Văn hóa quyết định doanh nghiệp đi xa đến đâu

Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026

Văn hóa tạo sức bền cho doanh nghiệp

Ngày 13/10/2026, tại Hà Nội, Báo Văn hóa phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) tổ chức Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Văn hóa doanh nghiệp – Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững”.

Ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng biên tập Báo Văn hóa cho rằng, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng, năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hội nhập mở ra cơ hội, đồng thời gia tăng sức ép cạnh tranh, biến động công nghệ và kỳ vọng của người lao động.

Theo ông Vũ, vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường chưa đủ bảo đảm sức mạnh dài hạn. Văn hóa doanh nghiệp tuy khó thể hiện trên bảng cân đối kế toán nhưng chi phối cách tổ chức hành động, ứng xử và vượt qua khủng hoảng. Vì vậy, văn hóa cần trở thành bộ phận thiết yếu trong chiến lược kinh doanh.

Năm 2025, cả nước có gần 297.500 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, trong khi hơn 227.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Thực tế này cho thấy quá trình sàng lọc mạnh mẽ. Lợi thế vốn, sản phẩm và công nghệ có thể bị sao chép, nhưng cách lãnh đạo ra quyết định, tổ chức hoạt động và đối xử với khách hàng, người lao động, đối tác khó bắt chước hơn.

Nghiên cứu của Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và GLIN công bố cuối năm 2025, khi khảo sát 505 doanh nghiệp, ghi nhận điểm trưởng thành trong thực thi văn hóa doanh nghiệp đạt 43,84 điểm, tương ứng cấp độ 4/6, tăng 4,12 điểm so với năm 2024. Có 48,51% doanh nghiệp đạt cấp độ 4 trở lên, trong khi tỷ lệ đạt hai cấp độ cao nhất là 27,9%. Kết quả cho thấy nhận thức được cải thiện, song văn hóa vẫn cần chuyển từ khẩu hiệu thành nguyên tắc quản trị và hành vi cụ thể.

TS. Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, văn hóa là nguồn lực nội sinh chi phối năng lực phát triển của doanh nghiệp và quốc gia. Cần nhìn nhận văn hóa khách quan, không chỉ đề cao giá trị tích cực mà bỏ qua những tập quán có thể cản trở tiến bộ.

Ông Thiên phân biệt văn hóa với công nghiệp văn hóa. Điện ảnh, thời trang, du lịch thuộc các lĩnh vực kinh doanh của công nghiệp văn hóa; còn văn hóa theo nghĩa rộng là hệ giá trị định hình tư duy, đạo đức, lối sống và cách ứng xử. Hệ giá trị này vừa tạo bản sắc dân tộc, vừa ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động doanh nghiệp.

Theo TS. Thiên, mỗi doanh nghiệp và quốc gia cần trả lời ba câu hỏi: Chúng ta là ai, đang ở thời đại nào và muốn trở thành ai? Thiếu bản sắc, nhận thức về bối cảnh và tầm nhìn, con đường phát triển dễ thiếu nhất quán. Văn hóa có thể tạo gắn kết, cộng hưởng, nhưng cũng có thể gây xung đột hoặc kìm hãm thay đổi.

Những phẩm chất cần cù, chịu khó, linh hoạt, giỏi xoay xở giúp người Việt thích ứng với khó khăn. Tuy nhiên, nếu chỉ ứng phó mà thiếu sáng tạo, đổi mới và khát vọng vươn lên, chúng có thể trở thành giới hạn. Tương tự, tinh thần cộng đồng đáng quý của văn hóa làng xã có thể bị lấn át bởi tâm lý cục bộ, hẹp hòi, hạn chế khả năng tiếp nhận cái mới và hội nhập.

Trong kinh doanh, hành vi nhỏ cũng có thể làm tổn hại niềm tin. TS. Thiên dẫn phản ánh của một doanh nghiệp Nhật Bản tại Đà Nẵng về tình trạng lái taxi đòi thêm tiền ngoài khoản thanh toán. Theo ông Thiên, cách ứng xử này ảnh hưởng đến hình ảnh môi trường kinh doanh. Vì vậy, xây dựng văn hóa doanh nghiệp không chỉ dừng ở công bố chuẩn mực, mà phải nhận diện và điều chỉnh những thói quen cản trở phát triển.

