STEM INNOVATION PETROVIETNAM: 108 phòng STEM và hành trình đưa khoa học ra khỏi trang sách

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng lãnh đạo Đảng, Chính phủ, PETROVIETNAM khởi động chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM – Kiến tạo tương lai xanh vào tháng 9/2025.

Từ sách giáo khoa đến những lần thử - sai

Ở Trường THPT Chi Lăng, Lạng Sơn, cô Vũ Thị Viên nhìn thấy ý nghĩa của phòng STEM từ một thực tế rất gần với học sinh miền núi: không phải em nào cũng có điều kiện tiếp xúc sớm với công nghệ, thiết bị hiện đại hay những mô hình học tập mới.

Bây giờ, học sinh có thể trực tiếp “chạm” vào khoa học, công nghệ thay vì chỉ tiếp cận qua sách vở. Bảng tương tác thông minh, thiết bị robotics, lập trình, mô hình khoa học, dụng cụ thí nghiệm đưa những kiến thức trên trang sách vào các hoạt động trực quan. Học sinh có nơi thử một ý tưởng, nhận ra điều chưa ổn rồi điều chỉnh và làm lại.

Theo cô Viên, những phòng STEM còn góp phần tạo cầu nối giữa trường THPT với các trường đại học, giữa giáo dục phổ thông với giáo dục đại học và thị trường lao động. Với những địa phương còn khó khăn, cơ hội được tiếp cận thiết bị và cách học mới cũng giúp khoảng cách giữa các vùng miền về điều kiện học tập khoa học, công nghệ từng bước được thu hẹp.

Những thay đổi ấy đang diễn ra trong một mạng lưới lớn hơn. Chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM được khởi động vào tháng 9/2025, dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Tập đoàn, từ ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Sau một năm, 108 phòng thực hành đã hiện diện tại 34 tỉnh, thành phố. Trong đó, 91 phòng được đăng ký vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Hoa Kỳ. Kết quả này góp phần nâng tổng số phòng lab đạt chuẩn quốc tế trên cả nước lên 116, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có hệ thống FabLab đứng thứ năm thế giới và đứng đầu châu Á.

Lãnh đạo PETROVIETNAM, lãnh đạo TP Hồ Chí Minh nghe học sinh Trường THPT Châu Thành, TP. Hồ Chí Minh giới thiệu về hoạt động tại phòng STEM.

Chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn gọi 108 phòng thực hành là những “mỏ tài nguyên” quý giá đối với nguồn nhân lực quốc gia. Điều ông quan tâm không chỉ là những thiết bị đặt trong từng căn phòng. Khi các phòng STEM đạt chuẩn được kết nối với mạng lưới FabLab và các tổ chức giáo dục quốc tế, giáo viên, học sinh có thêm cơ hội học hỏi, tiếp cận chuyên gia và chia sẻ kinh nghiệm. Mỗi phòng học có thể trở thành một đầu mối của mạng lưới thay vì hoạt động riêng lẻ.

Nhưng một căn phòng hiện đại chưa tự nhiên tạo ra một cách học mới. Câu chuyện tại Trường THPT Chuyên Cao Bằng cho thấy, phần việc phía sau đầu tư thiết bị cũng quan trọng không kém.

Cô Đỗ Thị Hương Trà, Chủ nhiệm Câu lạc bộ STEM nhà trường, coi phòng học hiện đại mới là điểm khởi đầu. Bài toán tiếp theo là giúp học sinh chủ động khai thác thiết bị, đồng thời quản lý tốt linh kiện và dụng cụ.

Cô Trà xây dựng hệ thống quản trị phòng thực hành bằng thẻ quản lý dụng cụ và bảng điều hành trực quan. Học sinh phải đối soát khi mượn, trả, chịu trách nhiệm về thiết bị được giao và cùng bảo quản tài sản chung. Một chi tiết nhỏ nhưng làm thay đổi cách sử dụng căn phòng: học sinh không đơn thuần đến học rồi ra về mà tham gia cả quá trình vận hành. Phòng STEM dần mang dáng dấp một phòng nghiên cứu, nơi sự sáng tạo đi cùng kỷ luật và trách nhiệm.

Để những phòng STEM không thành những “ốc đảo”

Nếu 108 phòng thực hành chỉ hoạt động riêng trong từng trường, nguồn lực đầu tư khó phát huy hết giá trị. Vì vậy, song hành với xây dựng cơ sở vật chất, PETROVIETNAM kết nối các trường và hình thành Câu lạc bộ STEM INNOVATION PETROVIETNAM.

