Thị trường tài chính ‘tự thắt chặt’, Fed có cần tiếp tục tăng lãi suất?

Ảnh: Ajay Suresh/Wikimedia Commons (CC BY 4.0).

Thị trường tài chính toàn cầu đang đối mặt với một nghịch lý đáng chú ý. Trong khi áp lực lạm phát chưa được giải tỏa, đà tăng của lợi suất trái phiếu và những biến động mạnh trên thị trường chứng khoán lại có thể làm giảm nhu cầu đầu tư, tiêu dùng, qua đó kìm hãm tăng trưởng kinh tế.

Diễn biến trên đặt ra câu hỏi đối với Fed: nếu thị trường tài chính đã tự tạo ra sức ép thắt chặt đối với nền kinh tế, liệu ngân hàng trung ương có cần tiếp tục nâng lãi suất với tốc độ như dự kiến?

Lạm phát dai dẳng trong khi chi phí vốn gia tăng

Một trong những nguyên nhân khiến Fed khó nới lỏng lập trường chính sách là áp lực giá cả vẫn hiện hữu, đặc biệt từ năng lượng và những tác động lan tỏa đến chi phí sản xuất, sinh hoạt.

Theo Reuters, tính đến ngày 6/11, giá dầu đã giảm khoảng 15% trong tuần nhưng vẫn cao hơn 64% so với đầu năm 2026. Giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu cũng tăng lên gần gấp ba lần so với đầu năm. Giá năng lượng cao không chỉ thúc đẩy lạm phát mà còn làm tăng chi phí vận chuyển, sản xuất và sinh hoạt.

Ông Inigo Fraser Jenkins, Giám đốc chiến lược đầu tư tại AllianceBernstein, nhận định rằng những căng thẳng địa chính trị và sự gián đoạn nguồn cung đang thúc đẩy áp lực lạm phát sẽ còn kéo dài ngay cả sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.

“Hôm nay là dầu mỏ, nhưng lần tới có thể là coban, lithium hoặc một loại nguyên liệu nào khác, và chúng ta cần làm quen với thực tế đó”, chuyên gia này nói. “Điều này sẽ biểu hiện dưới dạng lạm phát cao hơn và biến động lớn hơn”.

Tuy nhiên, bức tranh lạm phát cũng xuất hiện tín hiệu tích cực. Khảo sát sơ bộ tháng 11 của Đại học Michigan, công bố ngày 6/11, cho thấy kỳ vọng lạm phát một năm của người tiêu dùng Mỹ giảm từ 4,7% trong tháng 10 xuống 4,3% trong tháng 11.

Mặc dù đây là mức thấp nhất kể từ tháng 8, song vẫn cao hơn đáng kể so với mức 3,4% ghi nhận vào tháng 2, trước khi xung đột Iran bùng phát, cũng như tất cả các mức ghi nhận trong năm 2024. Trong khi đó, kỳ vọng lạm phát dài hạn (5 năm) giảm nhẹ từ 3,5% trong tháng 10 xuống 3,4%.

Không chỉ giá hàng hóa, chi phí vốn tăng cũng đang trở thành lực cản đối với tăng trưởng. Reuters cho biết lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ đã tăng 85 điểm cơ bản trong quý III/2026, trong khi lợi suất tại Pháp và Italy tăng hơn 100 điểm cơ bản. Mặc dù đã hạ nhiệt sau đó, chi phí vay vốn của các chính phủ vẫn cao hơn đáng kể so với đầu năm.

Lợi suất trái phiếu chính phủ thường là cơ sở tham chiếu để định giá nhiều khoản vay trong nền kinh tế. Vì vậy, khi lợi suất tăng, doanh nghiệp có thể phải trả lãi cao hơn khi phát hành trái phiếu hoặc vay vốn dài hạn; các hộ gia đình cũng có thể phải chịu chi phí vay mua nhà và vay tiêu dùng cao hơn.

