Tháo gỡ rào cản chính sách cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, thuật ngữ “doanh nghiệp khoa học và công nghệ” đã được hình thành gần 20 năm, bắt đầu từ Nghị định 80/2007 của Chính phủ. Đến nay, doanh nghiệp đang đứng trước những cơ hội lớn nhờ các chủ trương mang tính đột phá của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Theo TS. Nguyễn Quân, nếu các quan điểm này được triển khai đầy đủ và thể chế hóa hiệu quả thông qua hệ thống pháp luật, nghị định, thông tư, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có dư địa phát triển rất lớn. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tục, hướng tới năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, thu nhập cao, đất nước cần có hàng triệu doanh nghiệp sở hữu trình độ công nghệ cao, năng lực đổi mới sáng tạo mạnh và hoạt động hiệu quả, đóng góp lớn cho nền kinh tế.

TS. Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam tại Hội thảo

Chia sẻ thông tin về vấn đề này, TS. Phạm Thế Dũng, Hội Tự động hóa Việt Nam cho biết, sau hơn 40 năm hình thành và phát triển chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST), vai trò của doanh nghiệp ngày càng được xác định rõ là lực lượng trung tâm trong việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ. Trong khi đó, Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học chuyển dần sang vai trò hỗ trợ, đồng hành và kiến tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Chính sách KHCN&ĐMST hiện nay được thiết kế theo từng nhóm doanh nghiệp, từ doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khoa học và công nghệ đến doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, với bốn nhóm hỗ trợ chính.

Thứ nhất, nâng cao năng lực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho doanh nghiệp thông qua đào tạo, tư vấn chuyên sâu, xây dựng bộ phận R&D, hỗ trợ quản trị, phát triển kỹ năng số cho người lao động, áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và phát triển hạ tầng KHCN&ĐMST.

Thứ hai, hỗ trợ tài chính cho hoạt động KHCN&ĐMST, bao gồm tài trợ nhiệm vụ khoa học và công nghệ, ưu đãi và bảo lãnh thuế, quỹ phát triển khoa học và công nghệ, quỹ đổi mới công nghệ, cùng các cơ chế đồng tài trợ và chia sẻ rủi ro.

Thứ ba, hỗ trợ chuyển giao, làm chủ và phát triển công nghệ, thông qua nhập khẩu và giải mã công nghệ, thử nghiệm, trình diễn công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tăng cường liên kết viện - trường - doanh nghiệp.

Thứ tư, hỗ trợ về sở hữu trí tuệ, từ đăng ký bảo hộ sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý đến tư vấn khai thác dữ liệu sở hữu trí tuệ và phát triển tài sản trí tuệ.

Theo TS. Nguyễn Quân, trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công nghệ giữ vai trò then chốt đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Mặc dù số lượng doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tại Việt Nam tăng nhanh và nhiều doanh nghiệp đã đáp ứng tiêu chí doanh nghiệp khoa học và công nghệ, nhưng số doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ vẫn còn hạn chế.

Quang cảnh Hội thảo

Nguyên nhân chủ yếu là doanh nghiệp chưa thực sự cảm nhận được lợi ích thiết thực từ các chính sách ưu đãi của Nhà nước, đặc biệt trong các lĩnh vực thuế, đất đai và tín dụng. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính còn phức tạp, hướng dẫn chưa đủ cụ thể, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận chính sách.

Các chuyên gia cho rằng, để thúc đẩy lực lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ, cần đơn giản hóa thủ tục, tăng cường hướng dẫn theo hướng “cầm tay chỉ việc”, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Đồng thời, việc hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận rủi ro được xem là yếu tố then chốt, bởi tài sản lớn nhất của doanh nghiệp công nghệ chính là tài sản trí tuệ.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Trần Thanh Việt, CEO VGreen cho rằng, nền tảng khoa học rõ ràng giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với đối tác và thị trường, đồng thời mở ra dư địa phát triển dài hạn. Tuy nhiên, quá trình triển khai trên thực tế vẫn gặp nhiều rào cản như thiếu thông tin chính thức, khó khăn trong chuẩn bị hồ sơ khoa học chuyên sâu, hạn chế nguồn lực cho hoạt động R&D, cũng như năng lực hấp thụ và triển khai công nghệ trong doanh nghiệp.

Theo bà Việt, khoa học và công nghệ cần được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ chuỗi triển khai dự án đầu tư, từ tư vấn, thẩm định, thẩm tra đến tổ chức thực hiện. Việc xem xét dự án trong bối cảnh ứng dụng và nâng cấp trình độ công nghệ không chỉ nâng cao hiệu quả đầu tư mà còn tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân và xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là trụ cột của tăng trưởng dài hạn, việc tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp khoa học và công nghệ được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm củng cố và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.