Đề xuất tăng lương tối thiểu vùng gần 10%: Cân bằng bài toán an sinh và sức chịu đựng của doanh nghiệp

Chi phí sinh hoạt leo thang, người lao động ngày càng áp lực

Tại phiên họp đầu tiên của Hội đồng Tiền lương quốc gia về phương án điều chỉnh lương tối thiểu năm 2027 diễn ra ngày 23/6, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã đưa ra hai kịch bản tăng lương tối thiểu vùng nhằm cải thiện thu nhập và bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động.

Theo phương án thứ nhất, lương tối thiểu vùng được đề xuất tăng bình quân 9,8% so với năm 2026, tương ứng mức tăng từ 360.000 đồng đến 520.000 đồng/tháng tùy từng vùng. Phương án thứ hai đề xuất mức tăng bình quân 8,5%, tương đương từ 315.000 đồng đến 450.000 đồng/tháng. Bên cạnh đó, tổ chức công đoàn cũng kiến nghị điều chỉnh cách xác định lương tối thiểu giờ trên cơ sở quy đổi từ lương tối thiểu tháng và áp dụng hệ số phù hợp với thực tiễn thị trường lao động.

Tăng lương là cần thiết nhưng phải hài hòa lợi ích

Theo bà Trần Thị Thanh Hà, Phó Trưởng ban Quan hệ lao động thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, các đề xuất được xây dựng dựa trên nhiều yếu tố như tốc độ tăng trưởng kinh tế, chỉ số giá tiêu dùng (CPI), năng suất lao động và tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Dù nền kinh tế ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, song thu nhập của không ít lao động vẫn chưa bắt kịp tốc độ tăng của chi phí sinh hoạt.

Thực tế này được phản ánh rõ qua khảo sát tại 196 doanh nghiệp ở 7 tỉnh, thành phố với gần 2.000 lao động tham gia. Kết quả cho thấy hơn một nửa số người được hỏi chỉ có thu nhập vừa đủ trang trải các chi phí thiết yếu hằng ngày, trong khi khoảng 20% cho biết thu nhập không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp. Đáng chú ý, gần 60% người lao động thường xuyên hoặc định kỳ phải vay mượn tiền để duy trì cuộc sống, cho thấy áp lực tài chính đang ngày càng gia tăng.

Khảo sát cũng chỉ ra rằng nhiều công nhân vẫn chưa bảo đảm được nhu cầu dinh dưỡng cơ bản. Các khoản chi cho giáo dục, y tế và nhà ở tiếp tục là gánh nặng đối với nhiều gia đình lao động. Diện tích thuê trọ bình quân chỉ khoảng 7,6 m²/người, thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn nhà ở đô thị. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn tác động đến các quyết định lâu dài như kết hôn hay sinh con.

Tăng lương là cần thiết nhưng phải hài hòa lợi ích

Trong khi phía công đoàn đề xuất mức tăng tương đối cao để bù đắp chi phí sinh hoạt, đại diện cộng đồng doanh nghiệp cho rằng việc điều chỉnh cần được tính toán thận trọng nhằm bảo đảm khả năng chi trả và duy trì sản xuất kinh doanh.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đồng tình với việc cần điều chỉnh lương tối thiểu vùng nhưng cho rằng mức tăng và thời điểm áp dụng cần phù hợp với bối cảnh hiện nay. Theo ông, nhiều doanh nghiệp vẫn đang chịu tác động từ biến động kinh tế toàn cầu, chi phí nguyên vật liệu gia tăng, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn cũng như những thay đổi về chính sách thương mại tại các thị trường xuất khẩu.

Đại diện giới sử dụng lao động đề xuất cân nhắc lùi thời điểm điều chỉnh sang ngày 1/7/2027 thay vì áp dụng từ đầu năm để doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị kế hoạch tài chính và nhân sự. Theo quan điểm này, nếu chi phí lao động tăng quá nhanh trong thời gian ngắn, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động và bảo đảm việc làm cho người lao động.

Bình luận về vấn đề này, ông Phạm Minh Huân, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cho rằng việc điều chỉnh lương tối thiểu là yêu cầu tất yếu nhằm bảo vệ giá trị thực của tiền lương trước tác động của lạm phát. Tuy nhiên, mức tăng cần được xác định trên cơ sở đánh giá đầy đủ sức chống chịu của doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay chế biến thủy sản.

Theo các chuyên gia, lương tối thiểu không chỉ là công cụ bảo vệ người lao động mà còn là một yếu tố quan trọng tác động đến năng suất lao động, khả năng thu hút nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Vì vậy, quá trình đàm phán cần hướng tới một điểm cân bằng, nơi người lao động có thêm điều kiện cải thiện cuộc sống trong khi doanh nghiệp vẫn duy trì được khả năng phát triển bền vững.

Hiện mức lương tối thiểu vùng đang được áp dụng từ ngày 1/1/2026 sau khi tăng 7,2% so với năm trước, với vùng I là 5,31 triệu đồng/tháng, vùng II là 4,73 triệu đồng/tháng, vùng III là 4,14 triệu đồng/tháng và vùng IV là 3,7 triệu đồng/tháng. Kết quả đàm phán về lương tối thiểu năm 2027 sẽ tiếp tục được Hội đồng Tiền lương quốc gia thảo luận trong các phiên họp tới trước khi trình Chính phủ xem xét quyết định.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao đang được đặt ra cho giai đoạn tới, việc điều chỉnh lương tối thiểu không đơn thuần là câu chuyện thu nhập của người lao động mà còn liên quan đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và sức khỏe của nền kinh tế. Một mức tăng hợp lý, có lộ trình rõ ràng và dựa trên dữ liệu thực tiễn sẽ góp phần tạo động lực cho thị trường lao động, đồng thời bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội.