Cuộc đua "hút" vốn giá rẻ: Từ CASA đến xây dựng hệ sinh thái tài chính

Ngân hàng chịu áp lực vốn ngày càng lớn

Sau nhiều năm được xem là “vũ khí chiến lược” giúp ngân hàng duy trì chi phí vốn thấp và cải thiện biên lãi thuần (NIM), tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) đang bước vào chu kỳ suy giảm rõ nét.

Dữ liệu từ Wigroup cho thấy tỷ lệ CASA bình quân của 27 ngân hàng đã giảm từ 15,18% cuối năm 2025 xuống còn 13,77% vào cuối quý I/2026. Có tới 24/27 ngân hàng ghi nhận CASA đi xuống. Diễn biến này đánh dấu sự đảo chiều đáng chú ý sau giai đoạn bùng nổ CASA trong thời kỳ Covid-19, khi giao dịch số phát triển mạnh, thanh toán không tiền mặt tăng tốc và các ngân hàng đồng loạt miễn phí chuyển khoản để hút dòng tiền thanh toán.

Các ngân hàng đang chuyển hướng từ cạnh tranh lãi suất và miễn phí giao dịch sang cuộc đua xây dựng hệ sinh thái tài chính và kiểm soát dòng tiền giao dịch thực.

Trong nhóm dẫn đầu, MB tiếp tục giữ vị trí quán quân CASA với khoảng 33%, dù giảm tới 4,6 điểm phần trăm so với cuối năm trước. Vietcombank và Techcombank vẫn duy trì tỷ lệ CASA trên 32%, lần lượt đạt 32,9% và 32,6%, song cũng ghi nhận mức suy giảm đáng kể.

Các ngân hàng còn lại trong nhóm CASA cao gồm MSB, VietinBank, ACB, TPBank và BIDV với tỷ lệ dao động từ gần 20% đến hơn 26%. Theo giới phân tích, sự suy giảm CASA phản ánh áp lực huy động vốn đang gia tăng trên toàn hệ thống trong bối cảnh thanh khoản không còn dồi dào như giai đoạn trước. Báo cáo thị trường tiền tệ của MBS cho thấy lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng bình quân đã tăng từ khoảng 5,7% cuối năm 2025 lên 5,8% vào giữa tháng 1/2026. Đồng thời, tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động khiến nhu cầu vốn đầu vào của các ngân hàng trở nên cấp thiết hơn.

Số liệu từ NHNN cho thấy đến cuối tháng 4/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đã vượt 19,4 triệu tỷ đồng, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, tổng dư nợ cho vay khách hàng của 27 ngân hàng niêm yết cũng tăng khoảng 4% chỉ sau quý đầu năm.

Trong môi trường lãi suất tăng, dòng tiền bắt đầu dịch chuyển khỏi tài khoản thanh toán sang các khoản tiền gửi có kỳ hạn nhằm tối ưu lợi suất. Đây được xem là nguyên nhân trực tiếp khiến CASA đồng loạt suy giảm tại nhiều ngân hàng ngay trong quý đầu năm. Ông Bùi Văn Huy – Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư tại FIDT nhận định giai đoạn “CASA tăng dễ” nhờ công nghệ đã dần qua đi. “Số hóa vẫn là điều kiện cần, nhưng không còn là điều kiện đủ”, ông Huy cho biết.

Theo chuyên gia này, trước đây chỉ cần miễn phí chuyển khoản, nâng cấp ứng dụng hay cải thiện trải nghiệm người dùng là ngân hàng có thể kéo mạnh CASA. Tuy nhiên, hiện nay hầu hết nhà băng đã đạt mặt bằng công nghệ tương đối đồng đều, khiến lợi thế cạnh tranh dần thu hẹp.

Cuộc chiến CASA chuyển sang cạnh tranh hệ sinh thái

Trong bối cảnh CASA suy giảm diện rộng, các ngân hàng đang chuyển hướng từ cạnh tranh lãi suất và miễn phí giao dịch sang cuộc đua xây dựng hệ sinh thái tài chính và kiểm soát dòng tiền giao dịch thực.

Tại Techcombank, Chủ tịch Hồ Hùng Anh cho biết ngân hàng tiếp tục theo đuổi chiến lược “low risk, high return”, tập trung vào các lĩnh vực có rủi ro thấp nhưng hiệu quả cao. Theo ông, nền tảng để duy trì chiến lược này chính là nguồn vốn chi phí thấp và ổn định.

