Tiết kiệm điện - "chìa khóa xanh" giúp ngành nhựa giữ cửa xuất khẩu

Ngành nhựa tiêu thụ 4,1 tỷ kWh mỗi năm, tạo áp lực giảm chi phí và phát thải - Ảnh minh họa

4,1 tỷ kWh và bài toán năng lượng của ngành nhựa

Khảo sát của Cục Thống kê năm 2020 đối với hơn 1.700 doanh nghiệp sản xuất nhựa cho thấy tổng mức tiêu thụ điện của toàn ngành ước khoảng 4,1 tỷ kWh mỗi năm. Đây là khoản chi phí lớn, tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất, năng lực cạnh tranh và mục tiêu phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó trong việc cắt giảm tiêu thụ năng lượng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ dây chuyền, thiết bị sản xuất đã lạc hậu, tiêu tốn nhiều năng lượng nhưng hiệu suất vận hành thấp.

Chi phí ban đầu cho thiết bị tiết kiệm năng lượng, dây chuyền hiện đại hoặc hệ thống quản lý năng lượng thường khá lớn, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi còn hạn chế.

Một điểm nghẽn khác nằm ở nhận thức và năng lực thực thi. Một bộ phận doanh nghiệp chưa đánh giá đầy đủ lợi ích dài hạn của sử dụng năng lượng hiệu quả; nhiều đơn vị chưa xây dựng hệ thống quản lý năng lượng, chưa kiểm toán năng lượng định kỳ hoặc thiếu đội ngũ kỹ thuật đủ chuyên môn để triển khai giải pháp tối ưu hóa.

Theo bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Nhựa Việt Nam, sản xuất sản phẩm nhựa là một trong những ngành tiêu thụ điện năng lớn so với các ngành sản xuất khác, với hơn 1.700 doanh nghiệp và mức điện năng tiêu thụ khoảng 4,1 tỷ kWh/năm.

Đáng chú ý, áp lực tiết kiệm điện hiện không chỉ đến từ hóa đơn năng lượng. Các doanh nghiệp nhựa còn phải chứng minh với nhà mua hàng về nguồn gốc điện năng tiêu thụ để đạt các chứng chỉ môi trường, từ đó đáp ứng yêu cầu của đơn hàng nước ngoài.

Điều này khiến quản lý điện năng trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Nếu doanh nghiệp không kiểm soát tốt tiêu thụ điện, chi phí sẽ tăng, đồng thời có thể đánh mất cơ hội thâm nhập các thị trường rộng lớn trên thế giới. Trong chuỗi cung ứng toàn cầu, hiệu quả năng lượng ngày càng gắn với yêu cầu về môi trường và tính minh bạch của doanh nghiệp.

Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là “dùng ít điện hơn”, mà là sử dụng điện hiệu quả hơn trên từng công đoạn, đo lường được kết quả và tạo ra năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường.

Biến tiết kiệm năng lượng thành năng lực cạnh tranh

Theo bà Huỳnh Thị Mỹ, tối ưu vận hành các hệ thống phụ trợ, tận dụng nhiệt thải, thay thế động cơ hiệu suất cao, lắp đặt biến tần và hệ thống giám sát năng lượng theo thời gian thực có thể mang lại hiệu quả tiết kiệm đáng kể.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng con người. Việc nâng cao năng lực cho đội ngũ vận hành thông qua đào tạo kỹ năng quản lý và sử dụng năng lượng hiệu quả có vai trò quan trọng trong việc duy trì kết quả tiết kiệm lâu dài.

Thực tế tại Công ty TNHH Hóa chất AGC Việt Nam (ACVN) cho thấy, hướng đi này có thể triển khai từ những giải pháp cụ thể. Doanh nghiệp từng bước thay thế hệ thống chiếu sáng bằng đèn LED hiệu suất cao, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành lò hơi thông qua thu hồi nước ngưng, tận dụng nhiệt khói thải để gia nhiệt nước cấp, giảm tổn thất nhiệt và tiết kiệm nhiên liệu.

Ông Hiroyuki Kaneko, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hóa chất AGC Việt Nam cho biết, các giải pháp tiết kiệm năng lượng đã triển khai trong năm 2025 giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 38% năng lượng, tương đương 1185 tỷ đồng.

Kết quả này cho thấy dư địa tiết kiệm không chỉ nằm ở việc thay thế một thiết bị, mà ở khả năng rà soát toàn bộ quá trình vận hành, từ chiếu sáng, lò hơi đến hệ thống phụ trợ và các điểm tiêu thụ năng lượng.

Ở cấp độ chính sách, ông Lại Đức Tuấn, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành và cơ quan quản lý nhà nước đang triển khai nhiều chương trình, trong đó có Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3).

Sự hỗ trợ từ chính sách có ý nghĩa đặc biệt trong việc giảm rào cản đầu tư ban đầu, nâng năng lực kỹ thuật và thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ tư duy “tiết kiệm khi giá điện tăng” sang quản trị năng lượng dài hạn.

Với ngành nhựa, nơi 4,1 tỷ kWh điện được tiêu thụ mỗi năm, mỗi khoản tiết giảm không chỉ tác động đến giá thành mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh của khách hàng quốc tế.

Khi doanh nghiệp biết đo lường tiêu thụ, kiểm soát phát thải, đầu tư đúng công nghệ và nâng chất lượng đội ngũ vận hành, điện năng từ một khoản chi phí cố định có thể trở thành biến số để tối ưu năng suất. Đó cũng là nền tảng để ngành nhựa nâng năng lực cạnh tranh, gia tăng khả năng xuất khẩu và tiến sâu hơn vào các chuỗi cung ứng có yêu cầu cao.