KOL: Không thể chỉ có sức ảnh hưởng, cần cả trách nhiệm

KOL trước yêu cầu cân bằng giữa sức ảnh hưởng và trách nhiệm xã hội - Ảnh minh họa

Sức ảnh hưởng lớn, trách nhiệm càng cao

Nhiều ý kiến cho rằng, trong môi trường truyền thông số, người tiêu dùng ngày càng có xu hướng tin vào con người hơn là sản phẩm, tin vào thần thái và trải nghiệm được truyền tải hơn là nhãn mác hay tem kiểm định. Các diễn viên, người có ảnh hưởng, KOL, KOC (người tiêu dùng chủ chốt, có sức ảnh hưởng lớn trên thị trường) hay TikToker (người sáng tạo nội dung trên nền tảng mạng xã hội TikTok) vì thế có thể tạo ra sức thuyết phục lớn đối với quyết định mua hàng.

Khi niềm tin trở thành một loại “hàng hóa” và sức ảnh hưởng được chuyển hóa thành giá trị thương mại, trách nhiệm của người truyền tải thông tin không còn đơn thuần nằm trong phạm vi ảnh hưởng xã hội. Đây cũng là lúc pháp luật cần có sự can thiệp phù hợp để bảo đảm tính minh bạch, trung thực và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng giám đốc TikTok Việt Nam cho biết, KOL chuyên nghiệp thường sở hữu cộng đồng người theo dõi lớn. Vì vậy, mỗi hành động hay thông tin được chia sẻ có sức ảnh hưởng cao hơn nhiều so với người dùng mạng xã hội thông thường.

Theo ông Thanh, khi phát hiện nội dung đã chia sẻ không chính xác, KOL chuyên nghiệp cần có trách nhiệm đính chính và sửa sai. Đây là yếu tố quan trọng để phân biệt một nhà sáng tạo nội dung có trách nhiệm với người dùng mạng xã hội thông thường.

Quan điểm này cho thấy, cùng với khả năng tạo ra tương tác và thúc đẩy hành vi tiêu dùng, KOL đang đứng trước yêu cầu cao hơn về trách nhiệm đối với nội dung do mình phát tán. Trong môi trường số, một thông tin sai lệch có thể được lan truyền với tốc độ rất nhanh, trong khi hậu quả đối với người tiêu dùng, doanh nghiệp và xã hội có thể kéo dài.

Không chỉ tác động đến quyết định mua sắm, sức ảnh hưởng của KOL còn ngày càng mở rộng sang các vấn đề xã hội, văn hóa và hình ảnh quốc gia.

Thiếu tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cho rằng, trong kỷ nguyên số, những người có ảnh hưởng trên không gian mạng đang trở thành một lực lượng đặc biệt, có khả năng định hình nhận thức xã hội, dẫn dắt xu hướng, thúc đẩy sáng tạo và quảng bá, lan tỏa những giá trị, bản sắc Việt Nam ra thế giới.

Theo Thiếu tướng Lê Xuân Minh, những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội không đơn thuần là các gương mặt dẫn đầu xu hướng hay những nhà sáng tạo nội dung. Họ đang trở thành những “đại sứ số”, đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình xây dựng hình ảnh Việt Nam và góp phần thực hiện “bộ tứ trụ cột” kiến tạo kỷ nguyên mới của đất nước.

Với sức lan tỏa và khả năng kết nối cộng đồng, đội ngũ KOL, theo ông Lê Xuân Minh, có thể trở thành nguồn động lực, đồng hành cùng Đảng, Nhà nước và nhân dân trong xây dựng nền kinh tế số, văn hóa số và xã hội số, hướng tới một Việt Nam giàu bản sắc, sáng tạo và phát triển bền vững.

Cần hành lang pháp lý và “mỏ neo thông tin”

Sức ảnh hưởng ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý đối với hoạt động của KOL. Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, hiện chưa có quy định cụ thể để quản lý hiệu quả hoạt động của KOL trong bối cảnh một bộ phận người có ảnh hưởng có hành vi vi phạm pháp luật, chuẩn mực đạo đức.

“KOL là người nổi tiếng có tác động đến xã hội, được nhiều người yêu quý nên phải có ý thức, trách nhiệm với xã hội, đồng thời cho rằng cần xây dựng các chế tài quản lý phù hợp và xử lý nghiêm những trường hợp KOL vi phạm", bà Huyền chia sẻ.

Theo bà Huyền, một trong những biện pháp có thể xem xét là hạn chế KOL biểu diễn hoặc xuất hiện trên các phương tiện truyền thông khi có sai phạm. Tuy nhiên, cùng với chế tài xử lý, cần xây dựng bộ quy tắc rõ ràng để xác định ranh giới giữa quyền tự do sáng tạo nội dung của người nổi tiếng và những hành vi không được phép.

Việc thiết lập các chuẩn mực này, theo bà Huyền, sẽ góp phần tạo hành lang pháp lý minh bạch, vừa bảo đảm quyền sáng tạo của KOL, vừa nâng cao trách nhiệm của người có ảnh hưởng đối với cộng đồng và xã hội.

Ở một góc độ khác, bài toán quản lý KOL không chỉ nằm ở chế tài sau khi vi phạm xảy ra, mà còn cần tăng cường khả năng xác thực thông tin trước khi nội dung được phát tán. Ông Nguyễn Lâm Thanh cho rằng, các cơ quan quản lý, chuyên gia và đặc biệt là báo chí chính thống đóng vai trò quan trọng trong xác thực thông tin.

Theo ông Thanh, các tài khoản mạng xã hội của cơ quan báo chí chính thống có thể trở thành những “mỏ neo thông tin” để KOL tham khảo trước khi chia sẻ, bình luận những vấn đề chưa rõ thực hư. Đây có thể xem là một cơ chế hỗ trợ quan trọng trong bối cảnh tốc độ lan truyền thông tin trên mạng xã hội ngày càng nhanh, còn khả năng kiểm chứng của người dùng không phải lúc nào cũng theo kịp.

Theo Thiếu tướng Lê Xuân Minh, các cơ quan quản lý Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với đội ngũ KOL, đồng thời ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tạo môi trường phát triển lành mạnh cho những người có ảnh hưởng trên không gian mạng.

Trong bối cảnh sức lan tỏa của KOL ngày càng lớn, ông Lê Xuân Minh cho rằng, mỗi người có ảnh hưởng cần ý thức sâu sắc về tác động của mình đối với cộng đồng, từ từng phát ngôn, hình ảnh đến mỗi hành động được chia sẻ trên không gian mạng.

Để phát huy hiệu quả vai trò của KOL, các cơ quan quản lý và nền tảng công nghệ cần cùng chung tay định hướng, đồng hành và hỗ trợ đội ngũ này. Mục tiêu không phải hạn chế sức sáng tạo hay triệt tiêu ảnh hưởng của người nổi tiếng, mà là xây dựng những chuẩn mực đủ rõ để sức ảnh hưởng được sử dụng đúng hướng.

Khi đó, KOL không chỉ là một mắt xích trong chuỗi truyền thông thương mại, mà có thể trở thành lực lượng đóng góp tích cực cho kinh tế số, văn hóa số và xã hội số. Một môi trường như vậy sẽ giúp sức ảnh hưởng trên mạng được chuyển hóa thành giá trị bền vững, đồng thời góp phần kiến tạo một không gian số lành mạnh, nơi lòng yêu nước, sự sáng tạo và trách nhiệm xã hội cùng song hành.