Dự toán chưa phân bổ, vốn chuyển nguồn: Siết kỷ luật ngân sách đến đâu?

Quốc hội thảo luận về dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất chiều 5/11 (Ảnh quochoi.vn)

Dự toán chưa phân bổ không thể trở thành khoản dự phòng thứ hai

Góp ý về thẩm quyền và thời hạn phân bổ dự toán ngân sách trung ương, đại biểu Hoàng Quang Hàm (đoàn Tây Ninh) cho rằng những điều chỉnh trong dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) vẫn chưa giải quyết được bất cập của việc để lại khoản dự toán chưa phân bổ chi tiết với quy mô lớn và thời gian phân bổ kéo dài.

Theo đại biểu, Báo cáo số 914 giải trình, tiếp thu đã bổ sung khái niệm dự toán chưa phân bổ chi tiết để phân biệt với dự phòng ngân sách, đồng thời quy định một số điều kiện được phân bổ sau. Dự thảo cũng quy định thời hạn phân bổ một số khoản đến ngày 30/10, sau thời hạn này phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; một số khoản khác được kéo dài đến hết năm.

Tuy nhiên, đại biểu Hoàng Quang Hàm cho rằng, điều kiện để lại phân bổ sau vẫn rộng, trong khi chưa có mức trần tối đa. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng lập dự toán, nhất là đối với chi đầu tư và những chính sách đã xác định rõ đối tượng, mức chi.

Đại biểu phân tích, dự toán ngân sách là kế hoạch thu, chi trong một năm. Một khoản chi thực hiện vào tháng 12 không có nghĩa phải chờ đến cuối năm mới phân bổ. Với chính sách tăng lương từ tháng 7, nếu đã xác định được mức tăng và đối tượng thụ hưởng thì kinh phí vẫn có thể được quyết định, phân bổ ngay từ đầu năm.

Từ đó, đại biểu đề nghị chỉ để lại chưa phân bổ chi tiết những khoản đã có quyết định, chủ trương của cấp có thẩm quyền hoặc chính sách đã ban hành nhưng chưa xác định cụ thể đối tượng, mức chi hay chưa đủ điều kiện phân bổ.

Đáng chú ý, đại biểu kiến nghị khống chế tổng dự toán ngân sách trung ương chưa phân bổ chi tiết giao Chính phủ ở mức không quá 5% tổng chi ngân sách trung ương, tương đương mức tối đa của dự phòng ngân sách theo quy định được đại biểu viện dẫn.

Cùng với mức trần, cần quy định thời hạn phân bổ tối đa; quá thời hạn phải hủy dự toán. Nếu phát sinh nhiệm vụ cấp bách sau đó, có thể sử dụng dự phòng ngân sách hoặc điều chuyển từ nơi giải ngân chậm. Đại biểu đề nghị áp dụng nguyên tắc tương tự đối với ngân sách địa phương.

Đại biểu Hoàng Quang Hàm (Ảnh quochoi.vn)

Một vấn đề khác được đại biểu Hoàng Quang Hàm lưu ý là tiến độ giao kế hoạch đầu tư công trung hạn. Theo đại biểu, dự thảo yêu cầu Ủy ban nhân dân giao vốn trong vòng 30 ngày kể từ khi Hội đồng nhân dân ban hành nghị quyết nhưng chưa quy định thời hạn tương ứng đối với khâu giao vốn của trung ương.

Trong khi đó, địa phương không thể hoàn tất giao vốn nếu chưa nhận được tổng mức chính thức từ trung ương. Vì vậy, đại biểu đề nghị trung ương phải giao vốn chậm nhất 30 ngày kể từ khi Quốc hội ban hành nghị quyết về kế hoạch tài chính 5 năm. Những khoản chưa thể phân bổ vì lý do khách quan cũng phải có thời hạn hoàn thành cụ thể.

Nguồn tăng thu phải được xác định chắc chắn trước khi chi

Cùng quan tâm đến kỷ luật niên độ ngân sách, đại biểu Trần Anh Tuấn (đoàn TP. Hồ Chí Minh) đề nghị cân nhắc việc tiếp tục phân bổ, sử dụng dự toán chi còn lại vào cuối năm.

Theo đại biểu, khoản 15 Điều 4 của dự thảo xác định đây là phần dự toán đã được cấp có thẩm quyền quyết định nhưng chưa phân bổ, sử dụng đến cuối năm, bao gồm cả dự phòng ngân sách nếu có. Khoản 2 Điều 69 cho phép sử dụng nguồn này cùng số tăng thu cuối năm cho một số nhiệm vụ; khoản 4 Điều 86 cho phép chuyển nguồn khi phương án sử dụng đã được quyết định cho năm sau.

Đại biểu Trần Anh Tuấn cho rằng, cần phân biệt khoản dự toán chưa được phân bổ, sử dụng với kinh phí thanh toán khối lượng công việc thuộc nhiệm vụ đã giao, đã thực hiện và đang hoàn thiện hồ sơ.

Nếu dự toán chưa sử dụng hết năm tiếp tục trở thành nguồn để quyết định thêm nhiệm vụ chi của năm sau, trách nhiệm lập dự toán sát nhu cầu thực tế khó được cải thiện. Đại biểu đề nghị xem xét vấn đề này trong mối quan hệ với yêu cầu giảm vay, trả nợ và bảo đảm kỷ luật ngân sách.

Theo đó, đại biểu kiến nghị không tiếp tục coi dự toán chi còn lại của cấp ngân sách là nguồn để giao thêm nhiệm vụ chi khi kết thúc năm; đồng thời rà soát khoản 2 Điều 69, các khoản 3 và 4 Điều 86 cùng những quy định liên quan.

