Sàn giao dịch carbon: Bước đi đúng để Việt Nam tiến vào nền kinh tế phát thải thấp

Những doanh nghiệp chủ động cắt giảm phát thải sẽ giảm được rủi ro về chi phí

Trong bối cảnh các rào cản xanh đang ngày càng trở thành tiêu chuẩn bắt buộc của thương mại toàn cầu, việc hình thành thị trường carbon không chỉ là thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 mà còn là bước đi chiến lược nhằm nâng cao sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Ông Nguyễn Anh Phong, Chủ tịch HNX chia sẻ, việc đưa Sàn giao dịch carbon vào hoạt động là kết quả triển khai Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam theo Quyết định số 232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, cùng các quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và chỉ đạo của Bộ Tài chính. Đến thời điểm hiện tại, toàn bộ hạ tầng kỹ thuật đã sẵn sàng. Hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa HNX, VSDC, Cục Biến đổi khí hậu và BIDV đã được thử nghiệm, vận hành ổn định, thông suốt. Các quy chế, quy trình nghiệp vụ được ban hành đầy đủ. Đặc biệt, đã có 6 công ty chứng khoán đủ điều kiện trở thành thành viên giao dịch và hơn 100 cơ sở phát thải thuộc diện phân bổ hạn ngạch sẵn sàng tham gia thị trường.

Điều đó cho thấy Việt Nam không còn dừng ở những cam kết chính sách mà đã bắt đầu đưa các công cụ kinh tế vào thực tiễn để điều tiết phát thải.

Điểm đáng chú ý của sàn giao dịch carbon là thay đổi cách tiếp cận trong bảo vệ môi trường. Thay vì chỉ sử dụng các biện pháp hành chính, Nhà nước tạo ra cơ chế thị trường để lượng hóa phát thải thành một loại tài sản có giá trị giao dịch. Doanh nghiệp phát thải ít hơn hạn ngạch được phân bổ có thể bán phần dư và ngược lại, doanh nghiệp phát thải nhiều phải mua thêm hạn ngạch hoặc đầu tư đổi mới công nghệ để giảm lượng phát thải.

Cơ chế này tạo ra động lực kinh tế rõ ràng cho quá trình chuyển đổi xanh. Mỗi tấn CO₂ giảm được không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn có thể trở thành nguồn thu, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo PGS.TS Tăng Thế Cường, chuyên gia về biến đổi khí hậu, nguyên Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), việc hình thành Sàn giao dịch carbon là bước đi đúng hướng và phù hợp với xu thế phát triển toàn cầu.

Hiện tại, nhiều quốc gia đã chứng minh rằng thị trường carbon là công cụ kinh tế hiệu quả giúp giảm phát thải với chi phí thấp hơn nhiều so với các biện pháp hành chính đơn thuần. Khi doanh nghiệp có quyền lựa chọn giữa đầu tư công nghệ sạch hoặc mua hạn ngạch phát thải, thị trường sẽ tự phân bổ nguồn lực đến những giải pháp có hiệu quả kinh tế cao nhất. Quan trọng hơn, thị trường carbon sẽ tạo động lực để doanh nghiệp thay đổi tư duy phát triển. Càng giảm phát thải, doanh nghiệp càng có thêm lợi ích kinh tế và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu đang triển khai các cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới. Những doanh nghiệp chủ động cắt giảm phát thải sẽ giảm được rủi ro về chi phí carbon, đồng thời nâng cao cơ hội tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Ở góc độ thị trường tài chính, sự ra đời của Sàn giao dịch carbon cũng mở ra một cấu phần mới cho hệ sinh thái tài chính xanh của Việt Nam. Không chỉ tạo thêm sản phẩm giao dịch, sàn còn góp phần huy động và phân bổ dòng vốn cho các dự án tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và công nghệ phát thải thấp.

Đây cũng là tiền đề để Việt Nam từng bước kết nối với thị trường carbon khu vực và quốc tế trong tương lai, qua đó thu hút nguồn lực đầu tư xanh và nâng cao vị thế của nền kinh tế trong tiến trình chuyển đổi toàn cầu.

Tuy nhiên, việc vận hành thành công thị trường carbon sẽ không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự minh bạch trong đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải cũng như xây dựng đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp. Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều việc phải làm, nhưng việc chính thức đưa Sàn giao dịch carbon vào vận hành đã khẳng định một điều quan trọng là Việt Nam đang chuyển từ tư duy quản lý phát thải sang kiến tạo thị trường để thúc đẩy giảm phát thải.

Đó không chỉ là một quyết định đúng đắn trong ứng phó với biến đổi khí hậu, mà còn là bước đi chiến lược giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, giúp nền kinh tế thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu và tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Trong xu thế phát triển mới, quốc gia nào xây dựng được thị trường carbon hiệu quả sẽ có thêm lợi thế trong cuộc đua thu hút đầu tư xanh và phát triển bền vững. Việt Nam đang đặt những viên gạch đầu tiên cho hành trình này.