Cuộc chuyển giao tài sản nghìn tỷ USD: Thế hệ trẻ đang thay đổi cuộc chơi như thế nào?

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty CP Chứng khoán An Bình (Ảnh TH)

Từ mục tiêu sinh lời đến đầu tư bền vững

Cuộc chuyển giao tài sản giữa các thế hệ đang diễn ra với quy mô lớn trên toàn cầu, đồng thời kéo theo những thay đổi đáng kể trong quan niệm quản lý tài chính. Theo số liệu được ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, Công ty CP Chứng khoán An Bình, dẫn từ UBS, khoảng 83,5 nghìn tỷ USD dự kiến được chuyển sang thế hệ kế cận trong hai thập kỷ tới. Riêng tại Mỹ, Cerulli Associates ước tính quy mô tài sản chuyển giao có thể lên tới gần 124 nghìn tỷ USD vào năm 2048.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở giá trị tài sản mà còn ở sự thay đổi trong lựa chọn của những người thừa kế. Báo cáo Thịnh vượng Thế giới 2025 của Capgemini cho thấy 81% người thừa kế dự định thay đổi đơn vị quản lý tài sản trong vòng một đến hai năm sau khi nhận thừa kế. Điều này phản ánh sự khác biệt về kỳ vọng giữa các thế hệ đối với dịch vụ quản lý tài sản và tư vấn tài chính.

Tại Việt Nam, lớp doanh nhân khởi nghiệp sau Đổi mới, hiện ở độ tuổi 55–70, cũng bắt đầu chuyển giao gia sản cho thế hệ kế cận. Theo số liệu Knight Frank, Việt Nam có 1.233 người sở hữu tài sản ròng trên 30 triệu USD vào năm 2026 và được dự báo tăng thêm 59% trong năm năm tới. Cùng với sự gia tăng quy mô tài sản, thế hệ tiếp nhận được đào tạo bài bản, tiếp cận công nghệ từ sớm đang hình thành những yêu cầu khác biệt đối với hoạt động đầu tư.

Một trong những thay đổi nổi bật là người trẻ không còn xem lợi nhuận như tiêu chí duy nhất. Bên cạnh khả năng sinh lời, họ quan tâm đến tác động môi trường, trách nhiệm xã hội và tính minh bạch trong quản trị doanh nghiệp. Khảo sát Sustainable Signals 2025 của Morgan Stanley với hơn 1.700 nhà đầu tư cho thấy 88% quan tâm đến đầu tư bền vững. Đáng chú ý, tỷ lệ này ở nhóm Gen Z đạt 99% và Millennials đạt 97%.

Xu hướng trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Thế hệ trẻ trưởng thành trong bối cảnh biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và bất bình đẳng xã hội trở thành những vấn đề được quan tâm rộng rãi. Với những người được thừa hưởng nền tảng tài sản từ gia đình, việc đầu tư còn gắn với mong muốn thể hiện các giá trị cá nhân. Đặc biệt, đầu tư bền vững ngày càng được nhìn nhận dưới góc độ quản trị rủi ro, bởi doanh nghiệp thiếu minh bạch hoặc gây tác động tiêu cực đến môi trường có thể đối mặt với rủi ro pháp lý, mất khách hàng và khó khăn trong tiếp cận vốn.

Theo khảo sát của Morgan Stanley được chuyên gia dẫn lại, hơn 80% nhà đầu tư coi chuyển dịch năng lượng là cơ hội sinh lời, trong khi 59% dự định tăng tỷ trọng đầu tư bền vững trong năm tiếp theo. Tại Việt Nam, định hướng phát triển xanh cũng đang tạo thêm cơ sở cho xu hướng này. Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050; tín dụng xanh tăng trưởng bình quân khoảng 20% mỗi năm trong giai đoạn 2017–2025, dù mới chiếm khoảng 4,6% tổng dư nợ.

Tuy nhiên, đầu tư bền vững không đồng nghĩa với việc xem nhẹ hiệu quả tài chính. Theo ông Nguyễn Thế Minh, nhà đầu tư cần thận trọng với hiện tượng tẩy xanh (greenwashing), khi doanh nghiệp sử dụng nhãn ESG nhưng không có thay đổi thực chất. Việc lựa chọn danh mục vì vậy phải kết hợp trách nhiệm xã hội với nền tảng kinh doanh, khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của từng khoản đầu tư.

