Nguồn điện mới chưa đạt mục tiêu, ngành điện tìm giải pháp

Ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng Tái tạo trả lời báo chí

Nguồn điện mới đạt 3,5%, điểm nghẽn nằm ở đâu?

Bảo đảm cung ứng điện trong năm 2027 và giai đoạn tiếp theo trở thành một trong những vấn đề được báo chí quan tâm khi tiến độ bổ sung nguồn điện chưa đạt mục tiêu, trong khi những yếu tố bất lợi về thời tiết, thủy văn có thể tác động đến khả năng huy động thủy điện.

Theo vấn đề được đặt ra tại họp báo, trong 9 tháng, tổng công suất nguồn điện mới đạt 3,5%, thấp hơn mục tiêu 6,6%. Cùng với tiến độ bổ sung nguồn, báo chí cũng đặt câu hỏi về khả năng bảo đảm điện khi dự báo hiện tượng siêu El Nino có thể gây nguy cơ thiếu hụt nước từ 5-40% tại các hồ thủy điện miền Trung và miền Bắc.

Làm rõ những khó khăn đang ảnh hưởng tới tiến độ phát triển hệ thống điện, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng Tái tạo cho biết, việc triển khai các dự án nguồn và lưới điện thời gian qua bị chậm do vướng mắc ở nhiều khâu.

Các điểm nghẽn được xác định khá cụ thể, từ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, giao đất đến đàm phán hợp đồng PPA và chính sách giá điện. Đây cũng là những vấn đề Bộ Công Thương tập trung xử lý trong các giải pháp bảo đảm nguồn điện giai đoạn 2026-2030.

Trước hết, Bộ đề xuất khẩn trương sửa đổi Luật Điện lực, trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 trong tháng 10 để thể chế hóa Nghị quyết 70. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý được đặt song song với xử lý những vướng mắc cụ thể trong quá trình triển khai dự án.

Giải pháp thứ hai là gắn trách nhiệm của địa phương với công tác giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư. Đây là hai khâu trực tiếp liên quan tới tiến độ triển khai các công trình nguồn và lưới điện.

Cùng với đó, Bộ Công Thương đề xuất huy động đa dạng nguồn lực đầu tư, bao gồm khu vực tư nhân và FDI, thông qua hoàn thiện chính sách giá điện. Báo cáo tổng thể về bảo đảm cung ứng điện đã được Bộ trình Chính phủ để lấy ý kiến các bộ, ngành.

Một trường hợp cụ thể được trao đổi tại họp báo là dự án LNG Hải Phòng. Theo ông Bùi Quốc Hùng, dự án đã có trong Quy hoạch điện VIII, được cấp chủ trương đầu tư, khởi công vào tháng 9/2025 và đã đạt thỏa thuận cung cấp tua-bin khí với Tập đoàn GE của Mỹ.

Tuy nhiên, vừa qua nhà đầu tư đề xuất chuyển sang phát triển năng lượng tái tạo kết hợp hệ thống lưu trữ pin BESS. Trước đề xuất này, Bộ Công Thương đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ, kiến nghị tiếp tục triển khai dự án LNG Hải Phòng theo đúng quy hoạch được phê duyệt, đồng thời xin ý kiến chỉ đạo đối với đề xuất BESS.

Trong khi tiến độ bổ sung nguồn điện còn đối mặt với nhiều vướng mắc, diễn biến sản xuất cũng đặt ra yêu cầu đối với khả năng đáp ứng điện. Theo thông tin của ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, trong 9 tháng, chỉ số sản xuất công nghiệp IIP và tiêu thụ điện cùng tăng 10,6%. Đại diện Bộ Công Thương đánh giá kết quả này thể hiện sản xuất phục hồi thực chất.

Số liệu nhập khẩu 9 tháng tăng gần 20 tỷ USD, trong đó trên 90% là nguyên phụ liệu, máy móc, thiết bị. Theo ông Quân, điều này thể hiện doanh nghiệp tin tưởng mở rộng dây chuyền sản xuất cho quý IV.