Chuyển giá trị văn hóa thành hành động

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Huy Dũng, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhấn mạnh, văn hóa quyết định năng lực phát triển dài hạn. Theo ông, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nêu tại hội nghị toàn quốc triển khai Quy định số 79 và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị: nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thúc đẩy công nghiệp văn hóa, kinh tế thể thao và kinh tế du lịch thông qua kiến tạo thể chế, sử dụng ngân sách làm vốn dẫn dắt, huy động doanh nghiệp tham gia. Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa để xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026. Dự thảo xác định 10 ngành, lĩnh vực, gồm 9 chương, 40 điều, không phát sinh thủ tục hành chính mới, tập trung vào cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm phát triển lĩnh vực này thành ngành kinh tế.

Từ năm 2026, chủ trương được nêu là ngân sách nhà nước dành tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho văn hóa. Ngày 12/10/2026, Bộ ra mắt Mạng lưới Phát triển công nghiệp văn hóa, công bố 18 bài toán lớn, kêu gọi các tập đoàn, doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp văn hóa tham gia giải quyết. Các bài toán cần có sản phẩm, kết quả định lượng trong năm 2026, đồng thời tạo giá trị lâu dài.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng đề cập tám giá trị cốt lõi doanh nghiệp cần xây dựng. Trước hết là liêm chính, thượng tôn pháp luật, giữ chữ tín và lấy giá trị thực cho khách hàng làm căn cứ hành động. Liêm chính thể hiện qua việc khắc phục sản phẩm lỗi, thực hiện cam kết và bảo đảm chất lượng. Ông Dũng dẫn ví dụ một cơ sở bánh tại Nhật Bản chỉ sản xuất 100 chiếc mỗi ngày, không làm thêm chiếc thứ 101 dù nhu cầu tăng, nhằm bảo vệ chất lượng và uy tín.

Trách nhiệm với khách hàng còn thể hiện ở dịch vụ sau bán hàng. Câu chuyện một kỹ sư Toyota nghỉ hưu nhưng vẫn giúp sửa xe gặp sự cố giữa trời mưa tại New York cho thấy tinh thần trách nhiệm với sản phẩm. Với chè Thái Nguyên, người sản xuất phải bảo đảm chất lượng đúng công bố, không sử dụng phụ gia trái cam kết.

Sáu giá trị còn lại gồm tôn trọng con người, trọng dụng nhân tài; khuyến khích đổi mới sáng tạo, học tập liên tục; ứng dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm; đề cao vai trò nêu gương của người đứng đầu; gìn giữ bản sắc Việt Nam, tiếp thu tinh hoa và tự tin hội nhập; gắn phát triển doanh nghiệp với trách nhiệm xã hội, đất nước và cộng đồng. Theo Thứ trưởng, doanh nghiệp càng lớn càng cần gắn sứ mệnh kinh doanh với sự phát triển quốc gia, dân tộc.

Ở góc độ nhân sự, ông Nguyễn Quốc Tư, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Intracom cho rằng, khó khăn khi quản lý nhân sự Gen Z có thể bắt nguồn từ phương pháp cũ. Thế hệ này đề cao tính tự chủ, đòi hỏi nhà quản lý trao quyền, giao nhiệm vụ, giám sát và phản hồi kịp thời, thay vì chỉ kiểm soát thời gian làm việc.

Nhân sự trẻ cũng quan tâm đến sự ghi nhận và cơ hội học hỏi. Theo ông Tư, sự tin tưởng, điều kiện phát triển và phản hồi đúng lúc giúp tăng gắn bó. TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, lãnh đạo cần thấu hiểu mong muốn của người trẻ, tạo điều kiện để họ phát huy năng lực. Khi công việc gắn với cơ hội phát triển cá nhân, văn hóa sẽ hiện diện trong quản trị hằng ngày.

Thông điệp của diễn đàn là văn hóa không thể tạo sức mạnh chỉ bằng những tuyên ngôn đẹp. Giá trị chỉ trở thành nguồn lực nội sinh khi được thực hành nhất quán, từ trách nhiệm nêu gương của lãnh đạo, việc giữ cam kết đến cách ứng xử với người lao động, khách hàng và cộng đồng. Đây là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững, đóng góp cho đất nước.