Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội: Mở rộng đối tượng đi đôi với bảo vệ quyền lợi

Thủ tướng Chính Phủ Lê Minh Hưng, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú cùng các đại biểu tham dự phiên họp

Thiết kế lộ trình phù hợp, phân tán rủi ro đầu tư

Theo hồ sơ thẩm tra, đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội là hơn 1,5 triệu tỷ đồng; lãi suất đầu tư bình quân năm 2025 đạt 3,72%, không cao hơn nhiều so với mức tăng chỉ số giá tiêu dùng cùng năm là 3,31%. ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng, kết quả này đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả đầu tư, nhưng đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ rủi ro, bởi đây là nguồn tài chính bảo đảm các chế độ bảo hiểm xã hội lâu dài cho người lao động.

Từ thực tiễn này, ĐBQH Vũ Văn Tiến (Thành phố Hải Phòng) cho rằng, có sơ sở thực tiễn khi điều chỉnh khoản 25 Điều 1 dự thảo (sửa đổi Điều 122) theo hướng mở rộng phạm vi ngân hàng có thể nhận tiền gửi của Quỹ, đồng thời bổ sung yêu cầu về chất lượng, mức độ an toàn và cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro. Một quỹ có quy mô trên một triệu tỷ đồng cần có thêm lựa chọn, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một số kênh và đối tác đầu tư. Điều quan trọng là phải lựa chọn nơi đầu tư phù hợp, tính toán phân bổ nguồn vốn hợp lý và có biện pháp kiểm soát rủi ro chặt chẽ. Có như vậy, việc mở rộng này mới thực sự phát huy hiệu quả, vừa bảo đảm an toàn, vừa giúp Quỹ tăng trưởng bền vững.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu

Ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, nhất là đối với lực lượng lao động phi chính thức và người có thu nhập từ các nền tảng số, ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) nhấn mạnh, đây là nhóm lao động ngày càng đông đảo trong nền kinh tế, nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh xã hội hiện nay còn rất hạn chế. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa mục tiêu với phương thức thực hiện. Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng trong khi chưa xác định rõ nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của các tổ chức nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, thì chính sách rất dễ phát sinh tranh chấp và tạo thêm gánh nặng tài chính cho những người có thu nhập thấp, thiếu ổn định.

Đối với người lao động làm việc theo khoán, theo đơn hàng hoặc làm việc cho nhiều nền tảng cùng một lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên là vấn đề không đơn giản. Nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể sẽ thấy chi phí gia tăng ngay trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia. Do đó cần xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay, nhằm có thêm thời gian hoàn thiện hạ tầng pháp lý, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các doanh nghiệp nền tảng số, kết hợp đẩy mạnh tuyên truyền để tạo sự đồng thuận cao trong xã hội, ĐBQH Lê Hữu Trí đề nghị.

Thực tế thời gian qua, mặc dù luật đã mở rộng thêm các nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc như: trong khu vực hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp tư nhân..., nhưng số lượng người tham gia thực tế chưa nhiều, việc thực hiện còn bất cập. Do đó, ĐBQH Lê Hữu Trí đề nghị trước mắt cần tập trung nguồn lực vận động, thực hiện thật tốt đối với các đối tượng đã quy định trước đây, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân. Còn việc mở rộng bổ sung đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số sẽ xem xét khi tiến hành sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên phát biểu

Ghi nhận quyền lợi thỏa đáng, không bỏ sót đối tượng an sinh

Cùng với việc mở rộng nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội thì việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động cũng là vấn đề cần được quan tâm. Góp ý dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) cho biết, hiện vẫn còn khoảng trống pháp lý cần được quan tâm, đó là trường hợp người lao động đã làm việc, đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội nhưng doanh nghiệp không nộp hoặc chậm nộp số tiền này. Đây không đơn thuần là việc doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ tài chính với cơ quan bảo hiểm xã hội mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động. Họ có thể bị gián đoạn quá trình đóng bảo hiểm, không đủ điều kiện giải quyết chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp hoặc phải chờ đợi để được hưởng lương hưu. Vì vậy, quy định cần rà soát, bổ sung quy định theo hướng: đối với thời gian người lao động thực tế làm việc thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội và đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội thì cần có cơ chế ghi nhận, bảo vệ quyền lợi của người lao động khi mà doanh nghiệp chậm đóng hoặc là trốn đóng.

Bên cạnh đó, ĐBQH Phạm Hùng Thắng (Ninh Bình) đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng quy định về mức lương hưu thấp nhất, bảo đảm quyền lợi của những người đã nghỉ hưu trước khi luật sửa đổi có hiệu lực. Theo khoản 34 Điều 1 dự thảo Luật quy định một số nhóm người tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 1/7/2025, có từ đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, được hưởng lương hưu hàng tháng thấp nhất bằng mức tham chiếu tại thời điểm hưởng. Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ quy định này có áp dụng với người đã nghỉ hưu và đang hưởng lương hưu trước ngày luật sửa đổi có hiệu lực hay không.

“Nếu chỉ áp dụng với người bắt đầu hưởng lương hưu sau ngày luật có hiệu lực, những người thuộc cùng nhóm đối tượng, có cùng thời gian đóng bảo hiểm xã hội có thể hưởng mức lương hưu khác nhau chỉ vì thời điểm nghỉ hưu khác nhau”, ĐBQH Phạm Hùng Thắng lưu ý.

Cùng quan tâm đến chính sách an sinh cho người cao tuổi, ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) đề nghị xem xét bỏ điều kiện “không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng” khi xác định đối tượng hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành quy định người từ đủ 75 tuổi trở lên chỉ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội nếu không hưởng lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng. Tuy nhiên, điều kiện này chưa thực sự phù hợp với bản chất và mục tiêu của chính sách. Bởi trợ cấp hưu trí xã hội là chính sách an sinh do Nhà nước bảo đảm, nhằm hỗ trợ người cao tuổi có mức sống tối thiểu. Trong khi đó, lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng là quyền lợi hình thành qua quá trình tham gia, đóng góp bảo hiểm xã hội hoặc các căn cứ pháp lý khác. Hai chính sách có cơ sở hình thành và mục tiêu khác nhau. Do đó cần nghiên cứu sửa đổi Điều 21 theo hướng người cao tuổi đáp ứng điều kiện về độ tuổi được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, không phân biệt có hay không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hàng tháng.

"Đây là cách tiếp cận bảo đảm tính bao trùm của chính sách an sinh xã hội, không làm mất đi quyền lợi chính đáng mà người dân đã tích lũy thông qua quá trình tham gia bảo hiểm xã hội", ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi nhấn mạnh.