Cá nhân hóa danh mục thay cho những giải pháp đầu tư có sẵn

Song song với đầu tư bền vững, cá nhân hóa đang trở thành yêu cầu nổi bật trong quản lý tài sản. Trước đây, hoạt động tư vấn thường phân chia khách hàng thành một số nhóm khẩu vị rủi ro như thận trọng, cân bằng hoặc tăng trưởng, sau đó đề xuất những danh mục tương ứng. Tại Việt Nam, dịch vụ tư vấn trong nhiều năm chủ yếu tập trung vào lựa chọn mã cổ phiếu và thời điểm mua bán.

Cách tiếp cận này đang thay đổi khi nhà đầu tư trẻ mong muốn những giải pháp tài chính được thiết kế từ nhu cầu thực tế của bản thân. Thay vì bắt đầu bằng câu hỏi khoản đầu tư có thể mang lại bao nhiêu lợi nhuận, quá trình tư vấn cần xác định mục tiêu tài chính như khởi nghiệp, nghỉ hưu sớm, cho con du học hoặc thực hiện các hoạt động thiện nguyện. Trên cơ sở đó, dòng tiền và danh mục đầu tư mới được xây dựng phù hợp với từng giai đoạn cuộc sống.

Sự khác biệt còn thể hiện ở hệ giá trị cá nhân. Hai nhà đầu tư có khả năng chấp nhận rủi ro tương đương vẫn có thể lựa chọn danh mục khác nhau. Một người muốn hạn chế đầu tư vào những ngành có tác động lớn đến môi trường, trong khi người khác ưu tiên công nghệ, y tế hoặc giáo dục. Vì vậy, cá nhân hóa không chỉ là điều chỉnh tỷ trọng tài sản mà còn phải phản ánh mục tiêu, sở thích và những nguyên tắc mà nhà đầu tư theo đuổi.

Nhu cầu đa dạng hóa cũng ngày càng rõ nét. Theo Capgemini, 61% nhà đầu tư giàu có thuộc thế hệ Millennials và Gen Z đang phân bổ vốn vào các loại tài sản tăng trưởng cao và sản phẩm chuyên biệt; 88% nhà tư vấn nhận thấy nhóm khách hàng trẻ quan tâm đến tài sản thay thế nhiều hơn thế hệ cha mẹ.

Công nghệ và dữ liệu đang hỗ trợ quá trình chuyển đổi này. Các nền tảng số cho phép khách hàng theo dõi tài sản, tham gia quyết định và tương tác với đơn vị tư vấn theo thời gian thực. Trí tuệ nhân tạo cùng dữ liệu lớn tạo điều kiện triển khai dịch vụ cá nhân hóa trên quy mô rộng với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, vai trò của con người vẫn được đề cao. Khảo sát của Capgemini cho thấy 62% nhà đầu tư thế hệ mới sẵn sàng chuyển theo nhà tư vấn nếu người đó thay đổi công ty.

Theo chuyên gia, cá nhân hóa không có nghĩa là đáp ứng mọi mong muốn của khách hàng. Nhà tư vấn vẫn phải duy trì kỷ luật phân bổ tài sản, cảnh báo rủi ro và từ chối những lựa chọn không phù hợp. Đặc biệt, đối với các gia đình đang chuyển giao tài sản, việc kế thừa không chỉ liên quan đến quyền sở hữu mà còn bao gồm kỷ luật tài chính, khẩu vị rủi ro và cấu trúc quản trị. Khảo sát của PwC được dẫn trong tài liệu cho thấy chỉ 36% doanh nghiệp gia đình Việt Nam có kế hoạch kế nghiệp chính thức, đặt ra yêu cầu chuẩn bị bài bản hơn cho quá trình chuyển giao giữa các thế hệ.

Ngành quản lý tài sản Việt Nam cần thay đổi từ đâu?

