Động lực để công nghiệp hàng không chạm vào thị trưởng tỷ USD

Thị phần công nghiệp hàng không đang dần dịch chuyển sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương, tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng

Dịch chuyển tạo cơ hội vàng

Theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) cho biết, giá trị ngành công nghiệp hàng không trên thế giới cực lớn, doanh thu toàn cầu đạt khoảng 1.000 tỷ USD trong các năm 2024 và 2025, hỗ trợ hàng triệu việc làm, thúc đẩy thương mại và du lịch quốc tế. Đáng lưu ý, cơ hội đang mở ra cho các doanh nghiệp trong nước khi thị phần công nghiệp hàng không đang dần dịch chuyển sang khu vực châu Á-Thái Bình Dương, tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, nhất là phân khúc phụ tùng, linh kiện khi nhu cầu về máy bay, bảo dưỡng gia tăng.

Một chuyên gia dẫn chứng, chuỗi cung ứng hàng không là chuỗi phức tạp nhất trên thế giới, thường có khoảng 1.000 nhà cung cấp cấp 1 và hơn 10 nghìn nhà cung cấp cấp 2, 3, 4 nằm rải rác trên khắp thế giới. Giá trị của các hoạt động dịch vụ sau sản xuất, đặc biệt là công đoạn bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa (MRO) lớn hơn nhiều lần so với các phương tiện vận tải khác. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện. Tỷ lệ thay thế tàu bay hằng năm khoảng 3-5%. Trong đó, những phân khúc như cấu trúc thân vỏ, linh kiện bằng composite; chi tiết gia công cơ khí chính xác; các chi tiết thay thế cho bảo trì, sửa chữa, vận hành… chiếm khoảng 70% toàn ngành, tương đương khoảng 863 tỷ USD vào năm 2030.

Để đón cơ hội này, công nghiệp hàng không trở thành lĩnh vực được không ít nhà đầu tư quan tâm. Mới đây, Tập đoàn Sun Group cùng ba đối tác quốc tế lớn gồm HAECO (Hong Kong - Trung Quốc), Japan Airlines và Toyota Tsusho (Nhật Bản) đã chính thức ký kết thỏa thuận liên doanh đầu tư, phát triển tổ hợp MRO có tổng vốn lên tới 360 triệu USD tại Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn trên diện tích hơn 20 ha. Sự kiện này đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Vân Đồn trở thành sân bay tư nhân đầu tiên của Việt Nam hợp tác đầu tư xây dựng một cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa tàu bay quy mô lớn, mở ra cơ hội bứt phá thành trung tâm công nghiệp hàng không hàng đầu khu vực.

Không chỉ doanh nghiệp, các địa phương có tiềm năng cũng tăng cường hợp tác với công - tư để thúc đẩy phát triển công nghiệp hàng không. Trong buổi làm việc với đại Airbus Việt Nam, Lào và Campuchia vừa qua, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đỗ Anh Tuấn cũng cho biết, Hà Nội hiện ưu tiên thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thu hút đầu tư chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như hàng không và chế tạo máy. Với thế mạnh về công nghệ và kinh nghiệm quốc tế, Airbus sẽ tham gia hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hàng không, xây dựng hệ sinh thái công nghệ, đồng thời thúc đẩy mở rộng chuỗi cung ứng công nghiệp hàng không và các ngành liên quan tại Hà Nội.

Tuy nhiên, năng lực canh tranh của nền công nghiệp đặc thù này đang gặp những rào cản lớn. Thực tế, Đông Nam Á dù là thị trường hàng không phát triển năng động, song năng lực MRO vẫn đang phụ thuộc lớn vào một số trung tâm truyền thống như Singapore, Malaysia, Indonesia hay Thái Lan. Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng hàng không là một trong những chuỗi có yêu cầu khắt khe nhất, đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn quốc tế. Thực tế cho thấy, ngành hàng không Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu phát triển, chủ yếu tập trung vào dịch vụ, khai thác và logistics; công nghiệp hỗ trợ còn yếu, hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao thiếu hụt và năng lực R&D còn hạn chế. Năng lực hạ tầng hiện hữu mới chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu, khiến dòng ngoại tệ lớn từ việc bảo dưỡng tàu bay liên tục chảy ra nước ngoài.

Hợp tác, đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn quốc tế

Ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam cho biết, chiến lược quy hoạch hệ thống cảng hàng không của Việt nam trong thời gian tới có 3 cảng hàng không quốc tế lớn gồm Gia Bình ở miền Bắc, Long Thành ở miền Nam và Chu Lai ở miền Trung, cùng định hướng phát triển các cảng hàng không địa phương trên cơ sở huy động vốn đầu tư tư nhân. Quá trình phát triển hệ thống cảng hàng không sẽ cần nhiều hỗ trợ trong các lĩnh vực như thiết kế, xây dựng vùng trời và thiết kế phương thức bay. Bên cạnh đó, là sự hỗ trợ trong việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong công tác quản lý nhằm bắt kịp xu hướng phát triển của thế giới.

Để ngành công nghiệp hàng không có cơ hội bứt phá, đại diện các doanh nghiệp cho rằng, cần một hệ sinh thái đồng bộ với vai trò kiến tạo của Nhà nước trong hỗ trợ chứng nhận, phát triển hạ tầng kỹ thuật, phòng thí nghiệm và nguồn nhân lực chuyên sâu. Các doanh nghiệp Việt Nam nên lựa chọn những phân khúc phù hợp như gia công kết cấu, linh kiện kim loại, composite và đặc biệt là lĩnh vực bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa, nơi có nhu cầu ổn định trong suốt vòng đời máy bay. Nếu đi đúng hướng và có sự đồng hành của chính sách, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành hàng không vũ trụ.

Phó Chủ tịch HANSIBA đề xuất, Chính phủ và TP. Hà Nội tiếp tục quan tâm, thúc đẩy, kiến tạo cơ chế, chính sách để hình thành các tổ hợp công nghiệp công nghệ mới (Technopark) tại các khu công nghiệp đã đi vào hoạt động. Trong đó, tập trung vào các khu vực có các doanh nghiệp trong nước và quốc tế (FDI) đã đầu tư xây dựng các nhà máy, tổ hợp sản xuất liên quan đến lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao và công nghiệp hàng không có tiềm năng phát triển như Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP)…

Bên cạnh đó, cần tăng cường tổ chức các kỳ hội thảo trong nước và quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp hàng không, nhằm kiến tạo môi trường phát triển mạng lưới công nghiệp hàng không, áp dụng công nghệ có hàm lượng tri thức cao, sản xuất sạch, vận chuyển sản phẩm bằng máy bay gắn với người tiêu dùng. Qua đó, hỗ trợ các doanh nghiệp trở thành đơn vị cung ứng dịch vụ; tiếp cận cơ hội liên doanh, tăng lợi nhuận xuất khẩu, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.