Hoàn thiện pháp lý, tăng tốc nâng hạng thị trường

Việc hoàn thiện cơ chế CCP và đồng bộ với hệ thống KRX sẽ nâng cao an toàn thanh toán, tăng sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam đối với nhà đầu tư quốc tế

Hoàn thiện khung pháp lý cho giai đoạn phát triển mới

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào quy mô hay thanh khoản, mà còn đòi hỏi một hạ tầng pháp lý và kỹ thuật hiện đại, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế. Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC nhằm hoàn thiện toàn diện các quy định về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán.

Động thái này được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm đồng bộ hóa khuôn khổ pháp lý với Luật Chứng khoán đã được sửa đổi, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, đồng thời tạo điều kiện triển khai hiệu quả hệ thống công nghệ thông tin KRX và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), một trong những tiêu chí quan trọng trong quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo lấy ý kiến về dự thảo Thông tư, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải cho biết, sau hơn 5 năm thực hiện, Thông tư số 119/2020/TT-BTC đã phát sinh nhiều vấn đề mới chưa được quy định đầy đủ, trong khi việc đưa vào vận hành hệ thống KRX đòi hỏi phải chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng đồng thời xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 134/2017/TT-BTC về giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán nhằm đáp ứng xu hướng chuyển đổi số, ứng dụng định danh điện tử, xác thực sinh trắc học và các nền tảng giao dịch hiện đại.

Theo ông Bùi Hoàng Hải, việc sửa đổi toàn diện hai Thông tư là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất, khả thi và hiệu quả trong quá trình triển khai, qua đó phục vụ mục tiêu phát triển thị trường vốn minh bạch, an toàn, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong Nghị quyết số 86/NQ-CP của Chính phủ, Nghị quyết số 101/2023/QH15 của Quốc hội cũng như Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán, trong đó nhấn mạnh việc phát triển hạ tầng bù trừ, thanh toán theo mô hình tiên tiến.

Tạo nền tảng cho cơ chế CCP và hệ thống KRX

Dự thảo Thông tư mới gồm 9 chương với 67 điều, tập trung sửa đổi toàn diện các quy định nghiệp vụ, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động của thị trường chứng khoán.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc hoàn thiện quy định về hoạt động đăng ký chứng khoán. Theo đó, các nội dung liên quan đến đăng ký, hủy đăng ký, quản lý thông tin chứng khoán, điều chỉnh số lượng chứng khoán, cấp mã chứng khoán, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống sẽ được sửa đổi phù hợp với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, hệ thống KRX và thực tiễn vận hành.

Ở lĩnh vực lưu ký chứng khoán, dự thảo bổ sung nhiều quy định mới về mở tài khoản lưu ký của tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký ở nước ngoài, ngân hàng lưu ký thanh toán, công ty con của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cũng như các quy định liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm, chuyển khoản, phong tỏa, giải tỏa và hoạt động vay, cho vay chứng khoán.

Nội dung được thị trường đặc biệt quan tâm là việc hoàn thiện khung pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Dự thảo đã phân tách rõ giai đoạn trước và sau khi triển khai CCP.

Trong giai đoạn trước khi áp dụng CCP, các quy định hiện hành về bù trừ và thanh toán cơ bản được giữ nguyên nhằm bảo đảm tính ổn định. Sau khi cơ chế CCP được triển khai, vai trò của Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam sẽ được xác định rõ là đơn vị thực hiện bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán, trong khi VSDC thực hiện thanh toán chứng khoán.

Đồng thời, dự thảo cũng hoàn thiện các quy định về tài khoản ký quỹ bù trừ, xử lý trường hợp mất khả năng thanh toán, từ chối thế vị giao dịch và nguyên tắc phối hợp giữa các thành viên bù trừ, thành viên giao dịch không bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán. Các nội dung này được xây dựng trên cơ sở tham khảo khuyến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới và phù hợp với mô hình vận hành của hệ thống KRX.

Một điểm mới khác là bổ sung phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, tương tự trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Quy định này góp phần giảm thiểu rủi ro thanh toán đối với các giao dịch có giá trị lớn trong bối cảnh chưa áp dụng cơ chế CCP.

Dự thảo cũng sửa đổi toàn diện quy định về quản lý quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ và quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Các quy định mới hướng đến việc quản lý minh bạch, thống nhất giữa giai đoạn trước và sau khi triển khai CCP, đồng thời bổ sung cơ chế sử dụng quỹ phù hợp với thực tiễn hoạt động của VSDC và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam.

Song song với đó, các quy định về báo cáo và thủ tục hành chính cũng được rà soát theo hướng số hóa, đơn giản hóa quy trình và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, thành viên thị trường và nhà đầu tư.

Giới chuyên gia đánh giá, việc hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý cùng với vận hành hệ thống KRX sẽ giúp nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tăng tính an toàn trong thanh toán, cải thiện mức độ minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thị trường chứng khoán Việt Nam đáp ứng các tiêu chí nâng hạng, thu hút mạnh hơn dòng vốn đầu tư quốc tế và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của thị trường vốn trong giai đoạn tới.