Hành lang kinh tế biển trước ngưỡng cửa bứt phá
![]() |
| Đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng biển, mở rộng không gian phát triển quốc gia và hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh mang tầm khu vực (Ảnh: BHT) |
Chuyển dịch trong tư duy khai thác biển
Theo Nghị quyết số 20-NQ/TW, không gian phát triển được mở rộng từ mặt biển, đáy biển, lòng đất dưới biển đến các đảo, vùng ven biển và cả vùng trời trên biển, bảo đảm sự kết nối giữa đất liền với biển đảo, giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường. Song hành với phát triển kinh tế là yêu cầu đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng biển, mở rộng không gian phát triển quốc gia và hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh mang tầm khu vực.
Nhờ định hướng chiến lược này, tư duy khai thác biển đã có sự chuyển dịch rõ nét. Nếu như trước đây lợi thế kinh tế biển của Việt Nam chủ yếu được nhìn nhận qua khai thác dầu khí, thủy sản, vận tải biển và du lịch, thì trước những biến động của kinh tế toàn cầu, không gian phát triển từ biển đang mở rộng với sự tham gia của nhiều ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Đặc biệt, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, bản đồ kinh tế biển Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể. Theo Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, số địa phương có biển giảm từ 28 xuống còn 21, nhưng tỷ lệ địa phương có biển trên tổng số tỉnh, thành phố lại tăng từ khoảng 44% lên gần 62%.
Sự thay đổi này không đơn thuần mang ý nghĩa hành chính mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian kinh tế trên quy mô lớn tại nhiều địa phương. Đơn cử, từ vùng kinh tế nông nghiệp trọng điểm, Đồng Tháp đã vươn lên thành điểm sáng năng lượng tái tạo thúc đẩy hành lang kinh tế biển khi đưa vào khai thác 2 nhà máy điện gió Tân Phú Đông 1 và 2 (tổng vốn 7.500 tỷ đồng, đóng góp ngân sách khoảng 107 tỷ đồng/năm), chuẩn bị triển khai Nhà máy điện gió Tân Thành (công suất 100 MW, sản lượng 264 triệu kWh/năm, vốn đầu tư 4.700 tỷ đồng). Tương tự, tận dụng lợi thế 137 km bờ biển, Hà Tĩnh đang tổ chức lại không gian kinh tế biển với hạt nhân là Khu kinh tế Vũng Áng – nơi đã chuyển dịch từ các dự án công nghiệp đơn lẻ sang nền tảng sản xuất đa dạng (luyện kim, nhiệt điện, ô tô điện, pin) và được quy hoạch đến năm 2050 trở thành khu kinh tế ven biển tổng hợp, đa chức năng, kết hợp cảng biển, logistics với đô thị, dịch vụ và sinh thái.
Cùng với sự bứt phá của các địa phương, nhiều lĩnh vực gắn với lợi thế biển cũng ghi nhận những chuyển động tích cực. Theo Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA), sản lượng container qua các cảng thuộc diện thống kê đạt hơn 24,4 triệu TEU trong 10 tháng năm 2026, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, hai cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và Lạch Huyện chiếm khoảng 40% tổng sản lượng container và đóng góp khoảng ba phần tư mức tăng so với cùng kỳ. Sự phát triển của cảng nước sâu đã mở rộng năng lực vận tải, tạo điều kiện thu hút các dự án sản xuất xuất khẩu, phát triển logistics và giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đáng chú ý, dòng vốn đầu tư vào vùng ven biển cũng đang thay đổi về chất. Thay vì các dự án riêng lẻ như trước, nay đã xuất hiện những mô hình đầu tư đa ngành, kết nối công nghiệp, hạ tầng giao thông, đô thị, du lịch và dịch vụ với sự góp mặt của các tập đoàn lớn như Hòa Phát, THACO, Vingroup, Sun Group, Gemadept... Sự tham gia này tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ qua việc xây dựng hạ tầng, phát triển chuỗi cung ứng, đào tạo nhân lực và thu hút doanh nghiệp vệ tinh, từ đó hình thành những hệ sinh thái kinh tế có năng lực cạnh tranh dài hạn.
Dù bức tranh kinh tế biển đã xuất hiện nhiều gam màu sáng, thực tiễn triển khai tại cơ sở vẫn bộc lộ không ít điểm nghẽn. Kinh tế biển phát triển chưa tương xứng với tiềm năng; quản trị biển còn phân tán; hạ tầng kết nối cảng biển với các trung tâm sản xuất thiếu đồng bộ; chất lượng nhân lực và năng lực khoa học, công nghệ biển còn hạn chế; cơ chế phối hợp giữa các ngành, địa phương chưa chặt chẽ. Mặt khác, khi nhiều hoạt động kinh tế cùng đan xen trên một không gian, nguy cơ xung đột trong sử dụng tài nguyên ngày càng gia tăng.