Nhiều năm qua, Techcombank duy trì CASA thuộc nhóm cao nhất hệ thống nhờ lợi thế ngân hàng số, hệ sinh thái khách hàng và chính sách miễn phí giao dịch. Song trong bối cảnh NIM toàn ngành chịu áp lực thu hẹp, ngân hàng cũng đẩy mạnh nguồn thu ngoài lãi từ bảo hiểm, chứng khoán và trái phiếu nhằm giảm phụ thuộc vào tăng trưởng tín dụng truyền thống.

Trong khi đó, Chủ tịch OCB Trịnh Văn Tuấn cho biết ngân hàng không còn đặt trọng tâm vào mở rộng mạng lưới vật lý mà chuyển sang đầu tư chiều sâu cho công nghệ và tối ưu hiệu quả vận hành. Theo lãnh đạo OCB, để phát triển CASA, ngân hàng phải trở thành “ngân hàng giao dịch chính” của khách hàng thông qua nền tảng công nghệ, sự thuận tiện và khả năng đáp ứng đa dạng nhu cầu tài chính.

Theo VCBS, CASA tiếp tục đóng vai trò “lá chắn” giúp ngân hàng giảm phụ thuộc vào nguồn vốn chi phí cao và duy trì NIM trong bối cảnh lãi suất huy động tăng trở lại. Tuy nhiên, công ty chứng khoán này cho rằng CASA khó có thể quay lại vùng đỉnh của năm 2022 trong ngắn hạn khi cạnh tranh thanh khoản vẫn kéo dài. VCBS dự báo xu hướng CASA thời gian tới sẽ phân hóa mạnh giữa các ngân hàng, phụ thuộc vào năng lực vận hành hệ sinh thái, nền tảng công nghệ và khả năng giữ chân khách hàng. Trong khi đó, SHS cho rằng áp lực cạnh tranh CASA sẽ còn gia tăng mạnh hơn khi Ngân hàng Nhà nước thúc đẩy lộ trình áp dụng Basel III thông qua dự thảo thay thế Thông tư 22/2019.

Điểm đáng chú ý là phần lớn nguồn vốn liên ngân hàng sẽ không còn được tính vào cơ sở huy động khi áp dụng tỷ lệ CDR thay cho LDR hiện hành. Theo SHS, nguồn vốn liên ngân hàng hiện chiếm hơn 18% tổng nợ phải trả toàn hệ thống, tương đương khoảng 3,5 triệu tỷ đồng tính đến cuối quý I/2026. Điều này đồng nghĩa các ngân hàng sẽ buộc phải quay lại cạnh tranh mạnh hơn trên thị trường huy động dân cư và doanh nghiệp thay vì phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng như trước.

SHS nhận định các ngân hàng có CASA thấp, phụ thuộc lớn vào vốn liên ngân hàng và duy trì tỷ lệ cho vay trên huy động cao sẽ chịu áp lực lớn hơn trong quá trình chuyển đổi sang Basel III. Ngược lại, nhóm ngân hàng quốc doanh và các nhà băng có nền tảng bán lẻ mạnh, CASA cao và hệ sinh thái khách hàng lớn sẽ có lợi thế đáng kể.

Theo lộ trình dự thảo, các tiêu chuẩn thanh khoản cốt lõi của Basel III như LCR và NSFR sẽ được áp dụng dần từ năm 2028 đến 2031. Điều này được dự báo sẽ buộc nhiều ngân hàng tái cấu trúc bảng cân đối theo hướng giảm phụ thuộc vốn ngắn hạn, tăng huy động bán lẻ và nâng tỷ trọng CASA trong cơ cấu nguồn vốn.

Tại LPBank, Tổng giám đốc Vũ Quốc Khánh nhấn mạnh ngân hàng xác định CASA là trọng tâm chiến lược nhằm cải thiện chi phí vốn nhưng không phải yếu tố duy nhất. Theo ông, mục tiêu của LPBank là trở thành ngân hàng giao dịch chính của khách hàng thông qua các gói giải pháp tích hợp về phí, lãi suất, tỷ giá và nền tảng số. Ở góc nhìn dài hạn, chuyên gia Bùi Văn Huy cho rằng động lực tăng CASA trong giai đoạn mới sẽ đến từ khả năng kiểm soát dòng tiền giao dịch thực thay vì chỉ cạnh tranh bằng miễn phí dịch vụ.

Theo ông, các giải pháp như chi lương, thanh toán doanh nghiệp, quản trị dòng tiền hộ kinh doanh, hệ sinh thái tiêu dùng hay sản phẩm tiền gửi linh hoạt kiểu “sinh lời tự động” sẽ trở thành yếu tố quyết định. “Ngân hàng nào kiểm soát được dòng tiền giao dịch thực, giữ được khách hàng sử dụng tài khoản thanh toán mỗi ngày, ngân hàng đó sẽ chiếm ưu thế”, ông Huy nhấn mạnh.