Dựng 'tấm khiên' bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ mới

Những nguy cơ không dừng lại sau cánh cửa gia đình

Những nguy cơ đối với trẻ em đang xuất hiện dưới nhiều hình thức và trong nhiều không gian khác nhau. Một đứa trẻ có thể bị bạo lực ngay trong gia đình nhưng không biết tìm ai giúp đỡ, bị bắt nạt kéo dài ở trường hoặc phải làm việc nặng nhọc, ảnh hưởng đến sức khỏe và việc học.

Trên môi trường mạng, rủi ro càng khó nhận diện khi kẻ xấu có thể ẩn mình sau một tài khoản, trò chơi trực tuyến hay lời mời kết bạn tưởng như vô hại. Internet mở ra cơ hội học tập và kết nối, nhưng cũng có thể bị lợi dụng để tiếp cận, thao túng trẻ em. Thực tế cho thấy, các đối tượng xấu có thể lợi dụng môi trường mạng để làm quen, tạo lòng tin, dụ dỗ trẻ cung cấp thông tin, hình ảnh riêng tư, từ đó đe dọa, tống tiền hoặc dẫn tới những nguy cơ xâm hại khác.

Ảnh minh họa

Trong khi đó, nguy cơ trẻ em lao động trái quy định của pháp luật có thể xuất hiện trong nông nghiệp, làng nghề, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình và những mắt xích trong chuỗi cung ứng. Việc trẻ phải làm quá sức hoặc có nguy cơ gián đoạn học tập đôi khi bị che khuất dưới cách nghĩ “phụ giúp gia đình”.

Việt Nam đã đạt nhiều kết quả trong chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Đến năm 2025, cả nước có gần 25 triệu trẻ em, 99,3% trẻ dưới 5 tuổi được đăng ký khai sinh, khoảng 97% trẻ dưới một tuổi được tiêm chủng đầy đủ và 100% trẻ em 5 tuổi được đi học mẫu giáo. Hệ thống bảo vệ trẻ em theo ba cấp độ phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp từng bước được củng cố. Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 cũng trở thành địa chỉ tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ xử lý vụ việc.

Dù vậy, bạo lực, xâm hại trẻ em vẫn diễn biến phức tạp; tai nạn thương tích, đặc biệt là đuối nước, tiếp tục là nỗi lo. Ở một số địa phương, mạng lưới dịch vụ còn hạn chế, người làm công tác trẻ em ở cơ sở chưa đáp ứng yêu cầu, hỗ trợ tâm lý học đường còn thiếu. Sự phối hợp giữa y tế, giáo dục, công an, tư pháp và an sinh xã hội có lúc chưa chặt chẽ, khiến trẻ được phát hiện có nguy cơ nhưng chưa nhận đủ dịch vụ cần thiết.

Theo Bộ Công an, từ năm 2020 đến năm 2025, cả nước phát hiện 12.873 vụ xâm hại, với 13.460 trẻ em bị xâm hại. Riêng năm 2025, toàn quốc phát hiện 2.321 vụ, liên quan 2.418 trẻ em, giảm 40 vụ, tương đương 1,7% so với năm 2024. Tuy số vụ giảm, một số vụ việc vẫn có tính chất nghiêm trọng, gây bức xúc trong xã hội.

Trong bối cảnh đó, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ, ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030.

Một điểm nổi bật trong cách tiếp cận của Chương trình là tăng cường phòng ngừa, phát hiện nguy cơ và hỗ trợ, can thiệp sớm, hướng tới bảo đảm trẻ em được sống an toàn, hòa nhập và phát triển toàn diện.

Tạo tấm khiên từ những mắt xích gần trẻ em nhất

Đến năm 2030, Chương trình đặt mục tiêu 100% gia đình có trẻ em được cung cấp kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ em; 100% học sinh được hướng dẫn kỹ năng sống và tự bảo vệ trước xâm hại, bạo lực học đường, bạo lực trên mạng và nguy cơ lao động trẻ em. Điều này cho thấy gia đình và nhà trường được xác định là những mắt xích đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa nguy cơ.

Trẻ em khó có thể tự nhận diện và ứng phó với mọi nguy cơ nếu người lớn xung quanh thiếu kiến thức. Cha mẹ cần nhận ra những thay đổi bất thường của con, giáo viên phải phát hiện sớm dấu hiệu bắt nạt, bạo lực hoặc xâm hại. Quan trọng hơn, trẻ phải cảm thấy đủ an toàn để chia sẻ mà không sợ bị trách móc, nghi ngờ.

Chương trình cũng đặt mục tiêu 100% công chức, viên chức và người làm công tác bảo vệ trẻ em trong các lĩnh vực liên quan được nâng cao năng lực. Phát hiện vụ việc mới chỉ là bước đầu. Trẻ bị xâm hại có thể cần đồng thời được chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, bảo đảm an toàn, trợ giúp pháp lý và theo dõi lâu dài.

Mạng lưới dịch vụ bảo vệ trẻ em cũng được đưa về gần cơ sở hơn. Mục tiêu là 100% tỉnh, thành phố triển khai dịch vụ bảo vệ trẻ em tích hợp; 95% cấp xã có mô hình dịch vụ liên ngành và 100% cấp xã thành lập phòng điều tra thân thiện. Khi y tế, giáo dục, công an, tư pháp, trợ giúp pháp lý và an sinh xã hội được kết nối, trẻ em và gia đình sẽ nhận được sự hỗ trợ đồng bộ, thay vì phải tự tìm đến từng cơ quan.

Chương trình đặt mục tiêu giảm ít nhất 5% mỗi năm tỷ lệ trẻ em bị bạo lực, xâm hại tình dục; đưa tỷ lệ lao động trẻ em từ 5 đến 17 tuổi xuống dưới 1,1%. Khi được phát hiện, 100% trẻ em bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi phải được hỗ trợ, can thiệp kịp thời; mọi yêu cầu trợ giúp pháp lý cho trẻ em được đáp ứng theo quy định.

Đối với trẻ em lao động trái quy định của pháp luật, giải pháp không chỉ dừng ở việc đưa trẻ ra khỏi môi trường làm việc không phù hợp. Trẻ cần được tiếp tục học tập, tiếp cận đào tạo nghề phù hợp và chính sách an sinh; gia đình được hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo. Chương trình cũng hướng tới cung cấp kiến thức cho 90% doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình và cơ sở kinh doanh, đồng thời khuyến khích tự giám sát nguy cơ lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng.

Việc chuẩn hóa, kết nối dữ liệu sẽ hỗ trợ theo dõi trẻ bị xâm hại hoặc có nguy cơ, hạn chế bỏ sót trường hợp cần can thiệp, song cần đi cùng yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Từ các mục tiêu và giải pháp của Quyết định 1415/QĐ-TTg, có thể thấy một hệ thống bảo vệ nhiều lớp đang được hướng tới: phòng ngừa từ gia đình, nhà trường; phát hiện tại cộng đồng; hỗ trợ, can thiệp bằng các dịch vụ chuyên môn và theo dõi thông qua hệ thống dữ liệu. Hiệu quả của hệ thống này phụ thuộc vào sự phối hợp của từng mắt xích, cũng như khả năng tiếp nhận và xử lý kịp thời những yêu cầu trợ giúp của trẻ em.