Từ thực tiễn địa phương, ĐBQH Phạm Văn Thắng (An Giang) chỉ rõ, để triển khai một dự án kinh tế biển, nhất là du lịch biển, đảo như bến du thuyền, khu lặn ngắm san hô, nhà hàng nổi hay thể thao dưới nước, doanh nghiệp và địa phương phải đối chiếu hàng loạt quy hoạch khác nhau. Trong khi ranh giới tọa độ trên mặt nước giữa khu vực phát triển kinh tế với khu vực bảo tồn biển và vành đai an ninh, quốc phòng chưa được phân định chi tiết ở tỷ lệ bản đồ lớn. Điều này khiến địa phương lúng túng khi cấp phép, đồng thời gây khó khăn cho lực lượng Biên phòng, Cảnh sát biển trong kiểm tra, giám sát.
Phản ánh đúng giá trị kinh tế và hệ số rủi ro
Bên cạnh nút thắt quy hoạch, bài toán khơi thông nguồn vốn cho kinh tế biển cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về mặt pháp lý. Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các dự án trên biển thường có quy mô vốn lớn, vòng đời kéo dài hàng chục năm nên cần hoàn thiện cơ chế xác lập quyền tài sản để doanh nghiệp và người dân có thể dùng làm tài sản đảm bảo khi tiếp cận tín dụng ưu đãi.
![]() |
| Nguồn Bộ Tài chính |
Đáp ứng đòi hỏi này, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đã bổ sung một chương riêng về quản lý, sử dụng không gian biển; đề xuất cho tổ chức, cá nhân được giao hoặc thuê khu vực biển trong nội thủy và lãnh hải được thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn và thế chấp khi đáp ứng đủ điều kiện. Việc luật hóa rõ ràng các quyền này sẽ tạo cơ sở pháp lý để quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền tham gia vào các giao dịch tài chính, hỗ trợ huy động vốn cho những dự án quy mô lớn như nuôi biển công nghệ cao.
Song song với việc mở rộng quyền tài sản, cơ chế giao, cho thuê và đấu giá khu vực biển cũng cần được thiết kế chặt chẽ để phòng ngừa rủi ro. Ông Nguyễn Duy Tiến, Vụ trưởng Vụ Pháp luật và Tư pháp thuộc Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhận định, khu vực biển có tính chất đặc thù nên việc xác định giá khởi điểm phức tạp hơn đất liền, phải tính đến tiềm năng tài nguyên, lợi thế vị trí, chi phí đầu tư và mức độ rủi ro. Nếu nhà đầu tư thiếu năng lực ứng phó, hậu quả sinh thái có thể rất nghiêm trọng, trong khi việc xác định trách nhiệm bồi thường, khắc phục lại phức tạp.
Do đó, cần xây dựng bộ tiêu chí định giá khởi điểm đặc thù, phản ánh đúng giá trị kinh tế, lợi thế vị trí và hệ số rủi ro của từng vùng biển. Chỉ tổ chức đấu giá đối với khu vực đã hoàn thành lập bản đồ không gian, khảo sát hiện trạng, xác định rõ phạm vi, mục đích sử dụng và có ý kiến thống nhất bằng văn bản của cơ quan quản lý quốc phòng, an ninh; đồng thời bắt buộc tham vấn cộng đồng dân cư ven biển chịu ảnh hưởng trực tiếp trước khi phê duyệt phương án đấu giá.
"Việc lựa chọn người trúng đấu giá không chỉ căn cứ vào mức giá mà cần đánh giá tổng thể năng lực tài chính, kỹ thuật, khả năng ứng phó sự cố môi trường và thiên tai, mức độ tác động đến môi trường cũng như công nghệ được sử dụng. Qua đó, hạn chế nguy cơ lựa chọn nhà đầu tư không đủ năng lực, tránh những hậu quả môi trường và chi phí khắc phục lớn hơn lợi ích kinh tế mà dự án mang lại", ông Nguyễn Duy Tiến khẳng định.
Tin liên quan
Tin khác
Điểm lại thông tin kinh tế ngày 18/11
VIFC-HCMC thúc đẩy kết nối dòng vốn quốc tế vào Việt Nam
Điểm lại thông tin kinh tế ngày 17/11
Giao bổ sung dự toán chi ngân sách trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia
Kiểm soát lạm phát trước những áp lực cuối năm
Đề xuất quy định mới về kinh doanh casino
Điểm lại thông tin kinh tế tuần từ 9-13/11
Đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên: Chỉ phân bổ vốn cho dự án đủ điều kiện triển khai
Điểm lại thông tin kinh tế ngày 12/11


