Chọn đúng ‘mắt xích’ để quản trị hiệu quả kinh tế tầm thấp
![]() |
| Thí điểm sử dụng UAV phục vụ nông nghiệp và vận chuyển y tế đến vùng sâu, vùng xa (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ) |
Từ tiềm năng hiện hữu đến bài toán quản trị
Theo các chuyên gia, thị trường UAV/drone toàn cầu đến năm 2030 có thể đạt khoảng 40 tỷ USD; nếu tính cả hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035. Trong khi đó, tiềm năng của kinh tế tầm thấp tại Việt Nam ước đạt 10 tỷ USD và tạo ra khoảng 1 triệu việc làm, mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho Việt Nam.
Thực tế, kinh tế tầm thấp đã trở thành một thực thể kinh tế hiện hữu đang được nhiều tỉnh, thành phố quan tâm xây dựng thành đề án thực hiện. Tại Hà Nội, Công an thành phố đã thí điểm sử dụng UAV nội địa tuần tra giao thông, phát hiện vi phạm, ùn tắc và truyền hình ảnh trực tiếp về trung tâm chỉ huy. Thiết bị cũng nhanh chóng phát hiện va chạm trên các tuyến đường trọng điểm, ùn tắc giao thông để lực lượng chức năng kịp thời phân luồng. TP. Hồ Chí Minh cũng đã triển khai thử nghiệm giao hàng bằng UAV, hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp UAV, hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và quy hoạch không gian tầm thấp phục vụ logistics, y tế và nông nghiệp. Cách đây không lâu, Điện Biên đã ban hành cơ chế sandbox cho UAV, dự kiến thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm với tỷ lệ an toàn trên 99%, phục vụ nông nghiệp và vận chuyển y tế đến vùng sâu, vùng xa.
Tuy nhiên, để thị trường thực sự bứt phá, lĩnh vực này vẫn còn tồn tại, hạn chế về cơ chế, chính sách. Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ nhìn nhận, trong kinh tế tầm thấp điểm nghẽn lớn nhất là chưa hình thành được kiến trúc quản trị thống nhất, do lĩnh vực này rất mới, đồng thời liên quan tới nhiều lĩnh vực khác nhau như quốc phòng, an ninh, khoa học - công nghệ, hàng không, tần số vô tuyến điện. Nếu mỗi cơ quan quản lý một khâu mà doanh nghiệp phải đi kết nối những khâu đó thì chi phí tuân thủ của doanh nghiệp sẽ rất lớn, như vậy sẽ khó để hình thành thị trường có quy mô.
Dưới góc độ doanh nghiệp, TS. Trần Thiên Phương, Phó Chủ tịch Mạng lưới Hàng không Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam (AUVS VN), Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ thông minh Mismart cho biết, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà ở cơ chế thị trường. Thị trường UAV Việt Nam mới chỉ vượt qua giai đoạn chứng minh công nghệ, chưa thể vận hành thường xuyên và tạo hiệu quả kinh tế ổn định do vướng cơ chế khi quy trình cấp phép bay, hiệp đồng bay còn phức tạp, phải xin phép theo từng chuyến, tạo độ trễ cho cả hoạt động thương mại lẫn cứu hộ khẩn cấp. Doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư dài hạn do thiếu hệ thống tiêu chuẩn, kiểm định, khu thử nghiệm, bảo hiểm và cơ chế mua sắm công.
Định vị chiến lược và phân vai rõ trong hệ sinh thái
Nhìn ra thế giới, kinh tế không gian vũ trụ hay kinh tế tầm thấp hiện không còn là những lĩnh vực mang tính thử nghiệm mà đang chuyển sang giai đoạn phát triển thực tế và trở thành những ngành kinh tế mới. Khi đã bước vào giai đoạn phát triển thực thì cần phải có chiến lược. Hiện nay, nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc đã ban hành các chiến lược quốc gia, xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp hàng không vũ trụ và kinh tế tầm thấp, coi đây là lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược cả về kinh tế, khoa học - công nghệ và quốc phòng - an ninh. Tại Việt Nam, Bộ Chính trị vừa có Kết luận số 99/KL-TW về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới.
Để không gian tầm thấp trở thành ngành công nghệ chiến lược, động lực mới thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh trong tình hình mới, Bộ Chính trị yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ, hạ tầng và dữ liệu chiến lược, gắn với phát triển công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ không gian trong phát triển kinh tế không gian tầm thấp và hệ sinh thái. Nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua cơ chế đặt hàng, thí điểm, ứng dụng trong khu vực công; đồng thời, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa UAV.
