Thúc đẩy sản xuất, sử dụng nhiên liệu sinh học

Xăng sinh học được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực phụ thuộc vào xăng dầu hóa thạch

Hướng đi mới phù hợp với thực tiễn

Thực tế thị trường năng lượng thời gian gần đây cho thấy những biến động mạnh mẽ, đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp dài hạn hơn cho bài toán an ninh năng lượng. Từ đầu tháng 3 đến nay, giá xăng dầu thế giới biến động mạnh, kéo theo việc điều chỉnh giá trong nước liên tục. Chỉ trong vòng một tuần đã diễn ra bốn kỳ điều hành giá. Để kìm đà tăng, cơ quan quản lý đã xả Quỹ bình ổn với tổng mức cho các mặt hàng xăng, dầu hỏa và dầu mazut lên tới 12.000 đồng/lít, riêng dầu diesel là 15.000 đồng/lít. Đồng thời, từ ngày 9–10/3, thuế nhập khẩu xăng dầu được điều chỉnh giảm về 0%, góp phần kéo giá bán lẻ trong nước giảm đáng kể.

Tuy vậy, những biện pháp điều hành ngắn hạn vẫn chưa thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro từ các yếu tố địa chính trị và biến động thị trường năng lượng toàn cầu. Việc căng thẳng tại Trung Đông leo thang, cùng tuyên bố của Iran về khả năng tiếp tục đóng eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược của thế giới đã khiến giá dầu thô Brent có nhiều thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi dầu WTI dao động quanh ngưỡng 95–96 USD/thùng. Trong bối cảnh nguồn cung khó phục hồi sớm, xăng sinh học được đánh giá là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực phụ thuộc vào xăng dầu hóa thạch.

Chính vì vậy, việc thúc đẩy phát triển nhiên liệu sinh học đã và đang được các cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp quan tâm triển khai. Thời gian qua, các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ nhiên liệu sinh học. Đáng chú ý, từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ được triển khai sử dụng trên phạm vi toàn quốc. Từ việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đến tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức xã hội, các hoạt động này từng bước mở rộng sản xuất và sử dụng nhiên liệu sinh học, góp phần thay thế nhiên liệu hóa thạch, bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho nông sản và nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Trên thực tế, việc sử dụng xăng sinh học không phải là xu hướng mới mà đã được nhiều quốc gia triển khai từ nhiều năm qua. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu tiềm ẩn nhiều biến động, nhiều quốc gia như Mỹ, Brazil, các nước châu Âu, Trung Quốc hay Thái Lan đã sử dụng rộng rãi các loại xăng sinh học như E10, E15, E20 hoặc tỷ lệ cao hơn. Tại Việt Nam, xăng E5 đã được phân phối trên toàn quốc từ năm 2018 và xăng E10 bắt đầu được triển khai từ tháng 8/2025.

Những kết quả bước đầu từ việc triển khai xăng sinh học cũng cho thấy đây là hướng đi phù hợp. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, đến nay chưa ghi nhận trường hợp nào phản ánh tiêu cực về chất lượng xăng E5 và E10 đối với hiệu suất hoạt động của động cơ. Việc thúc đẩy sử dụng xăng sinh học không chỉ góp phần giảm phát thải so với xăng khoáng truyền thống mà còn thúc đẩy phát triển ngành nhiên liệu sinh học trong nước, tạo đầu ra cho sản xuất nông nghiệp và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu xăng dầu.

Tháo gỡ rào cản để thúc đẩy chuyển đổi

Tuy nhiên, để nhiên liệu sinh học thực sự phát huy vai trò trong cơ cấu năng lượng quốc gia, vẫn cần tiếp tục tháo gỡ nhiều rào cản trong quá trình triển khai. Theo TS. Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương), việc phát triển nhiên liệu sinh học là bước đi quan trọng trong tiến trình chuyển đổi năng lượng xanh và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Khi tỷ lệ ethanol trong xăng tăng lên, lượng xăng khoáng tiêu thụ sẽ giảm tương ứng.

Chẳng hạn, nếu xăng E10 được sử dụng rộng rãi, lượng nhiên liệu hóa thạch có thể giảm khoảng 10% trong tổng tiêu thụ xăng; nếu tiến tới E20, mức giảm có thể đạt khoảng 20%. Theo ước tính, nếu sử dụng xăng sinh học hoàn toàn, mỗi năm Việt Nam có thể giảm được khoảng 1 triệu m³ xăng khoáng.

Tuy vậy, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế triển khai vẫn còn khá lớn. Một trong những nguyên nhân là chi phí đầu tư ban đầu khá lớn. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cho biết, việc chuyển đổi sang xăng sinh học đòi hỏi phải đầu tư thêm hệ thống bồn bể, thiết bị vận chuyển và lưu trữ ethanol, kéo theo chi phí đáng kể. Vì vậy, các doanh nghiệp kiến nghị cần có cơ chế hỗ trợ về thuế và chi phí kinh doanh để quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn.

Bên cạnh những khó khăn về chi phí, các vướng mắc về thủ tục và hạ tầng kỹ thuật cũng đang là rào cản đối với việc triển khai xăng E10. Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, cũng cho rằng việc triển khai xăng E10 hiện vẫn đối mặt với một số thách thức. Trước hết là các thủ tục cấp phép và hạ tầng kỹ thuật cho các trạm phối trộn ethanol với xăng khoáng. Đến nay mới chỉ có khoảng 3 trong số 26 thương nhân đầu mối đủ điều kiện được cấp phép, trong khi các doanh nghiệp còn lại vẫn đang hoàn thiện hồ sơ.

Không chỉ phụ thuộc vào cơ chế quản lý, việc triển khai xăng sinh học còn gắn chặt với quyết định kinh doanh của các doanh nghiệp đầu mối. Nhà nước và các cơ quan quản lý chỉ đóng vai trò định hướng và giám sát, còn việc ký hợp đồng nhập khẩu ethanol hay tổ chức phối trộn vẫn do doanh nghiệp quyết định. Nếu các doanh nghiệp không chủ động chuẩn bị nguồn cung ethanol và hạ tầng phối trộn, lộ trình triển khai E10 có thể gặp nhiều trở ngại.

Trước những khó khăn đó, Chính phủ đã có những động thái quyết liệt nhằm thúc đẩy phát triển nhiên liệu sinh học trong thời gian tới. Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn đã ký ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học tại Việt Nam.

Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương lồng ghép mục tiêu phát triển nhiên liệu sinh học vào các chiến lược, quy hoạch và chương trình phát triển trong thời gian tới; đồng thời tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân và cộng đồng doanh nghiệp về lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường của nhiên liệu sinh học.

Cùng với đó, Bộ Công Thương được giao chủ trì xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống, bảo đảm nguồn cung xăng sinh học ổn định cho thị trường. Bộ Tài chính nghiên cứu các chính sách ưu đãi đầu tư đối với dự án sản xuất, phối trộn và phân phối nhiên liệu sinh học, tạo động lực thúc đẩy lĩnh vực này phát triển...

Những chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, sự vào cuộc của các bộ, ngành đang được kỳ vọng cho sự phát triển của nhiên liệu sinh học, góp phần vào ổn định nguồn nhiên liệu cho sản xuất và sinh hoạt của người dân.