Những xu hướng trên đã bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam cùng với sự gia tăng nhanh chóng của nhà đầu tư cá nhân. Theo số liệu từ Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) được ông Minh dẫn chiếu cho thấy, đến hết tháng 9/2026, thị trường có hơn 14,08 triệu tài khoản chứng khoán, tương đương khoảng 14% dân số; trong đó nhà đầu tư cá nhân chiếm 99,8%. Chỉ trong chín tháng năm 2026, số tài khoản mở mới đã tăng hơn 2,2 triệu, riêng tháng 9 có gần 245.000 tài khoản.

Sự mở rộng của thị trường, cùng với sự gia tăng của tầng lớp có tài sản lớn, đang thúc đẩy nhu cầu quản lý tài sản chuyên nghiệp. Các ngân hàng và công ty chứng khoán ngày càng chú trọng lĩnh vực quản lý gia sản (Wealth Management), trong khi thế hệ kế cận tại các doanh nghiệp gia đình có xu hướng đề cao quản trị hiện đại, minh bạch và các tiêu chí ESG.

Dù vậy, thị trường quản lý tài sản Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực. Tổng tài sản quản lý qua các quỹ đầu tư mới đạt khoảng 846.000 tỷ đồng, tương đương 6% GDP, trong khi tỷ lệ này tại Thái Lan trên 31%, Malaysia trên 56% và Hàn Quốc khoảng 84%. Phần lớn nhà đầu tư trong nước vẫn nghiêng về giao dịch ngắn hạn, còn các sản phẩm đầu tư theo tiêu chí ESG chưa phong phú.

Để đáp ứng sự thay đổi của khách hàng, hoạt động quản lý tài sản cần chuyển trọng tâm đánh giá từ doanh số giao dịch và phí môi giới sang mức độ tăng trưởng bền vững của tài sản và khả năng hoàn thành mục tiêu tài chính. Điều này đòi hỏi điều chỉnh cả cơ chế thu nhập của đội ngũ tư vấn lẫn văn hóa hoạt động của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ.

Cùng với đó là yêu cầu đa dạng hóa sản phẩm. Số quỹ mở tại Việt Nam đã tăng từ 34 lên 82 quỹ kể từ năm 2020, nhưng quy mô tài sản quản lý qua quỹ vẫn còn khiêm tốn. Thị trường cần phát triển thêm quỹ mở, quỹ ETF, quỹ hưu trí tự nguyện, trái phiếu xanh và các công cụ hỗ trợ nhà đầu tư quản trị dòng tiền, chi phí vốn. Việc sử dụng những công cụ tài chính, đặc biệt là đòn bẩy, phải đi cùng kỷ luật quản trị rủi ro.

Một yêu cầu khác là nâng cao năng lực của đội ngũ tư vấn. Thay vì chỉ khuyến nghị cổ phiếu và điểm mua bán, chuyên viên cần có khả năng hoạch định tài chính toàn diện, hiểu về kế hoạch thừa kế, đầu tư bền vững và nhu cầu của từng khách hàng. Công nghệ, dữ liệu và AI hỗ trợ quá trình này, nhưng không thay thế được trách nhiệm tư vấn, tính minh bạch và sự tin cậy.

Về phía doanh nghiệp, những định hướng được ông Nguyễn Thế Minh chia sẻ cho thấy hoạt động quản lý tài sản đang được chú trọng như một lĩnh vực phát triển dài hạn. Tại Chứng khoán An Bình, doanh nghiệp đã hoàn tất tăng vốn điều lệ từ khoảng 1.000 tỷ đồng lên hơn 3.000 tỷ đồng trong năm 2026, đồng thời định hướng mở rộng hợp tác với các ngân hàng bán lẻ, phát triển giải pháp theo từng phân khúc và nâng cao chất lượng tư vấn.

Đối với chính sách, chuyên gia kỳ vọng khung pháp lý về quỹ đầu tư, chuẩn công bố thông tin ESG và bảo vệ nhà đầu tư tiếp tục được hoàn thiện. Cùng với sự phát triển của sản phẩm và dịch vụ, hoạt động giáo dục tài chính cần giúp người dân hiểu rõ hơn về quản lý tài sản dài hạn, trong đó minh bạch chi phí, nhận diện rủi ro và duy trì kỷ luật đầu tư là những yêu cầu không thể thiếu.