Tăng trưởng hai con số, điện phải “đi trước một bước”

LNG thêm lời giải cho bài toán nguồn điện

Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030 đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hệ thống năng lượng... Phát biểu khai mạc Hội thảo “Phát triển điện khí LNG: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng hai con số” ngày 14/8, tại Đà Nẵng, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định năng lượng phải đi trước một bước, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân.

Trong bức tranh đó, điện khí LNG được xác định là một trong những nguồn điện quan trọng. Mục tiêu đến năm 2030 là phát triển đủ năng lực nhập khẩu LNG đáp ứng nhu cầu cho các nguồn điện khí và các nhu cầu khác; từng bước hình thành các trung tâm năng lượng LNG tập trung, hài hòa giữa các vùng miền. Đồng thời, ưu tiên đầu tư hạ tầng nhập khẩu, dự trữ và tiêu thụ LNG, hướng tới phát triển thị trường khí đạt khoảng 30-35 tỷ m3/năm.

Để hiện thực hóa những định hướng này, Chính phủ và Bộ Công Thương đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế chính sách và triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn để những nguồn điện mới, trong đó có điện khí LNG, sớm được đưa vào thực tế…

Toàn cảnh Hội thảo Phát triển điện khí LNG: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng hai con số.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Phan Thái Bình, điện không đơn thuần là một loại hàng hóa thiết yếu mà còn là hạ tầng nền tảng của tăng trưởng, tác động trực tiếp đến khả năng thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị và các ngành kinh tế mới. Bởi vậy, bảo đảm đủ điện, ổn định, an toàn với chi phí hợp lý phải được xem là một trong những điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Trong cơ cấu nguồn điện, LNG được kỳ vọng cung cấp công suất lớn, tương đối ổn định và linh hoạt, hỗ trợ hệ thống trong những thời điểm nguồn năng lượng tái tạo biến động. PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, bài toán năng lượng của Việt Nam đang đứng trước sự thay đổi kép cả về quy mô lẫn cơ cấu. Nhu cầu điện tăng mạnh trong khi yêu cầu “sạch hóa” nguồn năng lượng ngày càng cao khiến LNG trở thành một lựa chọn quan trọng để bổ sung công suất khi nguồn khí trong nước suy giảm, đồng thời hỗ trợ hấp thụ năng lượng tái tạo và giảm phát thải so với điện than.

Ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, Thứ trưởng Bộ Công thương phát biểu khai mạc hội thảo.

Thực tế tại Đà Nẵng phần nào cho thấy sức ép về nguồn cung điện. Theo đại diện Sở Công Thương thành phố, nguồn phát điện tại chỗ hiện mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu. Trong khi đó, những dự án công nghiệp mới, đặc biệt Khu công nghiệp sinh thái Hòa Ninh rộng hơn 400 ha, tổng vốn đầu tư 6.204 tỷ đồng, được định hướng thu hút công nghệ cao, bán dẫn và trung tâm dữ liệu - những lĩnh vực đòi hỏi nguồn điện ổn định với độ tin cậy rất cao.

Trước nhu cầu đó, Đà Nẵng đang đề xuất đưa Nhà máy điện khí LNG Hòa Ninh giai đoạn 1, công suất 1.500 MW, tổng vốn khoảng 1,59 tỷ USD từ danh mục dự phòng giai đoạn 2031-2035 sang danh mục ưu tiên xem xét triển khai trước năm 2030. Thành phố đồng thời kiến nghị nâng công suất kho LNG Liên Chiểu từ 0,5-1 triệu tấn/năm lên 1-2 triệu tấn/năm trong giai đoạn 2026-2030 và 3-5 triệu tấn/năm sau năm 2030, đi cùng với đó là phát triển hệ thống đường ống và lưới truyền tải đồng bộ…

Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Phan Thái Bình, phát biểu tại Hội thảo “Phát triển điện khí LNG: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng hai con số”.