Câu lạc bộ quy tụ chuyên gia, nhà quản lý giáo dục, giáo viên và học sinh trong mạng lưới trên toàn quốc. Từ đây, học liệu, phương pháp giảng dạy và kinh nghiệm vận hành phòng học có thể được chia sẻ; các dự án liên trường, cuộc thi sáng tạo, giao lưu chuyên môn và kết nối với những hệ sinh thái giáo dục quốc tế có thêm không gian phát triển.

Những con số sau một năm phần nào cho thấy quy mô hoạt động: gần 40.000 học sinh được tiếp cận, hơn 1.300 giáo viên tham gia giảng dạy và hơn 850 bài giảng STEM được xây dựng tính đến tháng 9/2026.

Ở từng trường, giá trị của phòng thực hành lại được nhìn thấy từ những nhu cầu rất cụ thể.

Lãnh đạo Chính phủ, lãnh đạo PETROVIETNAM tại phòng STEM Trường THPT Hàm Rồng, Thanh Hóa.

Trường THPT Phạm Hùng, tỉnh Vĩnh Long đã triển khai giáo dục STEM từ năm 2020. Hiệu trưởng Lạc Minh Sơn cho biết, hạn chế về thiết bị và kiến thức chuyên sâu khiến các dự án nghiên cứu chưa đạt kỳ vọng. Phòng thực hành do PETROVIETNAM hỗ trợ tạo thêm điều kiện để nhà trường nâng hiệu quả dạy học, thúc đẩy nghiên cứu khoa học trong giáo viên, học sinh. Các câu lạc bộ, chuyên đề và sản phẩm STEM cũng có thêm không gian để phát triển.

Tại Trường THPT Lạng Giang số 1, Bắc Ninh, hoạt động STEM trước đây chủ yếu tận dụng phòng học và phòng bộ môn. Sau khi tiếp nhận phòng STEM đạt tiêu chuẩn quốc tế, nhà trường dự kiến sử dụng thiết bị cho nghiên cứu khoa học, hoạt động câu lạc bộ, ngày hội STEM và các cuộc thi sáng tạo.

Hiệu trưởng Huỳnh Thị Hòa Bình kỳ vọng đây sẽ là “không gian học tập truyền cảm hứng”, nơi học sinh phát triển tư duy khoa học, năng lực công nghệ, kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo. Giáo viên cũng có thêm điều kiện để thay đổi cách tổ chức bài học.

TS Lưu Văn Thông, Hiệu trưởng Trường THCS Cầu Giấy, Hà Nội, đặt vấn đề ở một góc khác: “Để phòng STEM thực sự ‘sống’, điều quan trọng là tạo điều kiện để học sinh được học tập, trải nghiệm và thỏa sức sáng tạo nhiều nhất có thể”.

Theo ông, hoạt động STEM cần được duy trì hằng ngày, mở rộng cơ hội trải nghiệm cho học sinh. Điều này càng có ý nghĩa khi nhiều trường khó tự trang bị công nghệ hiện đại bằng nguồn ngân sách hiện có. Được tiếp cận thiết bị đạt chuẩn quốc tế ngay từ trường học giúp các em hình thành tư duy logic, khả năng hợp tác và thêm cơ hội tiếp cận tri thức, công nghệ tiên tiến.

Nhìn từ những trường hợp ấy, câu chuyện sau khi bàn giao một phòng STEM không còn là có bao nhiêu máy móc, thiết bị. Câu hỏi gần hơn là căn phòng được mở bao nhiêu lần, học sinh làm gì trong đó, giáo viên sử dụng thiết bị thế nào và những bài học mới có tiếp tục được xây dựng hay không.

Khi các phòng được kết nối, câu trả lời cũng không còn nằm riêng ở một trường. Một bài giảng có thể được chia sẻ; kinh nghiệm vận hành ở Cao Bằng có thể gợi mở cho nơi khác; một dự án có thể kéo học sinh từ nhiều trường cùng tham gia. Mạng lưới chỉ thực sự có ý nghĩa khi 108 căn phòng không trở thành 108 “ốc đảo”.

Không gian phòng Lab STEM tại trường THPT Cam Đường, Lào Cai được PETROVIETNAM đầu tư nhiều trang thiết bị hiện đại, đạt chuẩn quốc tế.