Việt Nam đã có những mảnh ghép ban đầu, tuy nhiên GS., TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhận định, chiến lược phát triển tổng thể kinh tế tầm thấp phải bao hàm cả hai góc độ là công nghệ và kinh tế. Cụ thể, Việt Nam không nên “đặt chân” vào sản xuất tất cả các chi tiết mà phải xác định lựa chọn công nghệ gì, tham gia vào khâu nào, đứng ở đâu trong chuỗi công nghệ và đảm nhận phần nào trong thiết bị của lĩnh vực không gian vũ trụ và không gian tầm thấp. Khi đã sản xuất được sản phẩm thì sản phẩm đó được sử dụng vào đâu, có thị trường hay không, những doanh nghiệp nào được tham gia lĩnh vực này, cạnh tranh như thế nào và có những nguồn lực nào hỗ trợ phát triển. Chiến lược kinh tế phải hỗ trợ để chiến lược công nghệ trở thành hiện thực.
Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh, kinh tế tầm thấp là lĩnh vực mới, đa ngành, đa lĩnh vực, do đó có thể cần một cơ chế điều phối liên ngành để xử lý các vấn đề phát sinh và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia. Trước hết, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, hạ tầng và thị trường ban đầu; doanh nghiệp tập trung phát triển sản phẩm, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Các viện, trường đảm nhiệm nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực. Nhân lực cho kinh tế tầm thấp không chỉ gồm đội ngũ nghiên cứu, kỹ sư phát triển sản phẩm mà còn có lực lượng có kỹ năng vận hành, điều khiển phương tiện và cung cấp các dịch vụ trong hệ sinh thái này. Các bộ, ngành thực hiện chức năng quản lý, bảo đảm quốc phòng, an ninh, hàng không và phát triển những hạ tầng nền tảng cho kinh tế tầm thấp. Bộ Khoa học và Công nghệ có thể đóng vai trò đầu mối kết nối hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), xây dựng tiêu chuẩn, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển các nền tảng dùng chung và hỗ trợ địa phương triển khai các mô hình thử nghiệm mới. Trong khi đó, địa phương giữ vai trò quan trọng khi cung cấp các bài toán thực tiễn và môi trường để thử nghiệm giải pháp, dịch vụ.
Bên cạnh đó, PGS., TS. Bùi Thị Hoàng Lan, Giảng viên cao cấp Khoa Môi trường, Biến đổi khí hậu và Đô thị, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thương mại hóa sản phẩm, thông qua cơ chế đặt hàng, hỗ trợ thử nghiệm, ưu đãi tín dụng và thuế. Từng bước hình thành các khu, cụm thử nghiệm và sản xuất gắn với trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghiệp hiện có, thay vì đầu tư dàn trải. Đồng thời, cần phát triển nguồn nhân lực thông qua sự liên kết giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm đào tạo đội ngũ kỹ sư và nhân lực vận hành phù hợp với yêu cầu của lĩnh vực mới này.
“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là sản xuất UAV hay vệ tinh, mà là hình thành năng lực quốc gia để khai thác một không gian phát triển kinh tế mới bằng công nghệ, dữ liệu và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời bảo đảm chủ quyền, an toàn và lợi ích quốc gia trong quá trình này”, ông Nguyễn Văn Thuật khẳng định.
Tin liên quan
Tin khác
TP. Hồ Chí Minh hủy giao đất cho Saigontourist làm dự án bến tàu du lịch
Việt Nam chủ trì chuỗi hội nghị CPTPP: Kỳ vọng thúc đẩy liên kết kinh tế khu vực
Điểm lại thông tin kinh tế ngày 19/11
Thị trường chứng khoán vẫn cần thêm những doanh nghiệp tỷ USD
Liên kết vùng, tạo sức bật cho công nghiệp
Phố Wall lao dốc, Dow Jones mất hơn 1.100 điểm
Phê duyệt Đề án tổng thể về nền tảng số quốc gia về lưu trữ giai đoạn 2026 - 2030
Sáu quốc gia Mekong - Lan Thương thống nhất chia sẻ dữ liệu thủy văn
Thu ngân sách TP. Hồ Chí Minh đạt 99,3% dự toán, tập trung tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp

