Ủy ban Kinh tế tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền

Trong đó, đã tiếp thu, làm rõ trong số 23 khuyến nghị, có 4 khuyến nghị cốt lõi liên quan đến Luật Phòng, chống rửa tiền. Đối với các khuyến nghị chưa thể khắc phục do không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Phòng, chống rửa tiền sẽ được kiến nghị sửa đổi, bổ sung tại các văn bản quy phạm pháp luật khác như Bộ luật Hình sự, Luật Kinh doanh bất động sản, các văn bản quy định về xử phạt vi phạm hành chính…

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh phát biểu tại Hội nghị

Tuy nhiên, ông cũng đề nghị Cơ quan soạn thảo thuyết minh, phân tích kỹ hơn về tính cấp bách, các điều kiện cần và đủ để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua dự án Luật theo quy trình tại một kỳ họp. Đồng thời, cần nhấn mạnh sự cần thiết và quan điểm sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền phải bảo đảm sự độc lập, tự chủ về kinh tế cũng như bảo đảm an ninh tiền tệ, an toàn tài chính quốc gia; bám sát tình hình thực tiễn của đất nước, phù hợp với các Hiệp định đã ký kết, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; góp phần tăng cường hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trong thời gian tới.

Đi vào một số vấn đề cụ thể, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế cơ bản tán thành với một số nội dung Chính phủ dự kiến tiếp thu, chỉnh lý tại dự thảo Luật, gồm: (1) Tách quy định về đối tượng báo cáo tại khoản 3, 4 và 5 Điều 3 thành 01 Điều mới (Điều 4) và giao Chính phủ quy định cụ thể các hoạt động mới phát sinh của đối tượng báo cáo, phù hợp với từng thời kỳ, trước khi ban hành phải báo cáo và được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhằm tạo sự linh hoạt cho Chính phủ trong ứng phó với các thời cơ, cũng như rủi ro, thách thức mới;

(2) Giảm bớt một số yêu cầu về nội dung tại quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền (Điều 24) áp dụng cho cá nhân, doanh nghiệp siêu nhỏ, phù hợp với mô hình tổ chức hoạt động của các đối tượng này;

(3) Tách quy định về báo cáo giao dịch đáng ngờ tại Điều 26 thành 7 Điều cụ thể để tạo sự rõ ràng, có sự liên kết giữa các quy định; (4) Bổ sung 01 Điều về xử lý vi phạm (Điều 46), tương tự như quy định của Luật hiện hành.

Ngoài ra, Thường trực Ủy ban Kinh tế đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung của dự thảo Luật. Cụ thể, về đối tượng báo cáo (Điều 4), đề nghị tiếp tục rà soát các quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này vì một số hoạt động của đối tượng báo cáo sau khi sửa đổi tên gọi có thể bị thu hẹp so với quy định của Luật hiện hành hoặc việc xác định một số hoạt động của tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan có thể gặp khó khăn do chưa phù hợp với các ngành nghề khi đăng ký kinh doanh theo quy định của Luật Doanh nghiệp, như: dịch vụ pháp lý của luật sư, dịch vụ thành lập, quản lý, điều hành doanh nghiệp; dịch vụ giám đốc, thư ký của doanh nghiệp cho bên thứ ba.

Về cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị (Điều 17), Dự thảo Luật đã bổ sung thêm quy định về cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị là người giữ chức vụ cao trong tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, đề nghị Cơ quan soạn thảo cần có quy định hướng dẫn, hỗ trợ về nguồn dữ liệu, cách thức để các đối tượng báo cáo có thể nhận biết được nguồn tài sản, nguồn tiền của khách hàng do đây là đối tượng khách hàng khó tiếp cận để thu thập thông tin.

Về quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền (Điều 24), Dự thảo Luật yêu cầu cá nhân, doanh nghiệp siêu nhỏ ban hành quy định nội bộ về phòng, chống rửa tiền gồm một số nội dung chính như: chính sách nhận biết khách hàng; quy trình, thủ tục nhận biết, cập nhật, xác minh thông tin nhận biết khách hàng; quy trình rà soát, phát hiện, xử lý và báo cáo giao dịch đáng ngờ; chế độ báo cáo, lưu trữ thông tin. Thường trực Ủy ban Kinh tế đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định và gắn với thực tiễn thi hành Luật hiện hành, không chỉ giảm bớt yêu cầu về nội dung tại quy định nội bộmà còn với các quy trình, thủ tục khác tại dự thảo Luật áp dụng đối với đối tượng báo cáo là cá nhân, tổ chức kinh doanh ngành nghề phi tài chính có liên quan, bảo đảm tính khả thi,tránh hình thức, không hiệu quả,tốn kém chi phí xã hội trong thực thi Luật.

Có ý kiến cho rằng các cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các Bộ, ngành quản lý nhà nước theo từng lĩnh vực) cần cân nhắc ban hành Quy định mẫu về Quy định nội bộ liên quan đến phòng, chống rửa tiền, đặc biệt cho các cá nhân, tổ chức kinh doanh ngành nghề phi tài chính liên quan để tham khảo khi thực thi.

Về báo cáo giao dịch đáng ngờ (từ Điều 26 đến Điều 33), sau khi tiếp thu ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Kinh tế, dự thảo Luật đã tách Điều 26 về báo cáo giao dịch đáng ngờ thành 7 Điều cụ thể tương ứng với khái niệm giao dịch đáng ngờ và dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong từng lĩnh vực cụ thể.

Tuy nhiên, khối lượng báo cáo là tương đối lớn trong khi quy định các dấu hiệu đáng ngờ phần lớn vẫn là những dấu hiệu định tính, chưa thật sự rõ ràng và rất khó để xác định dấu hiệu đáng ngờ, như: “tỷ lệ chiết khấu với giá trị cao so với bình thường”; “Khách hàng thuyết phục đối tượng báo cáo không báo cáo giao dịch cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền”; “Khách hàng thường xuyên đổi tiền có mệnh giá nhỏ sang mệnh giá lớn”, “Thông tin về nguồn gốc tài sản bảo đảm của khách hàng xin vay vốn không rõ ràng, minh bạch”… Do vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu lượng hóa các chỉ tiêu, tiếp tục rà soát, chỉnh sửa, bổ sung quy định tại các Điều này để bảo đảm tính khả thi khi thực hiện.

Có ý kiến đề nghị cần xem xét việc chỉ thông báo cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam các dấu hiệu đáng ngờ trong khi đối tượng báo cáo thuộc nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau và trách nhiệm phòng, chống rửa tiền cũng đã được quy định đối với các Bộ, ngành chủ quản; đề nghị bổ sung quy định về các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực kế toán, công chứng, luật sư... bảo đảm bao quát đầy đủ các hoạt động của tổ chức, cá nhân kinh doanh ngành nghề phi tài chính liên quan đã được quy định tại dự thảo Luật.

Đối với quy định tại khoản 2 Điều 26 về việc “Căn cứ yêu cầu của công tác phòng, chống rửa tiền trong từng thời kỳ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trình Chính phủ hướng dẫn và bổ sung các dấu hiệu đáng ngờ theo các ngành, lĩnh vực”, Thường trực Ủy ban Kinh tế đề nghị bổ sung quy định báo cáo, xin ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội để bảo đảm phù hợp với quy định tại khoản 3 Điều 19 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật do đây là các dấu hiệu mới, tương đồng với quy định tại khoản 3 Điều 4 của dự thảo Luật.

Về các biện pháp trì hoãn giao dịch (Điều 44), Thường trực Ủy ban Kinh tế thấy rằng, so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2012, tại điều, khoản về biện pháp trì hoãn giao dịch, dự thảo Luật đã thiết kế khá rõ ràng 02 trường hợp đối tượng báo cáo áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch, gồm: (1) Khi nghi ngờ hoặc phát hiện các bên liên quan tới giao dịch thuộc danh sách đen hoặc có lý do để tin rằng giao dịch được yêu cầu thực hiện có liên quan đến hoạt động phạm tội; (2) Khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật có liên quan.

Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền định đoạt của chủ sở hữu đối với tài sản của họ được quy định tại Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự năm 2015, do vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát kỹ lưỡng, nhất là đối với trường hợp trì hoãn giao dịch khi mới nghi ngờ, đồng thời cần quy định cụ thể ngay trong Luật mà không quy định tại văn bản hướng dẫn thi hành về trường hợp nào áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch cũng như chủ thể nào có quyền yêu cầu áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch để bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp của các quy định.

Về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong phòng, chống rửa tiền, Dự thảo Luật đã quy định trách nhiệm của 10 Bộ, ngành cụ thể và trách nhiệm của các bộ, ngành khác cũng như Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp. Quy định này là cần thiết để nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả của công tác phòng, chống rửa tiền và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tuy nhiên một số quy định còn chung chung, mang tính nguyên tắc; trách nhiệm quản lý về phòng chống rửa tiền giữa các bộ, ngành chưa đồng nhất về mặt tiêu chí nội dung hay lĩnh vực; quy định thiếu rõ ràng, cụ thể về trách nhiệm quản lý, chủ trì, phối hợp.

Thường trực Ủy ban Kinh tế đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu, cụ thể hóa trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong công tác quản lý, giám sát về phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của FATF; rà soát, bổ sung trách nhiệm của các Bộ, ngành liên quan như Bộ Quốc phòng để bảo đảm tính thống nhất trong dự thảo Luật, phù hợp với các quy định của pháp luật có liên quan, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan cũng như nâng cao tính hiệu quả trong công tác phòng, chống rửa tiền...