Sửa Luật Đất đai: Khơi thông nguồn lực nhưng phải bảo đảm quyền lợi người dân

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) - VPQH

Khơi thông nguồn lực từ quy hoạch, giao đất đến giá đất

Một trong những hướng sửa đổi quan trọng được Chính phủ đặt ra là làm rõ hơn cơ chế tiếp cận và sử dụng đất, đồng thời tăng tính linh hoạt trong quá trình triển khai các dự án.

Đối với giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo cơ bản kế thừa các căn cứ theo từng phương thức tiếp cận đất đai, đồng thời bổ sung căn cứ vào kết quả đánh giá tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư và hiệu quả sử dụng đất của các dự án mà người sử dụng đất đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất. Việc giao đất, cho thuê đất có thể được thực hiện theo tiến độ của dự án đầu tư hoặc tiến độ thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Cùng với việc tạo điều kiện tiếp cận đất đai, dự thảo đặt ra yêu cầu sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, phát huy cao nhất tiềm năng và giá trị của đất, không để đất bị bỏ hoang, lãng phí. Quản lý và sử dụng đất phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và các chủ thể có liên quan, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng.

Một thay đổi đáng chú ý khác tập trung vào tài chính đất đai và giá đất. Dự thảo xác định giá đất do Nhà nước quyết định; việc định giá phải bảo đảm trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, tuân thủ trình tự, thủ tục, dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư, phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ.

Theo phương án Chính phủ trình, thẩm quyền quyết định, sửa đổi, bổ sung bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được thống nhất giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Dự thảo đồng thời cơ bản áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, bổ sung tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường để xác định nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tiền bồi thường đối với người có đất bị thu hồi.

Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất cũng được sử dụng trong tính các khoản thu ngân sách từ đất đai, xác định giá khởi điểm để đấu giá quyền sử dụng đất và tính tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Cùng với đó, dự thảo bỏ các quy định về tư vấn xác định giá đất, điều kiện hành nghề của tư vấn xác định giá đất nhằm nâng cao trách nhiệm của cơ quan có chức năng quản lý nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập trong xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất.

Đối với thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai, dự thảo hiện đưa ra hai phương án. Một phương án quy định cụ thể trong Luật, trong đó Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất; Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Phương án còn lại giao Chính phủ quy định thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai.

Chính những nội dung liên quan trực tiếp đến thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, giá đất và thẩm quyền quản lý cũng là những vấn đề được cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục cân nhắc kỹ khi hoàn thiện dự án Luật.

Hạn chế tối đa thu hồi đất ở chỉ để đấu giá tạo nguồn thu

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Uỷ ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật Đất đai (sửa đổi), đồng thời xác định hồ sơ đủ điều kiện trình Quốc hội sau khi được hoàn thiện. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục bổ sung thuyết minh cụ thể cơ sở sửa đổi đối với từng điều, khoản; đánh giá rõ tác động của từng nội dung sửa đổi và tham vấn rộng rãi, bảo đảm công khai, minh bạch trong quá trình tiếp thu, giải trình.

Đối với quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, ông Phan Văn Mãi đề nghị đổi mới mạnh mẽ cách phân loại đất, chỉ quản lý theo chỉ tiêu đối với những loại đất thực sự cần thiết. Đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng, đất an ninh tiếp tục được kiểm soát chặt theo chỉ tiêu sử dụng đất; đối với các loại đất còn lại, cơ quan thẩm tra đề nghị không quản lý bằng chỉ tiêu cứng mà theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.

Riêng kế hoạch sử dụng đất cấp xã, yêu cầu được đặt ra là phải đơn giản, rõ ràng, không tiếp tục “chẻ nhỏ” các chỉ tiêu của quy hoạch sử dụng đất, không biến kế hoạch thành một hình thức khác của quy hoạch và không coi đây là căn cứ pháp lý bắt buộc để cho phép triển khai dự án đầu tư.

Vấn đề được cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý là phạm vi Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Theo Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, dự thảo cần quy định rõ tiêu chí xác định dự án thuộc trường hợp thật cần thiết phải thu hồi đất, đồng thời lượng hóa các tiêu chí về quy mô và lợi ích dự án mang lại để thể hiện rõ tính cần thiết, cấp thiết và mục tiêu phục vụ lợi ích chung.

Đối với những cơ chế đặc thù dự kiến luật hóa, cơ quan thẩm tra đề nghị phải tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động. Trường hợp chưa làm rõ được cơ sở luật hóa hoặc chưa chứng minh được tính phù hợp qua thực tiễn thì không nên quy định trong Luật.

Đáng chú ý, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm đấu giá tạo nguồn thu cho Nhà nước.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc việc thu hồi đất, nhất là đất ở, để thực hiện dự án tái định cư khi dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tách thành dự án độc lập thực hiện trước. Theo Báo cáo thẩm tra, cách làm này có thể dẫn đến thu hồi đất hai lần tại hai khu vực nhưng chỉ để triển khai một dự án đầu tư, làm gia tăng chi phí xã hội và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của người dân.

Với trường hợp thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị chỉ rõ ngay trong Luật những trường hợp đặc thù được áp dụng. Đồng thời, dự thảo cần bổ sung các cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có đất thu hồi, như phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thực hiện tạm cư; cam kết và ràng buộc trách nhiệm thực hiện cam kết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Với chính sách giá đất, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ ngay trong Luật nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường. Các công cụ này có thể tăng hoặc giảm theo mục tiêu phát triển từng thời kỳ, nhưng quá trình xây dựng phải đồng thời đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tạo sự đồng thuận và bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi giữa các địa phương, vùng miền.

Từ yêu cầu khơi thông nguồn lực mà Chính phủ đặt ra đến những vấn đề cơ quan thẩm tra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện, trọng tâm của dự án Luật đang tập trung vào các quan hệ trực tiếp nhất giữa quản lý, khai thác nguồn lực đất đai với quyền và lợi ích của người sử dụng đất. Trong đó, quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và giá đất tiếp tục là những nội dung cần được làm rõ trước khi dự án Luật được trình Quốc hội xem xét.