Gỡ nút thắt vốn và thị trường

Nhu cầu đã rõ, nhưng thách thức lớn đối với điện khí LNG hiện nay lại nằm ở khoảng cách từ quy hoạch tới thực thi. Khác với một dự án nguồn điện đơn lẻ, LNG đòi hỏi cả chuỗi hạ tầng từ cảng nhập khẩu, kho chứa, đường ống dẫn khí đến nhà máy điện, hệ thống truyền tải và logistics. Chỉ một “mắt xích” chậm tiến độ cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của toàn bộ chuỗi đầu tư.

PGS.TS Trần Đình Thiên lưu ý, giá trị thực của 1 MW không nằm ở con số ghi trong quy hoạch mà ở khả năng sẵn sàng phát điện đúng lúc, đúng nơi. Trong khi các dự án LNG có chi phí đầu tư cố định lớn, số giờ vận hành có thể giảm khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng. Nếu thị trường chỉ thanh toán theo lượng điện thực phát, những nguồn điện giữ vai trò dự phòng và bảo đảm ổn định hệ thống có thể gặp khó trong việc thu hồi đầy đủ chi phí. Bởi vậy, cần chuyển từ tư duy “giải cứu dự án” sang “mua đúng năng lực hệ thống”, tính toán cả giá trị của công suất sẵn sàng, điện năng thực phát và các dịch vụ hỗ trợ hệ thống.

Với quy mô hơn 400 ha và tổng vốn đầu tư trên 6.200 tỷ đồng KCN Hòa Ninh được kỳ vọng trở thành điểm đến mới của dòng vốn đầu tư khi hưởng lợi trực tiếp từ nguồn năng lượng LNG.

Một bài toán quan trọng khác là nguồn vốn. PGS.TS Ngô Trí Long, thành viên Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng, muốn tăng trưởng nhanh trước hết phải có đủ điện. Nhưng, vấn đề hiện nay không chỉ là cần bao nhiêu dự án LNG, mà quan trọng hơn là làm thế nào để dự án huy động được vốn, có thể vận hành và đủ sức cạnh tranh.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, vốn và thị trường đang là hai nút thắt cần được tháo gỡ đồng thời. Các dự án LNG đòi hỏi lượng vốn rất lớn, thời gian thu hồi kéo dài. Trong khi, dòng tiền chưa đủ rõ ràng khiến các tổ chức tín dụng khó mạnh dạn tham gia. Bên cạnh đó, giá LNG thế giới biến động, cơ chế giá điện cũng như việc tiếp cận hạ tầng kho, cảng, đường ống đều tác động trực tiếp đến hiệu quả dự án và khả năng thu xếp vốn.

Bởi vậy, Nhà nước không cần bảo lãnh lợi nhuận cho nhà đầu tư nhưng cần tạo một “luật chơi” ổn định, minh bạch và phân bổ rủi ro phù hợp. Để dự án đủ điều kiện vay vốn, hợp đồng mua bán điện cần làm rõ những yếu tố quan trọng như sản lượng, giá, tỷ giá cũng như trách nhiệm trong trường hợp hệ thống truyền tải chậm tiến độ. Cùng với tín dụng ngân hàng, nguồn lực cho LNG cũng cần được đa dạng hóa thông qua tín dụng quốc tế, quỹ đầu tư hạ tầng, trái phiếu xanh và các nguồn vốn dài hạn khác.

Để bảo đảm tăng trưởng hai con số, điện phải “đi trước một bước”.

Các chuyên gia cũng cho rằng cần chuyển từ tư duy “mỗi địa phương một dự án LNG” sang phát triển hạ tầng năng lượng dùng chung theo vùng. Kho cảng, đường ống và hệ thống truyền tải được đầu tư đồng bộ sẽ giúp tối ưu công suất, chia sẻ chi phí, nâng hiệu quả đầu tư và từng bước hình thành các hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng quy mô lớn.

Điện khí LNG vì thế không chỉ là câu chuyện bổ sung thêm một nguồn điện. Trong hành trình hướng tới tăng trưởng hai con số, điều quan trọng là biến những MW trong quy hoạch thành dòng điện thực tế, đủ ổn định và đúng thời điểm nền kinh tế cần. Muốn vậy, khoảng cách từ quy hoạch tới dự án phải được rút ngắn, các nút thắt về vốn, thị trường và hạ tầng phải được tháo gỡ đồng bộ, để LNG thực sự trở thành một mắt xích quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững.