Huy động hơn 3,2 triệu tỷ đồng đầu tư gần 9.000 km cao tốc, mở rộng liên kết vùng

Quy hoạch 200.000 ha đất, hoàn thiện vành đai đô thị Hà Nội – TP.Hồ Chí Minh

Bộ Xây dựng vừa ban hành quyết định phê duyệt Quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đặt mục tiêu hình thành mạng lưới giao thông đường bộ đồng bộ, hiện đại, làm nền tảng thúc đẩy liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi cả nước.

Theo quy hoạch, đến năm 2050, Việt Nam sẽ có 43 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 8.920 km. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện “xương sống” hạ tầng giao thông quốc gia, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường kết nối giữa các trung tâm kinh tế lớn.

Trọng tâm của hệ thống là hai trục cao tốc dọc Bắc - Nam giữ vai trò chủ đạo trong vận tải liên vùng. Trong đó, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông có chiều dài khoảng 2.065 km, tiếp tục là hành lang giao thông huyết mạch, kết nối các đô thị, cảng biển và khu công nghiệp trọng điểm. Song song, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây dài khoảng 1.205 km sẽ mở ra không gian phát triển mới cho khu vực trung du, miền núi và vùng biên giới, góp phần bảo đảm quốc phòng – an ninh và rút ngắn chênh lệch phát triển giữa các vùng.

Bên cạnh hai trục xương sống, mạng lưới cao tốc được phân bổ đồng đều theo từng khu vực nhằm tăng tính kết nối nội vùng. Cụ thể, khu vực phía Bắc được quy hoạch 14 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 2.242 km, tập trung liên kết Hà Nội với các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc và các cửa khẩu quốc tế. Đây là động lực quan trọng thúc đẩy thương mại biên giới và phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Khu vực miền Trung và Tây Nguyên có 11 tuyến cao tốc với chiều dài khoảng 1.353 km. Hệ thống này đóng vai trò kết nối các cảng biển nước sâu, khu kinh tế ven biển với khu vực Tây Nguyên, tạo hành lang vận chuyển hàng hóa theo trục Đông - Tây, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng vốn tồn tại nhiều năm.

Trong khi đó, khu vực phía Nam được quy hoạch 11 tuyến cao tốc dài khoảng 1.342 km, hướng tới hoàn thiện mạng lưới kết nối TP. Hồ Chí Minh với Đồng bằng sông Cửu Long và các trung tâm công nghiệp lân cận.

Đáng chú ý, quy hoạch cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của các tuyến vành đai đô thị nhằm giảm ùn tắc và tái cấu trúc không gian phát triển các thành phố lớn. Tại Hà Nội, đến năm 2050 sẽ hình thành 3 tuyến vành đai với tổng chiều dài khoảng 417 km, tạo mạng lưới giao thông khép kín, phân luồng phương tiện liên tỉnh ra khỏi khu vực nội đô.

Tương tự, TP.Hồ Chí Minh được quy hoạch 2 tuyến vành đai dài khoảng 299 km, kết nối các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần hình thành chuỗi đô thị - công nghiệp liên hoàn, giảm tải cho hệ thống giao thông trung tâm vốn đã quá tải nhiều năm qua.

Với hệ thống quốc lộ, quy hoạch đến năm 2050 xác định cả nước sẽ có 172 tuyến, tổng chiều dài khoảng 28.614 km. Trong đó, trục dọc Bắc - Nam gồm: quốc lộ 1, chiều dài khoảng 2.218 km và đường Hồ Chí Minh chiều dài khoảng 1.894 km.

Khu vực phía Bắc gồm 21 tuyến quốc lộ chính yếu (huyết mạch), dài khoảng 6.530km và 34 tuyến quốc lộ thứ yếu (kết nối) dài khoảng 3.857km.

Khu vực miền Trung và Tây Nguyên gồm 24 tuyến quốc lộ chính yếu dài khoảng 4.275 km và 47 tuyến quốc lộ thứ yếu, chiều dài khoảng 4.393 km.

Khu vực phía Nam gồm 17 tuyến quốc lộ chính yếu, chiều dài khoảng 2.378 km và 27 tuyến quốc lộ thứ yếu, chiều dài khoảng 3.069 km.

Theo tính toán của Bộ Xây dựng, để triển khai đầy đủ quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ quốc gia, nhu cầu sử dụng đất dành cho phát triển hệ thống giao thông đến năm 2050 ước tính hơn 200.000 ha. Đây là quỹ đất rất lớn, phản ánh quy mô mở rộng chưa từng có của mạng lưới cao tốc, quốc lộ, vành đai đô thị và các công trình phụ trợ trên phạm vi cả nước.

Cùng với yêu cầu về quỹ đất, bài toán vốn đầu tư cũng đặt ra áp lực rất lớn. Bộ Xây dựng ước tính tổng nhu cầu vốn để phát triển hệ thống đường bộ theo quy hoạch lên tới hơn 3,2 triệu tỷ đồng.

Nguồn vốn sẽ được huy động đa dạng từ ngân sách nhà nước, trái phiếu Chính phủ, vốn vay hỗ trợ phát triển chính thức, vốn đầu tư theo hình thức đối tác công - tư, cùng các nguồn lực ngoài ngân sách và các nguồn vốn hợp pháp khác. Cơ cấu này nhằm giảm áp lực cho ngân sách, đồng thời thu hút khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào phát triển hạ tầng.

Việc mở rộng các tuyến cao tốc sẽ theo quy mô quy hoạch; nâng cấp, mở rộng các đoạn quốc lộ hoặc xây dựng tuyến tránh được xác định trên cơ sở kết quả dự báo nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực.

Đến hết năm 2025 cả nước đã có 3.803 km (gồm 3.345 km tuyến chính và 458 km đường dẫn), vượt mục tiêu 3.000 km cao tốc đề ra. Đây là bước tiến vượt bậc so với giai đoạn 2001-2010 (89 km) và 2011-2020 (1.163 km). Riêng 5 năm gần đây, ngành giao thông hoàn thành khoảng 2.000 km, gần gấp đôi 10 năm trước đó. Chính phủ đã đặt mục tiêu xây dựng thêm 2.000 km, nâng tổng số lên 5.000 km cao tốc vào năm 2030.