1,4 triệu thanh niên không học, không làm: Thách thức lớn của thị trường lao động Việt Nam

Theo báo cáo về tình hình dân số, lao động và việc làm quý IV và cả năm 2025 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), nhóm thanh niên từ 15-24 tuổi đang đối mặt với không ít khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ổn định. Riêng trong quý IV/2025, cả nước ghi nhận khoảng 1,4 triệu thanh niên không đi làm và cũng không theo học bất kỳ chương trình giáo dục hay đào tạo nào. Nhóm đối tượng này chiếm 10,2% tổng số thanh niên trên cả nước, một tỷ lệ không nhỏ nếu đặt trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn cơ cấu dân số vàng.

Thanh niên đang được tư vấn đi lao động nước ngoài

So với quý III/2025, số thanh niên không học, không làm đã giảm khoảng 169.200 người, cho thấy một số tín hiệu tích cực từ sự phục hồi của thị trường lao động trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, khi so sánh với cùng kỳ năm 2024, con số này lại tăng thêm hơn 124.000 người. Điều đó cho thấy xu hướng dài hạn vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là đối với nhóm lao động trẻ, vốn được kỳ vọng là lực lượng nòng cốt của nền kinh tế trong tương lai.

Thanh niên thất nghiệp nhiều hơn, khoảng cách giới và khu vực còn rõ rệt

Báo cáo của Cục Thống kê cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa khu vực thành thị và nông thôn trong tình trạng không có việc làm, không đi học của thanh niên. Tại khu vực thành thị, tỷ lệ thanh niên rơi vào nhóm này lên tới 11,7%, cao hơn khá nhiều so với mức 8% ở khu vực nông thôn. Điều này phản ánh áp lực cạnh tranh việc làm lớn hơn tại các đô thị, nơi tập trung đông lao động trẻ nhưng khả năng hấp thụ của thị trường chưa theo kịp.

Sự chênh lệch cũng thể hiện rõ giữa nam và nữ. Tỷ lệ nữ thanh niên không học, không làm chiếm 12,1%, trong khi ở nam giới là 8,3%. Nguyên nhân của sự khác biệt này có thể đến từ nhiều yếu tố, bao gồm cơ hội việc làm, định kiến giới trong tuyển dụng, cũng như gánh nặng gia đình mà nhiều lao động nữ trẻ phải đối mặt.

Không chỉ dừng lại ở nhóm thanh niên không học, không làm, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên nói chung cũng ở mức cao. Trong quý IV/2025, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm tuổi 15–24 đạt 9,04%, tăng so với cả quý trước lẫn cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tại khu vực thành thị lên tới 11,12%, trong khi khu vực nông thôn là 7,81%. Con số này cao gấp nhiều lần so với tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động, vốn chỉ ở mức 2,22%.

Số liệu cả năm 2025 càng cho thấy bức tranh rõ nét hơn. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên trong năm đạt 8,64%, tăng so với năm 2024. Trong đó, thanh niên khu vực thành thị chịu tác động nặng nề nhất với tỷ lệ thất nghiệp lên tới 11,23%, còn khu vực nông thôn là 7,09%. Dù tỷ lệ thất nghiệp chung trong độ tuổi lao động đã giảm nhẹ so với năm trước, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc cơ hội dành cho người trẻ được cải thiện tương xứng.

Thị trường lao động khởi sắc nhưng người trẻ vẫn gặp khó

Ở chiều ngược lại, báo cáo của Cục Thống kê cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực của thị trường lao động Việt Nam trong năm 2025. Lực lượng lao động và số người có việc làm đều tăng so với năm trước, đặc biệt trong quý IV. Thu nhập bình quân của người lao động tiếp tục được cải thiện, đạt khoảng 8,4 triệu đồng mỗi tháng, tăng gần 9% so với năm 2024. Thu nhập của lao động nam đạt trung bình 9,5 triệu đồng/tháng, trong khi lao động nữ là 7,2 triệu đồng/tháng. Khoảng cách thu nhập giữa thành thị và nông thôn vẫn tồn tại, với mức bình quân lần lượt là 10,1 triệu và 7,3 triệu đồng/tháng.

Bên cạnh đó, số người thiếu việc làm trong độ tuổi lao động năm 2025 giảm xuống còn hơn 772.000 người, giảm hơn 81.000 người so với năm trước. Những con số này cho thấy nền kinh tế đang dần phục hồi và tạo thêm việc làm, song sự cải thiện này chưa lan tỏa đồng đều tới nhóm lao động trẻ.

Thực tế cho thấy, nhiều thanh niên gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, từ kỹ năng chuyên môn, kinh nghiệm làm việc cho tới kỹ năng mềm. Không ít người trẻ rơi vào tình trạng “lệch pha” giữa ngành nghề được đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Trong khi đó, một bộ phận thanh niên khác lại thiếu thông tin, định hướng nghề nghiệp hoặc chưa sẵn sàng tham gia thị trường lao động trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Con số 1,4 triệu thanh niên không học, không làm vì thế không chỉ là một chỉ báo thống kê đơn thuần, mà còn phản ánh những vấn đề sâu xa trong hệ thống giáo dục, đào tạo nghề và kết nối cung - cầu lao động. Nếu không có giải pháp kịp thời, nhóm đối tượng này có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, kéo theo nhiều hệ lụy về kinh tế - xã hội trong dài hạn.

Các chuyên gia cho rằng, để giảm tỷ lệ thanh niên không học, không làm, cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp ngay từ bậc phổ thông. Việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, mở rộng các chương trình thực tập, học nghề gắn với nhu cầu thực tế của thị trường là yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ việc làm cho thanh niên, đặc biệt ở khu vực thành thị và nhóm lao động nữ, cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển kinh tế bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bài toán thanh niên không học, không làm không thể bị xem nhẹ. Giải quyết được thách thức này không chỉ giúp người trẻ có cơ hội ổn định cuộc sống, mà còn góp phần quan trọng vào sự phát triển lâu dài của thị trường lao động và nền kinh tế quốc gia.