Đối với nguồn tăng thu, đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành chủ trương cho phép Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp chủ động sử dụng ngay trong năm. Tuy nhiên, cần xác định rõ đó là số thu thực hiện vượt tổng dự toán cả năm, không phải khoản thu vượt tiến độ ở một tháng hoặc một quý.

Đại biểu lưu ý, một khoản thu tăng riêng lẻ hoặc có tiến độ thuận lợi tại một thời điểm chưa đủ phản ánh khả năng cân đối ngân sách cả năm. Đặc biệt, không nên sử dụng khoản thu không thường xuyên, chỉ phát sinh một lần để quyết định chính sách tạo nghĩa vụ chi trong nhiều năm.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại điểm b khoản 1 Điều 69 điều kiện đánh giá tổng thu cả năm, khả năng thực hiện các nghĩa vụ chi bắt buộc, trả nợ và xác định phần tăng thu thực tế có thể sử dụng trước khi quyết định phân bổ.

Về điều chỉnh dự toán, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng, cần phân biệt các nguồn kinh phí có tính chất khác nhau, gồm tăng thu, dự phòng ngân sách, dự toán chi còn lại và dự toán năm trước chuyển sang.

Đại biểu đồng tình với việc không đưa tất cả các nguồn này vào cơ chế điều chỉnh dự toán thông thường. Tuy nhiên, phải làm rõ mối quan hệ giữa Điều 63 với Điều 11, Điều 69 và Điều 86, bảo đảm một khoản kinh phí chỉ thực hiện một quy trình điều chỉnh.

Theo đại biểu, nếu quy định thiếu liên thông, nguồn vốn đã được quyết định sử dụng vẫn có thể chậm phân bổ hoặc giải ngân do thủ tục trùng lặp, thậm chí phát sinh khoảng trống về thẩm quyền.

Đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị xác định rõ cơ quan có quyền quyết định sử dụng từng nguồn, thời hạn phân bổ, trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm soát chi và xử lý khi chậm giải ngân hoặc sử dụng sai mục đích.

Riêng nguồn tăng thu, đại biểu kiến nghị chỉ phân bổ khi khoản tăng thu đã chắc chắn, sau khi bảo đảm các nghĩa vụ ưu tiên như cải cách tiền lương và trả nợ. Việc phân cấp phải đi cùng điều kiện thực hiện và trách nhiệm giải trình tương ứng.

Các đại biểu tham gia phiên họp (Ảnh quochoi.vn)

Siết chuyển nguồn nhưng không bỏ qua nghĩa vụ thanh toán

Bên cạnh yêu cầu kiểm soát dự toán chưa sử dụng, việc xử lý nguồn vốn gắn với khối lượng công việc đã thực hiện cũng được các đại biểu quan tâm.

Đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) cho rằng, quy định tại điểm e khoản 3 Điều 86 về chuyển nguồn ngân sách sang năm sau còn hẹp đối với một số dự án đầu tư công.

Theo đại biểu, nhiều dự án nhóm A, B và C đã có khối lượng thi công được nghiệm thu hoặc đã ký hợp đồng hợp pháp trước ngày 31/12, nhưng hồ sơ thanh toán chưa hoàn tất trước thời điểm khóa sổ ngân sách.

Nếu không được chuyển nguồn, những khoản kinh phí này có thể phải hủy dự toán, ảnh hưởng đến nghĩa vụ thanh toán với nhà thầu và gây áp lực giải ngân dồn dập vào cuối năm.

Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị cho phép chuyển nguồn đối với các dự án nhóm A, B, C đã có khối lượng thực hiện được nghiệm thu hoặc hợp đồng thi công hợp pháp ký đến ngày 31/12 để tiếp tục thanh toán trong năm sau.

Liên quan đến thời gian bố trí vốn, đại biểu cũng đề nghị không tính thời gian bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và thời gian chậm tiến độ do bất khả kháng đã được cơ quan có thẩm quyền xác định vào thời hạn bố trí vốn thực hiện dự án.

Theo đại biểu, nếu thời gian bố trí vốn vẫn được tính liên tục trong khi dự án vướng giải phóng mặt bằng, công trình có thể hết thời hạn bố trí vốn, phải dừng giải ngân để thực hiện thủ tục gia hạn qua nhiều cấp.

Ở góc độ khác, đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành việc quy định thời hạn bố trí vốn: dự án nhóm A không quá 6 năm, nhóm B không quá 4 năm và nhóm C không quá 3 năm, trừ trường hợp có quy định riêng.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị trước khi gia hạn phải xác định nguyên nhân chậm tiến độ, số vốn đã bố trí, số vốn đã giải ngân, phần còn phải bố trí, khả năng bảo đảm nguồn vốn và thời gian có thể hoàn thành.

Đại biểu lưu ý việc gia hạn thời gian bố trí vốn không thay thế các thủ tục điều chỉnh dự án, danh mục hoặc mức chi đầu tư công thuộc thẩm quyền tương ứng.

Đối với cơ chế chuyển nguồn và điều chỉnh dự toán, đại biểu Thạch Phước Bình tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu không sử dụng nguồn tăng thu hoặc dự toán chuyển sang năm sau để tạo nhiệm vụ chi mới vượt khả năng cân đối ngân sách.

Còn đại biểu Hoàng Quang Hàm đề nghị việc điều chỉnh làm thay đổi tổng thu, tổng chi hoặc điều chỉnh chi đầu tư phát triển phải báo cáo Quốc hội, ngoại trừ những trường hợp được phân định rõ và không ảnh hưởng đến các chỉ tiêu Quốc hội quyết định.

Theo đại biểu, dự toán đã được Quốc hội quyết định phải có hiệu lực thực chất; quyền chủ động điều hành của Chính phủ cần đi cùng việc bảo đảm thẩm quyền của cơ quan dân cử.