lãi suất giữa nguồn vốn từ các chủ nợ chính thức và chủ nợ tư nhân cũng ngày càng nới rộng. Cụ thể, chênh lệch tăng từ 3,4 điểm phần trăm năm 2016 lên 5,5 điểm phần trăm năm 2025. Điều này cho thấy những nền kinh tế dễ bị tổn thương nhất vẫn phải đối mặt với chi phí huy động vốn cao hơn đáng kể khi tiếp cận thị trường tài chính quốc tế.

Áp lực trả nợ gia tăng, thu hẹp nguồn lực phát triển

Không chỉ đối mặt với chi phí vay vốn cao, các nền kinh tế đang phát triển còn phải dành nguồn lực ngày càng lớn để thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Theo WB, các quốc gia thu nhập thấp và trung bình đã thanh toán tổng cộng 1.400 tỷ USD tiền gốc và lãi trong năm 2025, tăng 1,9% so với năm trước. Đây là năm thứ năm liên tiếp nghĩa vụ trả nợ tăng. Trong đó, khoản thanh toán cho các trái chủ tăng lên 363 tỷ USD, một phần do hoạt động mua lại nợ và trả nợ trước hạn được tài trợ bằng các đợt phát hành trái phiếu mới.

Trong giai đoạn 2022-2025, các nền kinh tế đang phát triển đã thanh toán nhiều hơn 436 tỷ USD tiền gốc và lãi so với lượng vốn tài trợ mới nhận được. Điều này đồng nghĩa với việc một lượng lớn nguồn lực tài chính phải được sử dụng để thực hiện nghĩa vụ nợ, thay vì dành cho các mục tiêu đầu tư phát triển. Dù vậy, dòng vốn nợ dài hạn đã có sự cải thiện trong năm 2025. Sau khi ghi nhận dòng vốn ròng chảy ra 118 tỷ USD trong năm 2024, các nền kinh tế này đã chuyển sang trạng thái nhận dòng vốn ròng 45 tỷ USD trong năm 2025.

Bên cạnh đó, biến động tỷ giá cũng là một yếu tố góp phần làm gia tăng giá trị nợ. WB cho biết, hơn một phần tư trong tổng mức tăng 303 tỷ USD của nợ công và nợ được Chính phủ bảo lãnh đến từ sự suy yếu của đồng USD. Khi đồng USD giảm giá, giá trị quy đổi sang USD của các khoản nợ được định danh bằng những đồng tiền khác tăng lên. Theo WB, gánh nặng trả nợ gia tăng có nguy cơ làm suy giảm nguồn lực đầu tư cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, cơ sở hạ tầng và tạo việc làm. Đồng thời, những quốc gia có nghĩa vụ nợ lớn cũng dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc từ bên ngoài.

Trước thực trạng này, WB nhấn mạnh yêu cầu quản lý nợ có trách nhiệm, tăng cường minh bạch thông tin và cải thiện chất lượng dữ liệu về các nghĩa vụ nợ. Đặc biệt, sự xuất hiện của nhiều chủ nợ, công cụ tài chính, cơ chế bảo lãnh và hình thức huy động vốn mới đang khiến việc xác định đầy đủ nghĩa vụ nợ của mỗi quốc gia trở nên phức tạp hơn.