Điện gió ngoài khơi: Động lực mới cho công nghiệp năng lượng xanh

Từ tiềm năng tài nguyên đến chiến lược công nghiệp mới

Những năm gần đây, cùng với xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung chính sách cho lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Trong đó, Nghị quyết số 253/2025/QH15 của Quốc hội được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển các dự án năng lượng quy mô lớn trên biển.

Theo các chuyên gia, việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ giúp thị trường vận hành minh bạch hơn mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư dài hạn trong bối cảnh điện gió ngoài khơi là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ cao và thời gian triển khai kéo dài.

Cùng với đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được đánh giá là dấu mốc quan trọng trong chiến lược chuyển dịch năng lượng của Việt Nam. Quy hoạch đặt mục tiêu phát triển khoảng 6.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2030 và nâng lên 70.000 - 91.500 MW vào năm 2050. Đây không chỉ là mục tiêu về nguồn điện mà còn phản ánh định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, phát thải thấp và bền vững hơn.

Việt Nam sở hữu tiềm năng điện gió ngoài khơi rất lớn (Ảnh minh họa)

Theo ông Bùi Vĩnh Thắng, Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng Gió Toàn cầu (GWEC), theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 26 - 38 GW điện gió trên bờ, gần bờ và khoảng 6 - 17 GW điện gió ngoài khơi dự kiến vận hành trong giai đoạn 2030 - 2035. Ông Thắng nhận định, nếu xét trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ngoại trừ Trung Quốc và Ấn Độ), Việt Nam có thể được xem là quốc gia dẫn đầu cả về điện gió trên bờ và ngoài khơi. Theo ông, Việt Nam đang sở hữu đồng thời nhiều lợi thế hiếm có như điều kiện gió thuận lợi, đường bờ biển dài và nhu cầu điện tăng mạnh. Riêng điện gió ngoài khơi được đánh giá có tiềm năng lên tới khoảng 600 GW, thuộc nhóm tốt nhất khu vực.

Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng đang đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động. Theo ông Bùi Vĩnh Thắng, điện gió hiện không chỉ được nhìn nhận như một nguồn cung điện mà còn là động lực thúc đẩy phát triển công nghiệp phụ trợ và tái cấu trúc nền kinh tế năng lượng.

Từ góc độ nhà đầu tư, ông Alessandro Antonioli, Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của CIP đánh giá Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh đáng kể về điện gió nhờ tốc độ gió cao, chất lượng gió ổn định và điều kiện tự nhiên thuận lợi. Trong khi đó, quá trình phát triển kinh tế nhanh và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng sản xuất sang Việt Nam đang kéo theo nhu cầu lớn về nguồn năng lượng xanh, ổn định và có giá thành cạnh tranh.

Theo ông Alessandro Antonioli, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội để Việt Nam phát triển điện gió ngoài khơi nếu có chính sách hỗ trợ phù hợp, khung thương mại rõ ràng và chiến lược nâng cao năng lực chuỗi cung ứng nội địa.

Theo các chuyên gia năng lượng, lợi thế lớn nhất của điện gió ngoài khơi không chỉ nằm ở khả năng tạo ra nguồn điện sạch quy mô lớn mà còn ở tiềm năng hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hoàn toàn mới. Khi các dự án quy mô lớn được triển khai, nhu cầu về cảng biển, logistics, chế tạo thiết bị, kết cấu thép, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ tăng mạnh.

Không chỉ là điện sạch mà là năng lực công nghiệp

Ông Nguyễn Tuấn, Trưởng ban Thương mại của PetroVietnam Technical Services Corporation (PTSC) cho rằng, giá trị lớn nhất của lĩnh vực này không chỉ nằm ở sản lượng điện mà còn ở khả năng thúc đẩy hình thành một ngành công nghiệp quy mô lớn với giá trị kinh tế cao.

“Ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi là một ngành công nghiệp khổng lồ. Nếu phát triển điện gió ngoài khơi mà không phát triển được ngành công nghiệp trong nước thì đó sẽ là một thất bại lớn”, ông nhấn mạnh.

Nhận định này cho thấy điện gió ngoài khơi đang vượt ra khỏi phạm vi của một lĩnh vực năng lượng đơn thuần để trở thành động lực tái cấu trúc công nghiệp. Trong dài hạn, giá trị lớn nhất của lĩnh vực này có thể không nằm ở số MW điện tạo ra mà nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Trên thực tế, một số doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. PTSC cho biết doanh nghiệp này đã tham gia chế tạo chân đế điện gió ngoài khơi và các trạm biến áp ngoài khơi cho nhiều dự án quốc tế với tổng quy mô khoảng 6 GW.

Theo ông Nguyễn Tuấn, chỉ riêng một dự án chế tạo chân đế điện gió ngoài khơi đã mang lại doanh thu xuất khẩu hàng trăm triệu USD, đồng thời tạo việc làm cho gần 3.000 lao động cùng gần 100 doanh nghiệp trong nước trong gần ba năm.

Không chỉ tạo ra nguồn điện sạch, điện gió ngoài khơi còn được kỳ vọng thúc đẩy xuất khẩu công nghiệp, nâng cao năng lực kỹ thuật và hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa trong lĩnh vực công nghệ cao.

Việt Nam đang được nhiều nhà đầu tư quốc tế đánh giá là một trong những thị trường giàu tiềm năng nhất khu vực cho phát triển điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, lợi thế về tài nguyên và vị trí không đồng nghĩa với lợi thế vĩnh viễn. Trong bối cảnh nhiều quốc gia trong khu vực đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng và thu hút dòng vốn đầu tư xanh, khoảng thời gian để Việt Nam tạo dựng vị thế dẫn đầu đang ngày càng thu hẹp.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sớm hoàn thiện các cơ chế, chính sách và hạ tầng nền tảng cho ngành điện gió ngoài khơi, từ khung pháp lý, cơ chế giá điện đến quy hoạch không gian biển và hệ thống truyền tải. Đây không chỉ là điều kiện để thu hút đầu tư mà còn là yếu tố quyết định khả năng hình thành chuỗi giá trị nội địa và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Nếu tận dụng hiệu quả giai đoạn bản lề hiện nay, điện gió ngoài khơi sẽ không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn có thể trở thành động lực thúc đẩy một ngành công nghiệp xanh quy mô lớn, mở ra dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế trong những thập kỷ tới.