Chứng khoán AI giảm mạnh, Fed đứng trước lựa chọn khó

Bên cạnh thị trường trái phiếu, đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ vừa qua đang tạo thêm sức ép. Trong phiên 5/11, Nasdaq ghi nhận mức giảm một ngày mạnh nhất kể từ tháng 4/2025, giữa những lo ngại về triển vọng đầu tư AI và khả năng Mỹ tăng cường giám sát lĩnh vực này sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Dù thị trường hồi phục một phần trong phiên 6/11, với Nasdaq tăng 1,1% và S&P 500 tăng 0,31%, cả hai chỉ số vẫn kết thúc tuần trong sắc đỏ. Diễn biến này cho thấy tâm lý nhà đầu tư chưa hoàn toàn ổn định sau đợt điều chỉnh.

Đối với lĩnh vực AI, rủi ro không chỉ đến từ đợt giảm giá cổ phiếu mà còn từ khả năng các doanh nghiệp thu hẹp quy mô đầu tư vào trung tâm dữ liệu, thiết bị và hạ tầng công nghệ. Nếu xảy ra trên diện rộng, sự chững lại này có thể ảnh hưởng đến những lĩnh vực từng đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, giá cổ phiếu giảm không đồng nghĩa điều kiện tài chính đã thắt chặt đủ mạnh để thay thế việc tăng lãi suất. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào thời gian điều chỉnh, khả năng tiếp cận tín dụng và phản ứng của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Đây cũng là vấn đề mà Fed phải cân nhắc. Nếu thị trường tiếp tục suy yếu, lãi suất cao hơn có thể khuếch đại sức ép đối với tăng trưởng. Nhưng nếu Fed dừng thắt chặt quá sớm trong khi áp lực giá cả còn lớn, nguy cơ lạm phát kéo dài có thể gia tăng.

Các phát biểu gần đây của một số quan chức Fed, trong đó có Chủ tịch Fed chi nhánh San Francisco Mary Daly, Chủ tịch Fed chi nhánh New York John Williams và Chủ tịch Fed chi nhánh St. Louis Alberto Musalem, cho thấy kiểm soát lạm phát tiếp tục là một ưu tiên quan trọng. Tuy nhiên, mức độ và thời điểm thắt chặt chính sách vẫn cần được cân nhắc trên cơ sở diễn biến kinh tế và triển vọng lạm phát.

Đáng chú ý, báo cáo việc làm tháng 10 công bố ngày 6/11 cho thấy kinh tế Mỹ tạo thêm 165.000 việc làm, cao hơn nhiều so với dự báo 65.000, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,1%. Dữ liệu này củng cố khả năng Fed còn dư địa tiếp tục nâng lãi suất.

Nếu lạm phát tiếp tục cao và thị trường lao động vững, Fed có cơ sở duy trì lập trường cứng rắn. Ngược lại, nếu chứng khoán tiếp tục giảm sâu, chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính phủ nới rộng, trong khi hoạt động đầu tư suy yếu, điều kiện tài chính có thể tiếp tục thắt chặt, khiến Fed phải cân nhắc kỹ hơn thời điểm và quy mô mỗi lần tăng lãi suất.

“Các điều kiện tài chính đã thắt chặt trong tuần qua khi chênh lệch lợi suất tín dụng nới rộng và giá cổ phiếu giảm. Tuy nhiên, các quan chức Fed có thể vẫn chưa sẵn sàng kết luận rằng các điều kiện tài chính đã đủ thắt chặt”, Citi nhận định trong một báo cáo phân tích.

Trước mắt, báo cáo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 10, dự kiến công bố ngày 10/11, sẽ là dữ liệu quan trọng giúp thị trường đánh giá liệu áp lực lạm phát còn đủ lớn để Fed tiếp tục nâng lãi suất trong tháng 12, sau khi xuất hiện những bất ổn gần đây trên thị trường tài chính, đặc biệt là chứng khoán.