Sáu giải pháp cho mùa khô, từ giữ nước đến bảo đảm nhiên liệu

Nếu tiến độ phát triển nguồn, lưới là bài toán về năng lực cung ứng, thì thời tiết và thủy văn lại là yếu tố được đặc biệt quan tâm đối với mùa khô năm 2027.

Tại họp báo, nguy cơ thiếu hụt nước từ 5-40% tại các hồ thủy điện miền Trung và miền Bắc trước dự báo siêu El Nino được đặt ra cùng câu hỏi về khả năng thiếu điện miền Bắc trong năm 2027 và những năm tới. Trọng tâm của vấn đề là Bộ Công Thương sẽ chuẩn bị kịch bản nào nếu điều kiện nguồn nước diễn biến bất lợi.

Trả lời nội dung này, ông Bùi Quốc Hùng cho biết Bộ Công Thương đã chỉ đạo NSMO, EVN và các chủ hồ thủy điện triển khai sáu nhóm giải pháp ứng phó với El Nino và thiên tai mùa khô.

Giải pháp đầu tiên là theo dõi sát phụ tải, thời tiết và thủy văn để chủ động xây dựng các kịch bản. Việc dự báo được đặt ở cả hai phía: khả năng đáp ứng của nguồn điện và diễn biến nhu cầu sử dụng điện.

Bộ đồng thời yêu cầu bố trí nhân lực, vật tư để ứng trực bão lũ và vận hành linh hoạt lưới điện. Đối với các hồ thủy điện, yêu cầu là vận hành linh hoạt để vừa bảo đảm tích nước, phòng lũ, vừa đáp ứng nhu cầu cấp nước hạ du.

Trong điều kiện nguồn nước có thể gặp bất lợi, nhiên liệu cho các nguồn phát điện khác cũng được đưa vào phương án. Bộ Công Thương yêu cầu phối hợp với các nhà cung cấp để bảo đảm than, khí và dầu phục vụ phát điện.

Một nhiệm vụ khác là tiếp tục đôn đốc tiến độ các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm. Nội dung này gắn trực tiếp với các giải pháp tháo gỡ vướng mắc về chấp thuận chủ trương đầu tư, giao đất, đàm phán PPA và chính sách giá điện mà Bộ Công Thương đã xác định.

Hai giải pháp còn lại là nâng cao chất lượng dự báo phụ tải và thực hiện tiết kiệm điện. Theo phương án được công bố, các giải pháp bảo đảm điện cho mùa khô vì vậy được triển khai đồng thời từ vận hành hồ chứa, chuẩn bị nhiên liệu, vận hành lưới đến phát triển nguồn và quản lý nhu cầu sử dụng điện.

Bên cạnh bài toán cung ứng, những thay đổi trong tổ chức ngành điện cũng được báo chí đặt vấn đề tại họp báo, nhất là phương án tái cơ cấu ngành điện và EVN.

Ông Bùi Quốc Hùng cho biết, Đề án tái cơ cấu ngành điện do Bộ Công Thương xây dựng và Đề án tái cơ cấu EVN do Bộ Tài chính xây dựng đã được trình Chính phủ ngày 15/9. Nguyên tắc cốt lõi được đưa ra theo kinh nghiệm quốc tế là tách bạch giữa khâu độc quyền tự nhiên gồm truyền tải, phân phối và các khâu cạnh tranh gồm phát điện, bán buôn, bán lẻ.

Theo phương án được đại diện Bộ Công Thương thông tin, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) sẽ được nghiên cứu tách khỏi EVN và chuyển về Bộ quản lý. Đồng thời, Tổng công ty Phát điện Chiến lược Quốc gia sẽ được thành lập để nắm giữ các nhà máy thủy điện đa mục tiêu lớn như Hòa Bình, Sơn La và điện hạt nhân trong tương lai.

Ở khâu phân phối và bán lẻ, chi phí được định hướng tách bạch để 5 Tổng công ty Điện lực đóng vai trò đơn vị mua điện cạnh tranh. Khi EVN chuyển về Bộ Công Thương quản lý, phương thức quản lý sẽ tập trung vào chuyên môn chuyên ngành và chiến lược năng lượng quốc gia.