Việt Nam tăng một bậc trên bảng xếp hạng đổi mới sáng tạo toàn cầu

Chiều tối 29/9, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 tại Geneva (Thụy Sĩ). Theo kết quả công bố, Việt Nam xếp thứ 43/139 quốc gia, nền kinh tế, tăng một bậc so với năm 2025. So với năm 2016, thứ hạng GII của Việt Nam đã tăng 16 bậc, từ vị trí 59 lên 43.

Năm nay, nhóm chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam cải thiện hai bậc, từ vị trí 37 lên 35. Trong khi đó, nhóm chỉ số đầu vào xếp thứ 54. Kết quả chung giúp Việt Nam đạt mục tiêu về thứ hạng GII được Chính phủ đặt ra tại Nghị quyết số 02/NQ-CP năm 2026.

Việt Nam tiếp tục đứng thứ hai trong nhóm các quốc gia thu nhập trung bình thấp, sau Ấn Độ, đồng thời đứng thứ ba tại ASEAN, sau Singapore và Malaysia. WIPO cũng ghi nhận Việt Nam là một trong 7 quốc gia thu nhập trung bình có tốc độ cải thiện thứ hạng GII nhanh nhất kể từ năm 2013 và là một trong 3 quốc gia có kết quả đổi mới sáng tạo vượt trội so với mức độ phát triển, cùng Trung Quốc và Ấn Độ.

Trao đổi về kết quả năm nay, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá việc chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo của Việt Nam tăng hai bậc là kết quả đáng ghi nhận, gắn với quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW trong hơn một năm qua.

Theo Bộ trưởng, trước hết, nguồn lực đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã có bước tăng mạnh. Cùng với đó, thông qua triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, hệ thống chính sách, pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang từng bước được hoàn thiện.

Một yếu tố khác là sự tham gia của các chủ thể từ Nhà nước, doanh nghiệp đến viện nghiên cứu, trường đại học, qua đó bước đầu hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những chuyển biến này đã được phản ánh qua kết quả chỉ số đổi mới sáng tạo năm nay.

Thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho thấy một số thế mạnh tiếp tục được duy trì. Việt Nam có hai chỉ số đứng đầu thế giới, gồm tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Ba chỉ số khác thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu là tỷ trọng nhập khẩu công nghệ cao, xếp thứ 3; số lượt tải ứng dụng điện thoại di động, xếp thứ 5; và tốc độ tăng năng suất lao động, xếp thứ 6.

Một số chỉ số đầu vào cũng cải thiện. Chỉ số truy cập công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) tăng 11 bậc, lên vị trí 66; tài chính cho khởi nghiệp và mở rộng quy mô tăng 6 bậc, lên vị trí 44; hợp tác đại học - doanh nghiệp tăng 7 bậc, xếp thứ 24. Ở nhóm đầu ra, đơn đăng ký sáng chế theo nước xuất xứ tăng 3 bậc, lên vị trí 63; mức độ phức tạp của sản xuất và xuất khẩu tăng 8 bậc, lên vị trí 44.

Bên cạnh những kết quả trên, Báo cáo GII 2026 cũng cho thấy một số chỉ số của Việt Nam còn ở thứ hạng thấp hoặc chưa cải thiện rõ. Trong đó, chi cho giáo dục tính trên GDP xếp thứ 112; việc làm trong các ngành thâm dụng tri thức xếp thứ 100; số công bố bài báo khoa học và kỹ thuật xếp thứ 106. Các chỉ số về đầu tư mạo hiểm cũng chưa có xu hướng cải thiện, với hai trong ba chỉ số giảm thứ hạng so với năm 2025.

Đề cập mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về GII vào năm 2030 và nhóm 30 quốc gia dẫn đầu vào năm 2045, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng vẫn còn nhiều nhiệm vụ cần thực hiện.

Một trong những vấn đề cần tập trung là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành công nghệ chiến lược và đội ngũ có trình độ sau đại học. Đồng thời, Việt Nam cần thúc đẩy công bố khoa học quốc tế và gia tăng số lượng bằng sáng chế, những sản phẩm gắn trực tiếp với năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của khu vực doanh nghiệp. Theo ông, trong giai đoạn tới, doanh nghiệp Việt Nam cần tăng đầu tư cả về tài chính và con người cho hoạt động đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển; từng bước đưa công nghệ và chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và năng suất lao động.

“Chỉ khi các doanh nghiệp thực sự vào cuộc, tôi nghĩ rằng chúng ta mới có thể đạt được các mục tiêu về đổi mới sáng tạo theo tầm nhìn đến năm 2030 và năm 2045”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Theo Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu GII thuộc nhóm 40 quốc gia hàng đầu thế giới. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo. Để thực hiện các mục tiêu này, các nhiệm vụ được xác định gồm tiếp tục hoàn thiện thể chế; tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thúc đẩy hợp tác viện - trường - doanh nghiệp; thu hút vốn cho khởi nghiệp sáng tạo và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp nhận, hấp thụ, làm chủ công nghệ.