Khi ý tưởng trong phòng học bước ra cuộc thi

Từ những giờ thực hành, học sinh học cách biến ý tưởng thành sản phẩm, thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp cho từng bài toán. Thiết bị là công cụ; sự hướng dẫn của giáo viên, chuyên gia và quá trình tự làm giúp các em từng bước tích lũy tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề.

Một phần năng lực ấy được thử sức tại các sân chơi robotics trong nước và quốc tế.

Tại VEX World Championship 2026, các đội tuyển Việt Nam giành nhiều giải thưởng. Riêng Trường THCS Cầu Giấy có ba đội đạt thành tích cao ở VEX IQ: SuperNova vào Top 3 liên minh bảng Design, IronBots vào Top 3 liên minh bảng Arts và Venus vào Top 4 liên minh bảng Science.

Ở những sân chơi khác, đội HMD 1 của Trường THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt, An Giang giành Giải Nhì toàn cầu tại Robotics for Good Youth Challenge Global; đội GART 24751 của Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam giành vị trí Á quân liên minh tại FTC World Championship. Học sinh Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam còn giành hai Huy chương Bạc AI quốc tế tại IAIO 2026.

Sức hút của robotics đồng thời lan trở lại các trường học. Vòng chung kết quốc gia VSAR 2025-2026 có 90 đội tuyển đến từ 37 trường thuộc chương trình STEM INNOVATION PETROVIETNAM. Nội dung thi kết hợp robotics với năng lượng và những bài toán thực tiễn, tạo cơ hội để học sinh vận dụng kiến thức, rèn kỹ năng và học hỏi lẫn nhau.

Ở địa phương, những sân chơi cũng được mở rộng. An Giang ghi nhận 341 dự án tại các cuộc thi STEM cấp tỉnh, trong đó 236 dự án đạt giải. Cao Bằng tổ chức giải “Kết nối STEM, kiến tạo tương lai 2026 - Robotics for Good Youth Challenge” với 11 trường THCS, THPT tham gia.

Các đội tuyển Việt Nam thi đấu đầy nỗ lực và đạt thành tích cao tại VEX Robotics World Championship 2026.

Tại Lào Cai, Ngày hội STEM của Trường THPT Nguyễn Huệ thu hút khoảng 5.000 lượt người, có 30 đơn vị đại học, doanh nghiệp đồng hành và học sinh từ 7 tỉnh tham dự. Ở đó, học sinh không chỉ mang sản phẩm đến trưng bày. Các em có cơ hội giới thiệu ý tưởng, trao đổi kinh nghiệm và kết nối với những người cùng quan tâm đến khoa học, công nghệ.

Sự tham gia của nhiều trường miền núi, biên giới cho thấy khi điều kiện học tập được cải thiện, không gian sáng tạo cũng có thể được mở rộng. Từ một phòng thực hành trong trường, học sinh có thể bước vào câu lạc bộ, cuộc thi cấp tỉnh, sân chơi quốc gia rồi thử sức ở môi trường quốc tế.

Sau một năm, 108 phòng STEM là phần hạ tầng có thể nhìn thấy. Phần khó đo đếm hơn nằm trong những giờ học, những lần thử chưa thành công, những sản phẩm phải sửa đi sửa lại và cách học sinh dần quen với việc tự tìm lời giải cho một vấn đề.

Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt ra yêu cầu hiện đại hóa trường lớp, đầu tư phòng học thực hành và không gian trải nghiệm STEM/STEAM; nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, phát triển năng lực số, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, kiểm tra, đánh giá.

Với mạng lưới đã hình thành, chặng đường tiếp theo nằm ở việc các trường tiếp tục chia sẻ học liệu, kinh nghiệm vận hành, tổ chức dự án chung và quan trọng hơn cả là sử dụng phòng thực hành thường xuyên.

Bởi một phòng STEM thực sự “sống” không phải khi có đủ những thiết bị hiện đại, mà khi học sinh bước vào đó, đặt câu hỏi, tháo lắp một mô hình, thử một giải pháp, nhận ra điều chưa đúng rồi bắt đầu lại. Khi ấy, khoa học, công nghệ không còn chỉ nằm trên trang sách. Nó trở thành một cách học.

Học sinh Việt Nam tự tin giao lưu, trao đổi kinh nghiệm về thiết kế, lập trình robot với bạn bè quốc tế.